ఈ జగత్తులోని సమస్త ప్రాణులను పరమేశ్వరుడు సుఖదుఃఖాలతో, ఆశించినదానితో ఆశించనిదానితో, కలుపుతూ విడదీస్తూ ఉంటాడు. ఎవరో ఒకరు బాధపడుతున్న క్షణంలోనే మరొకరు ఆనందంగా ఉంటారు — ఇదే కాలమహిమ, దీని స్వరూపాన్ని గ్రహించడం ఎంత కష్టమో చూడు! యవ్వనంలో ఉన్నవాడు వృద్ధుడవుతాడు, బలవంతుడు బలహీనుడవుతాడు, సంపన్నుడు దరిద్రుడవుతాడు. ద్విజాతులారా, కాలచక్రం ఎంత విచిత్రంగా నడుస్తుందో చూడండి. ఉన్నతమైన వంశం, మంచి స్వభావం, బలము, నైపుణ్యం — ఇవేవీ ఫలితాన్ని నిర్ధారించవు; ఎందుకంటే కాలాన్ని ఎవరూ ఆపలేరు. సంగీతం, గానం మధ్య Supported గా జీవించే వారు, అలాగే ఇతరుల ఆహారాన్ని ఆశ్రయించి బిక్షాటనలో జీవించే వారు — వీరందరిపైనా కాల ప్రభావం సమానమే. ఔషధాలు, అమృతాలు సక్రమంగా వాడినా, కాలం కలిసివస్తేనే ఫలితాన్నిస్తాయి; కాలానికి అనుగుణంగా వాటిని పొందితే, వెంటనే విజయాన్ని, ఆనందాన్ని ఇస్తాయి. కాలానికి ముందుగా ఎవ్వరూ మరణించరు, పుడరు, సంపూర్ణ బలాన్ని పొందరు, సుఖదుఃఖాలను అనుభవించరు. ఏదీ అనకాలికంగా జరగదు. కాలమే చల్లని గాలిని వీస్తుంది, కాలమే మేఘాల నుండి వర్షాన్ని కురిపిస్తుంది, కాలమే వేడిని తగ్గిస్తుంది, కాలమే అన్ని ఫలితాలకూ కారణం. కాలమే సమస్త సృష్టికి కారణం; కాల ద్వారానే పంటలు పెరుగుతాయి, కాల ద్వారానే అవి నశిస్తాయి, కాల ద్వారానే జీవులు తిరిగి ప్రాణం పొందుతాయి. ఈ విధంగా, కాలస్వరూపమైన ఆత్మను నిజంగా గ్రహించినవాడు, కాలాన్ని మించి ఉన్న ఆ పరమార్థాన్ని దర్శించగలడు. కాలానికి, బంధనానికి, మోక్షానికి అతీతుడైన, మనిషికాదు, ప్రకృతికాదు, జగత్తుకాదు, అనేక అద్భుత రూపాలవాడైన పరమేశ్వరుడు అయిన శివుని నేను నమస్కరిస్తాను. ఈ కాలంలో జీవన వ్యవధి ఎంత? కాల పరిమితి ఎంత? అనే ప్రశ్నకు — జీవనపు మొదటి భాగాన్ని 'నిమిషం' అంటారు, అంటే కళ్ల మూసే క్షణం. కాల పరిమితి శాంతిని మించి ఉన్న స్థితికి చేరుతుంది. ఒక నిమిషం అన్నది కళ్లపొడవులో మూసే క్షణం. అలాంటి పదిహేను నిమిషాలు కలిస్తే ఒక కాష్ఠా అవుతుంది. ముప్పై కాష్ఠాలు కలిస్తే ఒక కలా, ముప్పై కలాలు కలిస్తే ఒక ముహూర్తం, ముప్పై ముహూర్తాలు కలిస్తే ఒక పగలు-రాత్రి అవుతాయి. ఒక నెల అంటే ఇరవైయేను పగలు-రాత్రులు కలిపినది. పితృదేవతల దినరాత్రి అంటే ఒక నెల, అదీ కృష్ణపక్షం, శుక్లపక్షం కలిపినది. ఆరు నెలలు కలిస్తే ఒక అయనము (ఉత్తరాయణం, దక్షిణాయణం) అవుతుంది; రెండు అయనాలు కలిస్తే ఒక సంవత్సరం, ఇది మానవ సంవత్సరంగా గుర్తించబడుతుంది. శాస్త్రప్రకారం, దక్షిణాయనాన్ని రాత్రిగా, ఉత్తరాయణాన్ని పగలుగా దేవతల దినరాత్రి గా భావిస్తారు. దేవతల నెల ముప్పై దినరాత్రులు కలిపినది; వారికీ ఏడాది అంటే పన్నెండు నెలలు. ఒక దేవతా సంవత్సరం మానవ సంవత్సరాల్లో మూడువందల అరవై సంవత్సరాలకు సమానం అని ప్రజలు తెలుసుకుంటారు. ఈ divine కాలమానం ప్రకారం యుగాల లెక్క కొనసాగుతుంది. భారతదేశంలో నాలుగు యుగాలు ఉంటాయని ఋషులు చెబుతారు: మొదట కృతయుగం, తర్వాత త్రేతాయుగం, తరువాత ద్వాపరయుగం, చివరగా కలియుగం — ఇవే నాలుగు యుగాలు. కృతయుగం నాలువేల దేవవత్సరాలు ఉంటుంది, దాని ఉదయం, సాయంకాలం వందలాది సంవత్సరాలు ఉంటాయి. మిగతా మూడు యుగాలు, వాటి ఉదయ, సాయంకాలాలు కలిపి, ప్రతి యుగం ముందరి యుగానికి ఒక భాగం తక్కువగా ఉంటుంది. ఈ నాలుగు యుగాలు కలిపితే పన్నెండు వేల దేవవత్సరాలు అవుతాయి. అలాంటి వెయ్యి చతుర్యుగాలు కలిస్తే ఒక కల్పం అవుతుంది. డెబ్బైలొకటి చతుర్యుగాలు కలిస్తే ఒక మన్వంతరము, ఒక కల్పంలో పద్నాలుగు మన్వంతరాలు ఉంటాయి. ఈ క్రమంలో వందలాది, వేలాది కల్పాలు, మన్వంతరాలు, వాటి సంతానాలు గతించిపోయాయి. అవి తెలియనివి, లెక్కించలేనివి కనుక వాటిని వివరంగా చెప్పడం అసాధ్యము. 'కల్పం' అనేది అవ్యక్తం నుండి జన్మించిన బ్రహ్మదేవుని ఒక దినమని అంటారు; వెయ్యి కల్పాలు కలిస్తే బ్రహ్మదేవుని ఒక సంవత్సరం అవుతుంది. ఎనిమిది వేల సంవత్సరాలు బ్రహ్మదేవుని యుగము, అలాంటి వెయ్యి యుగాలు బ్రహ్మదేవుని ఒక సవనము. అలాంటి వెయ్యి సవనాలు మూడుసార్లు, మళ్ళీ మూడుసార్లు కలిపితే బ్రహ్మదేవుని పరిపూర్ణ కాలం అవుతుంది. బ్రహ్మదేవుని ఒక దినంలో పద్నాలుగు ఇంద్రులు మారిపోతారు; ఒక నెలలో నాలుగు ఇంచుమించు ఇరవై, వందలతో కలిపి. ఒక సంవత్సరంలో ఐదు వేలు నలభై, వారి జీవితకాలంలో నలభై వేలు ఐదు లక్షలు. బ్రహ్మదేవుని ఒక దినం విష్ణువు యొక్క దినం; విష్ణువు యొక్క దినం రుద్రుని దినం; రుద్రుని దినం ఈశ్వరుని దినం. ఇదే లెక్క శివునికీ, సదాశివునికీ వర్తిస్తుంది — నలభై వేలు ఐదు లక్షలు ఆయుష్కాలంగా. అయితే, ఆయనకు దినమూ రాత్రీ లేవు. సృష్టిని ఆయన దినంగా, లయాన్ని ఆయన రాత్రిగా అంటారు; కానీ నిజంగా ఆయనకు దినమూ రాత్రీ లేవు — ఇలాగే తెలుసుకోవాలి. ఇది లోకాల ప్రయోజనార్థం చెప్పిన రూపకాల వివరణ మాత్రమే. భూతాలు, వారి అధిపతులు, రూపాలు, దేవతలు, అసురులు — వీరందరికీ ఇది వర్తిస్తుంది. ఇంద్రియాలు, వాటి విషయాలు, పంచభూతాలు, సూక్ష్మభూతాలు, మూలప్రకృతి, బుద్ధి, వాటి అధిపతులూ — ఇవన్నీ పరమేశ్వరుని దినంలో ఉంటాయి. ఆయన దినాంతంలో ఇవన్నీ లయమవుతాయి; ఆయన రాత్రి ముగిసినప్పుడు, విశ్వము మళ్లీ సృష్టించబడుతుంది.