యోగ సాధనలో సమాధి అనేది చివరి అంగంగా చెప్పబడింది. సమాధి ద్వారా జ్ఞానదీప్తి అన్ని దిక్కులలో ప్రసరిస్తుంది. ఆ స్థితిలో ధ్యేయమే మిగిలి, అది పెరుగు లాగా నిశ్చలంగా ఉంటుంది; ఆవగాహన తన స్వరూపాన్ని కోల్పోయినట్లుగా కనిపిస్తుంది—ఇదే సమాధి. ధ్యానం చేసే వస్తువులో మనస్సును పూర్తిగా లీనమయ్యే యోగి దాన్ని దృఢంగా గ్రహిస్తాడు. సమాధిలో స్థిరమైన యోగిని విమోచనాగ్ని వంటి వాడిగా ప్రశంసిస్తారు. ఆ సమయములో అతడు వినడు, వాసనను గ్రహించడు, మాట్లాడడు, చూడడు, స్పర్శను అనుభవించడు, మనస్సు కూడా ఎటువంటి సంకల్పాన్ని చేయదు. ఏదీ ఆలోచించడు, బంధించబడడు, కట్టె ముక్కలా నిశ్చలంగా ఉంటాడు. ఈ విధంగా ఆత్మ శివునిలో లయమైపోయినప్పుడు, సమాధిలో స్థితుడైన యోగి ఇక్కడ వివరించబడుతున్నాడు. గాలి లేని ప్రదేశంలో దీపం ఎప్పుడూ కంపించదు కదా, అలాగే సమాధిలో స్థిరమైన జ్ఞాని కూడా ఏదీ కదలడు, చలించడు. ఈ విధంగా సాధన చేస్తూ పోతే యోగికి ఎదురయ్యే అన్ని అడ్డంకులు క్రమంగా తొలగిపోతాయి; తద్వారా పరమయోగాన్ని పొందుతాడు. అయితే, యోగంలో కొన్ని అడ్డంకులు ఉంటాయి. అవి: అలసత్వం, తీవ్రమైన వ్యాధులు, నిర్లక్ష్యం, స్థలంపై సందేహం, మనస్సు అస్థిరత, విశ్వాసం లేకపోవడం, తప్పుగా గ్రహించడం, బాధ, మానసిక నిరుత్సాహం, విషయాల పట్ల చంచలత—ఈ పది యోగ సాధకులకు అడ్డంకులుగా చెప్పబడ్డాయి. అలసత్వం అనగా యోగిలో శరీర, మనస్సు మాంద్యం; వ్యాధులు శరీరంలోని తత్త్వ సమతుల్యత లోపం వల్ల వస్తాయి; తప్పులు క్రియల వల్ల కలుగుతాయి. నిర్లక్ష్యం అంటే యోగంలో మర్చిపోవడం; సాధన అనగా ధ్యానం. ఈ రెండింటి ప్రభావంతో వచ్చే జ్ఞానమే స్థలంపై సందేహం. మనస్సు అస్థిరత అంటే స్థిరత లేకపోవడం; విశ్వాసం లేనిది యోగమార్గంలో నమ్మకం లేని స్వభావం. తప్పుగా గ్రహించడాన్ని దోషం అంటారు. అజ్ఞానంతో వచ్చే బాధను అంతర్గత మానసిక వ్యధగా అంటారు. శరీర సంబంధిత బాధలు, గతంలో చేసిన క్రియల వల్ల కలిగే బాధలు లోకబాధలు; గ్రహాలు, విషం వంటి దైవబాధలు కూడా ఉన్నాయి. మోక్షాభిలాష నెరవేరక అడ్డుపడినప్పుడు వచ్చే నిరుత్సాహాన్ని నిరాశ అంటారు; వేర్వేరు విషయాల పట్ల గందరగోళాన్ని చంచలత అంటారు. ఈ అడ్డంకులు శాంతించినప్పుడు, యోగానిష్ఠుడైన యోగిలో దివ్య లక్షణాలు ప్రబలిస్తాయి—ఇవి సిద్ధిలక్షణాలు. అయినా, జ్ఞానం, శ్రవణం, వార్త, దర్శనం, రుచి, స్పర్శ—ఈ ఆరు కూడా ఒక దశలో అడ్డంకులే; వాటి లయమే యోగసిద్ధి. జ్ఞానం అంటే, ఏదైనా వస్తువును, అది సూక్ష్మమైనదైనా, దాచినదైనా, గతమైనదైనా, దూరమైనదైనా, రానున్నదైనా, దాని స్వరూపంలో గ్రహించడం. శ్రవణం అంటే, అన్ని ధ్వనులను సులభంగా వినగలగడం. వార్త అంటే, అన్ని ప్రాణులలో జరిగే విషయాలను తెలుసుకోవడం. దర్శనం అనగా, దివ్యజనులను సులభంగా చూడగలగడం; అలాగే, రుచి అనగా, దివ్య రుచులను ఆస్వాదించడం. స్పర్శ అనగా, దివ్య సుగంధాలు, ఇతర ఇంద్రియ అనుభూతులు, బ్రహ్మలోక పాలకుల వరకు పొందడం. రత్నాలు చాలగా లభిస్తాయి, విరివిగా ఇచ్చే శక్తి కలుగుతుంది; అనేక రకాల మధురమైన వాక్యాలు సహజంగా వస్తాయి. అన్ని అమృతాలు, దివ్య ఔషధాలు సిద్ధిస్తాయి; భక్తితో, స్వర్గనారులు కూడా వాటిని ప్రసాదిస్తారు. ఒక యోగసిద్ధిని చూసినప్పుడే మనస్సు మోక్షంపై స్థిరపడుతుంది—"నేను ఇది చూచినట్లు, మోక్షాన్ని కూడా పొందాలి" అని. దేహానికి నాజూకుతనం, బరువుదనం, బాల్యం, వృద్ధాప్యం, యవ్వనం, అలాగే అనేక అసాధారణ రూపాలు—ఇవి నాలుగు విధాలుగా దేహాన్ని పోషిస్తాయి. భూమితత్త్వం లేకుండానే సువాసనలు లభిస్తాయి; ఈ విధంగా ఎనిమిది లక్షణాలను అసుర, భౌతిక స్థితిగా పేర్కొంటారు. నీటిలో నివసించడం, భూమిలోంచి వెలువడడం; సముద్రాన్ని ఇష్టానుసారం త్రాగడం—ఇవి కూడా సాధ్యమే. ఎక్కడైనా నీరు కావాలనుకుంటే, పాత్ర లేకుండానే చేతిలో నీరు కలుగుతుంది. రుచిలేని పదార్థాన్ని తినాలనుకుంటే, వెంటనే రుచికరంగా మారుతుంది; మూడురకాల దేహ పోషణ కూడా అక్కడే ఉంటుంది. దేహం గాయాలుండక, భూమితత్త్వ లక్షణాలతో ఉంటే, ఇది పదహారు విధాల అద్భుత రాజ్యసిద్ధి. శరీరంలోనే అగ్ని సృష్టించడం, వేడి, భయాన్ని దూరం చేయడం; ప్రపంచాన్ని తేలికగా కాల్చగల శక్తి కలిగి ఉండడం. నీటిలో అగ్ని స్థాపించడం, చేతిలో అగ్ని పట్టుకోవడం; కాల్చిన తర్వాత మళ్లీ సృష్టిని పునఃప్రారంభించడం, నోట్లోనే ఆహారం వండడం—ఈ రెండింటితో, దేహసృష్టి సిద్ధి, రాజ్యశక్తి కలుగుతుంది. ఇది ఇరవై నాలుగు విధాల అగ్నిసిద్ధిగా చెప్పబడింది: మనస్సు వేగంతో వెళ్ళడం, తత్త్వాలలో క్షణంలో ప్రవేశించడం. కొండలు వంటి భారాలను సులభంగా మోయడం, బరువుదనం, తేలికదనం, చేతిలో గాలిని పట్టుకోవడం. వేళ్ల తడి లేదా ఇతర మార్గాల ద్వారా భూమిని కంపించగలగడం; ఒకే శరీరంతో, అగ్నితత్త్వ అనుభవాలతో కూడి ఉండడం. వాయువు ముప్పై రెండు విధాల శక్తులతో ఉంటుందని జ్ఞానులు చెప్తారు: దాని స్వరూపం నీడ లేకుండా కనిపిస్తుంది; ఇంద్రియాలు కనిపించవు. ఆకాశంలో స్వేచ్ఛగా సంచరించడం, ఇంద్రియ విషయాలతో ఏకమవడం, అంతరిక్షాన్ని దాటి దేహంలోకి ప్రవేశించడం—ఇవి దాని శక్తులు. ఆకాశాన్ని సమూహంగా తయారుచేసుకోవడం, దేహరహితంగా మారడం, వాయుమూల రాజ్యాన్ని పొందడం—ఇవి మహత్తర నలభై విధాల శక్తులు. ఇది ఇంద్రాధికారంగా, ఆకాశతత్త్వంగా పిలవబడుతుంది; కావాలంటే సిద్ధి సాధించడమూ, విడిచిపెట్టడమూ వీలవుతుంది. అన్ని విషయాలను అధిగమించడం, రహస్య అర్థాలను గ్రహించడం, తన కర్మానుసారం సృష్టి చేయడం, పరిపూర్ణాధిపత్యం, అందరికీ ఆకర్షణీయంగా కనిపించడం—ఇవి కూడా యోగసాధనలో పొందే మహత్తర ఫలితాలు. ఈ విధంగా, యోగి సమాధి ద్వారా అన్ని అడ్డంకులను అధిగమించి, దివ్య లక్షణాలతో, అనేక సిద్ధులతో, పరమయోగాన్ని, మోక్షాన్ని పొందుతాడని శాస్త్రం ఎంతో భక్తితో వివరించింది.