శివుడు భూత భవిష్యత్తులకు అధిపతి. ఆయననే భూతభవ్యాధిపతి అని పండితులు పిలుస్తారు. శివుడు నశ్వరమైనదానికీ, అనశ్వరమైనదానికీ అధిపతి; ఆయన రెండింటికీ పరంగా నిలిచాడు. సర్వజీవులూ నశ్వరమే. అనశ్వరమైనదానిని నిర్వికారమని పిలుస్తారు. ఈ రెండూ పరమేశ్వరుని రూపాలే, ఎందుకంటే ఇవన్నీ ఆయన ఆధీనంలోనే ఉంటాయి. ఈ రెండు మధ్యలో శివుడే పరమమైనవాడు, శాంతమూర్తి, నశ్వరానశ్వరాతీతుడు. సమూహమూ, వ్యక్తిగతమూ ఆయనలోనే లీనమై ఉంటాయి; ఈ రెండింటికీ కారణమూ ఆయనే. కొంతమంది ఋషులు శివుడే పరమకారణమని చెబుతారు; సమూహాన్ని అవ్యక్తంగా, వ్యక్తిని వ్యక్తంగా పిలుస్తారు. ఈ రెండు రూపాలూ పరమేశ్వరుని సంకల్పం వల్లే ఉద్భవించాయి కనుక, శివుడే పరమకారణమని పేర్కొంటారు. కారణమంటే ఏమిటో తెలిసిన వారు, సమూహానికీ, వ్యక్తికీ కారణమూ శివుడేనని అంటారు. ఇంకొందరు ఆయననే జాతి, వ్యక్తి తత్త్వస్వరూపుడిగా పిలుస్తారు. సమూహాలలో నిలిచేది 'జాతి'గా, ఏకైకమైనది 'వ్యక్తి'గా, జాతి, సమూహాలకు ఆధారంగా ఉన్నదే వ్యక్తి అని నిర్వచించబడింది. ఈ జాతీ, వ్యక్తీ ఆయన ఆజ్ఞ ఆధీనంలోనే నడుస్తాయి. అందుకే మహాదేవుడు జాతి, వ్యక్తి స్వరూపుడిగా స్మరించబడతాడు. శివుడు ప్రకృతి, పురుషుడు, వ్యక్తమూ, కాలమూ అన్నింటికీ తత్త్వస్వరూపుడు. ప్రకృతిని 'ప్రకృతి' అని, పురుషుడిని 'క్షేత్రజ్ఞుడు' అని పిలుస్తారు. బుద్ధిమంతులు వ్యక్తమయినదానిని ఇరవైమూడు తత్త్వాలుగా పేర్కొంటారు. కాలమే ప్రపంచ పరిణామానికి ప్రధాన కారణం. ఆయనే ప్రభువు, పాలకుడు, సృష్టికర్త, ప్రారంభించేవాడు, లయకర్త; ప్రపంచ ప్రాప్తి, లయానికి ఏకైక కారణుడు, స్వతంత్రుడు, అజన్ముడు. అందుకే ప్రకృతి, పురుషుడు, వ్యక్త, కాల స్వరూపుడైన మహేశ్వరుడు వాటికి కారణుడూ, నియంతా, సృష్టికర్తగా చెప్పబడతాడు. కొంతమంది ఆయనను విరాట్ పురుషుడిగా, హిరణ్యగర్భుని ఆత్మగా పిలుస్తారు. హిరణ్యగర్భుడే లోకాలకూ కారణం, విరాట్ ఈ విశ్వానికి ఆత్మగా నిలుస్తాడు. కవులు శివుడిని అంతర్యామిగా, పరాత్పరుడిగా వర్ణిస్తారు. ఇంకొందరు ఆయననే బుద్ధి, ప్రకాశం, విశ్వాత్మగా పిలుస్తారు. మరికొందరు ఆయనను 'తురీయావస్థ'గా, మరికొందరు సౌమ్యునిగా, ఇంకొందరు తల్లి, ప్రమాణం, ప్రమేయం, బుద్ధి అని పిలుస్తారు. కొంతమంది ఆయనే కర్త, క్రియ, కార్యం, కారణం, ఉపకరణం అని అంటారు. ఇంకొందరు ఆయననే జాగ్రత్త, స్వప్న, సూషుప్తి అవస్థల ఆత్మగా పిలుస్తారు. మరికొందరు ఆయన తురీయావస్థ అని, మరికొందరు తురీయాతీతుడు అని చెబుతారు. కొంతమంది ఆయన నిర్గుణుడు, ఇంకొందరు సగుణుడు అంటారు. కొంతమంది ఆయన సంసార బంధనానికి లోబడి ఉన్నాడని, ఇంకొందరు కాదు అంటారు. కొంతమంది ఆయన స్వతంత్రుడు, ఇంకొందరు అశ్వతంత్రుడు అంటారు. కొంతమంది ఆయన భయంకరుడు, మరికొందరు సౌమ్యుడు అంటారు; కొంతమంది ఆయనకు ఆసక్తి ఉందని, ఇంకొందరు ఆసక్తి లేనివాడని అంటారు. కొంతమంది ఆయన నిర్వ్యాపారుడు, ఇంకొందరు వ్యాపారుడని చెబుతారు. కొంతమంది ఆయనకు ఇంద్రియాలు లేవని, ఇంకొందరు ఉన్నాయని అంటారు. కొంతమంది ఆయన స్థిరుడు, ఇంకొందరు చంచలుడు అంటారు; కొంతమంది ఆయన నిరాకారుడు, ఇంకొందరు సాకారుడు అంటారు. కొంతమంది ఆయన దృశ్యుడు కాదని, ఇంకొందరు దృశ్యుడని అంటారు; కొంతమంది ఆయన వర్ణన చేయదగినవాడని, ఇంకొందరు వర్ణన చేయలేనివాడని అంటారు; కొంతమంది ఆయన శబ్దస్వరూపుడు, ఇంకొందరు శబ్దాతీతుడు అంటారు. కొంతమంది ఆయన సంకల్పస్వరూపుడు, ఇంకొందరు సంకల్పరహితుడు అంటారు; కొంతమంది ఆయన జ్ఞానస్వరూపుడు, ఇంకొందరు చైతన్యస్వరూపుడని అంటారు. కొంతమంది ఆయనను తెలిసినదిగా, ఇంకొందరు తెలియనిదిగా, కొంతమంది పరమాత్మగా, ఇంకొందరు భిన్నుడిగా పిలుస్తారు. ఇలా అనేక విధాలుగా వర్ణించబడుతున్నా, ఋషులు పరమేశ్వరుని నిజస్వరూపాన్ని నిర్ణయించలేరు, ఎందుకంటే వారి అభిప్రాయాలు విభిన్నంగా ఉంటాయి. కానీ, పరమేశ్వరునికి సంపూర్ణంగా శరణాగతులైనవారు మాత్రం, శివుని పరమకారణ స్వరూపాన్ని సులభంగా తెలుసుకుంటారు. బంధనాల వల్ల జీవుడు ఈ సంసారచక్రంలో బాధను అనుభవిస్తూ, చక్రపు అంచులా తిరుగుతుంటాడు. అజ్ఞాని పుణ్యపాపాలను విడిచిపెడితే, ఆయన నిర్దోషుడై, సమత్వాన్ని పొందుతాడు. ఈ సూక్ష్మాత్మ యొక్క బంధనం శివునివల్ల కాదు; అది మాయ, ప్రకృతి లేదా జ్ఞానం వల్ల, అహంకార రూపంలో కలుగుతుంది. శివునికి మానసిక బంధనం లేదు, చైతన్య బంధనం లేదు, ఇంద్రియ బంధనం లేదు; సూక్ష్మమైనదానివల్లా, స్థూలమైనదానివల్లా ఆయనకు ఎలాంటి బంధనమూ లేదు. కాలమూ, కాలవిభాగాలూ, జ్ఞానమూ, విధియూ, రాగద్వేషాలు కూడా పరమదివ్యుడైన శంభుని బంధించలేవు. ఆయనకు స్థిరత లేదు, పుణ్యపాప క్రియలు, వాటి ఫలితాలు, వాటివల్ల కలిగే సుఖదుఃఖాలు కూడా ఆయనను బంధించవు. ఆయనకు సంకల్పాల ద్వారా, క్రియాశేషాల ద్వారా, అనుభవాల ద్వారా, అనుభవ శేషాల ద్వారా, మూడు కాలాల్లో ఏదీ బంధించదు. ఆయనకు కారణం లేదు, కర్తవ్యమూ లేదు, ఆది లేదు, అంత్యం లేదు, మధ్యలో ఏదీ లేదు; క్రియ, సాధనం, కార్యం, ఫలితాలు ఏమీలేవు. ఆయనకు మిత్రుడు, శత్రువు, నియంత, ప్రేరకుడు, అధిపతి, గురువు, రక్షకుడు, శ్రేష్ఠత, సమానత ఎవరూ లేరు. ఆయనకు జననం లేదు, మరణం లేదు, ఇష్టమైనది, అనిష్టమైనది లేదు; ఆజ్ఞ, నిషేధం, మోక్షం, బంధం ఏమీలేవు. అశుభమేమీ ఆయనకు ఎప్పుడూ ఉండదు; శుభమే ఎల్లప్పుడూ ఉంటుంది, ఎందుకంటే శివుడు పరమాత్మ. ఆ శివుడు తన స్వశక్తులతో అన్నిటిలోనూ స్థిరంగా ఉన్నాడు; అందుకే ఆయనను 'అచలుడు' అని పిలుస్తారు. ఈ జగత్తు చరాచరమూ శివుని వల్లే స్థిరంగా ఉంది కనుక, ఆయనను సర్వరూపుడిగా స్మరిస్తారు. ఇదీ తెలుసుకున్నవారికి మాయ కలగదు. శర్వుడు, రుద్రుడు, పరముడు, మహాపురుషుడు, స్వర్ణబాహువు, మంగళకరుడు, హిరణ్యేశుడు, నియంత – ఈ శివునికి నమస్సులు!