శివుని గురించి మహర్షులు వివిధ రీతుల్లో వివరణలు ఇచ్చారు. కొందరు ఆయనను శాశ్వతుడు అని అంటారు, మరికొందరు అశాశ్వతుడు అని చెప్పుతారు. కొందరు రూపరహితుడు అని భావిస్తారు, మరికొందరు ఆయనకు రూపం ఉందని నమ్ముతారు. కొందరు శివుడు కనిపించడు అని అంటారు, మరికొందరు ఆయన దర్శనీయుడు అని చెబుతారు. కొందరు ఆయనను వర్ణించదగినవాడిగా, మరికొందరు వర్ణించలేనివాడిగా పేర్కొంటారు. కొందరు శబ్ద స్వరూపుడు అని, మరికొందరు శబ్దానికి అతీతుడు అని అంటారు. అయితే, కొందరు ఆయనను మనస్సు స్వరూపుడు అని, మరికొందరు మనస్సుకు అతీతుడు అని అంటారు. కొందరు జ్ఞానం అని, మరికొందరు చైతన్యం అని భావిస్తారు. కొందరు శివుడు తెలుసుకోదగినవాడు అని, మరికొందరు తెలియజేయలేనివాడు అని అంటారు. కొందరు పరమాత్మనే అని, మరికొందరు వేరని అంటారు. ఈ విధంగా, శివుని స్వరూపాన్ని వివిధ కోణాల్లో వివరించినా, మహర్షులు తమ తమ అభిప్రాయ భేదాల వల్ల ఆయన పరమసత్యాన్ని పూర్తిగా నిర్ణయించలేరు. కానీ, తమ అంతరంగాన్ని పరమేశ్వరునికి అర్పించినవారు మాత్రం, శివుని పరమకారణాన్ని సులభంగా తెలుసుకుంటారు. బంధనంలో ఉన్నవాడు, జనన మరణ చక్రంలో, చక్రపు అడ్డం తిరిగినట్లుగా, దుఃఖంలోనే ఉంటాడు. అవివేకి, పుణ్యాపుణ్యాలను వదిలిపెట్టినప్పుడు, నిర్మలుడై, పరమ సమత్వాన్ని పొందుతాడు. ఈ జీవాత్మకు బంధనం శివునివల్ల కాదు; అది మాయ, ప్రకృతి లేదా జ్ఞానముల ద్వారా, అహంకార రూపంలో కలుగుతుంది. శివునికి మానసిక బంధనం లేదు; చైతన్య బంధనమూ లేదు; ఇంద్రియ బంధనమూ లేదు; సూక్ష్మ, స్థూల తత్త్వాల బంధనమూ లేదు. కాలం, కాల విభాగాలు, జ్ఞానం, విధి, ఆకర్షణ, ద్వేష—all these—శంభుని బంధించలేవు. శివునికి స్థిరత లేదు; మంచి, చెడు కర్మలు, వాటి ఫలితాలు, వాటి వల్ల కలిగే సుఖదుఃఖాలు ఆయనను బంధించవు. సంకల్పాల ద్వారా, కర్మ సంస్కారాలతో, అనుభవాల ద్వారా, అనుభవ సంస్కారాలతో, మూడు కాలాలకు సంబంధించిన ఏదీ ఆయనను బంధించదు. ఆయనకు కారణం లేదు, కర్త లేదు, ఆది లేదు, అంతము లేదు, మధ్యము లేదు; ఆయనకు క్రియ, సాధన, వస్తువు, ఫలితము ఏదీ లేదు. శివునికి స్నేహితుడు లేదు, శత్రువు లేదు; నియంత్రణ, ప్రేరణ లేదు; అధిపతి, గురువు, రక్షకుడు, పై స్థాయి, సమానుడు ఎవ్వరూ లేరు. ఆయనకు జననం లేదు, మరణం లేదు; కోరినదీ, కోరనదీ లేదు; ఆజ్ఞ, నిషేధం లేదు; మోక్షం, బంధనం లేదు. అయితే, శివునికి అనిష్టం ఏపాటికీ లేదు; సదా శుభమే ఉంది, ఎందుకంటే శివుడు పరమాత్మ. శివుడు తన స్వశక్తుల ద్వారా అన్నింటిలో స్థితుడై, తన స్వరూపంలో అచలుడై ఉంటాడు; అందుకే ఆయనను "అచలుడు" అని అంటారు. స్థిర, చర ప్రపంచం అంతా శివుని ద్వారా స్థాపితమైందే; అందుకే ఆయనను "సర్వరూపుడు" అని స్మరించబడతాడు. ఇది తెలుసుకున్నవారు ఎప్పుడూ మాయలో పడరు. అందుకే, శర్వ, రుద్ర, పరమ, మహాపురుష, స్వర్ణభుజ, మంగళకరుడు, స్వర్ణాధిపతి, పరిపాలకుడైన శివునికి నమస్కారం. అంబికా నాధుడు, ఈశానుడు, పినాకధారి, వృషభవాహనుడు, ఒకే రుద్రుడు, పరబ్రహ్మ, పురుషుడు, నీలకంఠుడు, పింగళవర్ణుడు. ఆయనను మనసులో, హృదయాకాశంలో, తృణశిరసు సున్నితమైనంత చిన్నగా, పద్మాక్షుడు, నారాయణుడు, అరుణవర్ణుడు, పింగళవర్ణుడు, హృదయ కేంద్రంలో ధ్యానించాలి. ఆ దేవుడు, దయ, నీలకంఠుడు, స్వర్ణవర్ణుడు, శాంతుడు, ఘోరుడు, మిశ్రమ స్వరూపుడు, నశించని, అమరుడు, క్షయము లేని వాడు. ఆయన పరమపురుషుడు, మంగళకరుడు, మరణహారుడు; చైతన్యానికి, అచైతన్యానికి అతీతుడు; అన్ని ప్రదర్శనలకు, ఉన్నతానికి అతీతుడు. శివుని అపూర్వ స్వరూపం వల్ల, జ్ఞానమూ, అధికారం కూడా అత్యున్నతమైనవి; ఆయన అన్ని దేవతలకు అధికుడు అని జ్ఞానులు ప్రకటిస్తారు. ప్రతి సృష్టి ప్రారంభంలో, కాల పరిమితిలో ఉన్న బ్రహ్మలకు, శివుడే వేదాలను బోధిస్తాడు; ఆయనకే కాలానికి అతీతమైన ఉపాధ్యాయుడు అని చెప్పబడతాడు. ఆయన శక్తి స్వతంత్రంగా, అత్యుత్తమంగా ఉంటుంది; జ్ఞానం అపూర్వంగా, నిత్యంగా వెలుగుతుంది; స్వరూపం స్వయంగా నిర్మితమైనది. ఆయన అధికారం సమానమైనది లేదు; ఆనందం అత్యున్నతమైనది; శక్తి, ప్రకాశం, పరాక్రమం, సహనం, దయ—all are unsurpassed. పూర్ణుడు అయినవాడికి సృష్టి మొదలైన వాటిలో వ్యక్తిగత ప్రయోజనం లేదు; ఆయన క్రియల యొక్క ఫలితం ఇతరుల శ్రేయస్సే. ఓం అనే అక్షరం శివుని పేరుగా, పరమాత్మగా పలికబడుతుంది; శివ, రుద్ర వంటి పదాల్లో, ఓం అక్షరమే అత్యుత్తమమైనది. శంభుని స్వరూపాన్ని వ్యక్తీకరించే ఓం అక్షరాన్ని జపించినవారు, నిస్సందేహంగా పరమఫలాన్ని పొందుతారు. అందుకే, వేదవిద్యలో నిపుణులు, ఓం అక్షరాన్ని, శబ్దార్థ పరమ ఏకత్వాన్ని తెలుసుకుని, ఏకాక్షరుడని పిలుస్తారు. వేదశిరస్సులో, ఓం అక్షరాన్ని నాలుగు భాగాలుగా వివరించారు: 'అ', 'ఉ', 'మ', మరియు నాదం. 'అ' రిగ్వేదం, 'ఉ' యజుర్వేదం, 'మ' సామవేదం, నాదం అతర్వణవేదంగా గుర్తించారు. 'అ' మహాబీజం, రజస్సు, నాలుగు ముఖాల సృష్టికర్త; 'ఉ' ప్రకృతి, గర్భం, సత్త్వం, రక్షకుడు హరి; 'మ' పురుషుడు, బీజం, తమస్సు, సంహారకుడు హరుడు; నాదం గుణ, క్రియలకు అతీతమైన పరమేశ్వరుడు శివుడు. ఈ మూడు అక్షరాల ద్వారా మొత్తం సృష్టి వ్యక్తీకరించబడింది; అర్ధ అక్షర ద్వారా శివుని స్వరూపాన్ని వెల్లడిస్తాడు. ఆయనకు మించి ఏదీ లేదు; చిన్నదీ, పెద్దదీ లేదు; ఆకాశంలో నిలచిన వృక్షంలా, పరమపురుషుడు అన్నింటిని నింపుతున్నాడు. ఆయన శక్తి స్వతంత్రంగా, జ్ఞానం విశ్వంలో అపూర్వంగా, సూర్య ప్రభగా అనేక రూపాల్లో వెలుగుతుంది.