పురాతన కాలంలో, మహర్షులు తమ తపస్సు శక్తితో, దేవుని కృపతో, జీవనాశ్రమాలకు అతీతమైన, పవిత్రమైన, పాపహరమైన జ్ఞానాన్ని పొందారు. ఆ పరమ గుప్తమైన వేదాంత రహస్యాన్ని నేను, నా సౌభాగ్యవశాత్తు, బ్రహ్మదేవుని వాక్కు ద్వారా తెలుసుకున్నాను. ఈ అత్యుత్తమ జ్ఞానం శాంతి లేని వారికి, దురాచారపు కుమారులకు, లేదా అర్హత లేని శిష్యులకు చెప్పకూడదు. భగవంతునికి పరమ భక్తి కలిగి, గురువుకు కూడా అలాంటి భక్తి చూపే మహాత్ముడికి మాత్రమే ఈ తత్త్వార్థాలు స్వయంగా వెల్లడవుతాయి. ఇప్పుడు విను—ఈ సారాంశాన్ని: శివుడు ప్రకృతి, జీవాత్మలకు అతీతుడు. సృష్టి సమయంలో ఆయన అన్నిటినీ సృష్టిస్తాడు; లయ సమయంలో మళ్లీ అన్నిటినీ తనలోకి లయముచేస్తాడు. సమస్తం కాలం నుండి ఉద్భవిస్తుంది, కాలముచేతనే నశిస్తుంది. ఏదీ కాలానికి అతీతంగా ఉండదు. ఈ విశ్వం, అనాదికాలంగా సాగుతున్న సంసారచక్రం, ఆయనలోనే నిల్వ ఉంటుంది; ఆయన సృష్టి, లయ సంకేతాలతో అది చక్రంలా తిరుగుతుంది. బ్రహ్మ, హరి, రుద్రులు, ఇతర దేవతలు, అసురులు—అందరూ ఆయన నిర్ణయించిన విధినుబట్టి ప్రవర్తిస్తారు; తమ మూలాన్ని దాటి పోరారు. గత, వర్తమాన, భవిష్యత్ కాలాలుగా భూతాలను విభజిస్తూ, ఆయన సమస్త జంతువులను వృద్ధులను చేస్తాడు; ఆయన పరమ శక్తిమంతుడు, స్వేచ్ఛగా ప్రవర్తించేవాడు, భయానకుడూ. ఈ మహాకాలుడు ఎవరు? ఆయన ఎవరి మీద పరిపాలన చేస్తాడు? ఎవరు ఆయన నియంత్రణకు అతీతులు? అని ప్రశ్నించబడింది. కాలం అనగా కష్ట, నిమిష, మొదలైన కాల పరిమాణాల ద్వారా కొలవబడే రూపాన్ని కలవాడు—అతడు పరమాత్మ, మహేశ్వరుని ప్రకాశమయమైన శక్తి. భగవంతుని ఆ అపరిమిత శక్తి—ఆజ్ఞారూపంగా ఉండి, జడచేతన సృష్టిలోని అన్నిటినీ నియంత్రిస్తుంది. ముక్తి కూడా ఆ మహాకాలుని నుండి, అగ్నిలోంచి చిమ్మిన చిమ్మటలవలె, భాగాలుగా ఉద్భవిస్తుంది. అందుకే, జగత్తు కాలానికి లోబడి ఉంది; కాలం మాత్రం జగత్తుకు లోబడి ఉండదు. కాలం శివుని నియంత్రణలో ఉంటుంది, కాని శివుడు కాలానికి లోబడు కాదు. శివుని నిర్బంధిత శక్తి కాలంలో స్థాపితమై ఉంది కనుక కాలాన్ని దాటి పోవడం దుర్లభం. ఎవరు ఎంత ప్రత్యేక జ్ఞానంతోనైనా కాలాన్ని అధిగమించలేరు; కాలము చేసిన కార్యాలను ఎవరూ మించలేరు. ఒకరాష్ట్రమంతా ఏకఛత్రాధిపత్యంగా పాలించినవారు కూడా కాల పరిమితిని దాటి పోరారు; సముద్రాలు తమ తీరాన్ని దాటి పోనట్టు. ఇంద్రియాలను జయించి, ప్రపంచాన్ని జయించినవారు కూడా కాలాన్ని జయించరు—కాలమే వారిని జయిస్తుంది. ఆయుర్వేదాన్ని తెలిసిన వైద్యులు, చిరంజీవితానికి ఔషధాలు వాడినవారు కూడా మరణాన్ని దాటి పోరారు కాదు; కాలాన్ని ఎవరూ దాటి పోరారు. ఏ జీవి సంపద, సౌందర్యం, స్వభావం, బలం, వంశాన్ని తలంచినా, కాలం తన శక్తితో వేరే ఫలితాన్ని కలుగజేస్తుంది. ఈ ప్రభువు, అనుకూలమైన, ప్రతికూలమైన, ఆశించిన, ఆశించని సంఘటనల ద్వారా జీవులను కలిపి, విడదీస్తాడు. ఒకరు బాధపడుతున్నప్పుడు, మరొకరు సుఖంగా ఉంటారు—ఇది కాల మహిమ, గ్రహించలేని విధ్వంసం. యువకుడు వృద్ధుడవుతాడు, బలవంతుడు బలహీనుడవుతాడు, ధనికుడు దరిద్రుడవుతాడు—ద్విజులారా, కాలం విచిత్రంగా నడుస్తుంది. జన్మ, స్వభావం, బలం, నైపుణ్యం—ఇవి ఏదీ సాఫల్యానికి తగినవి కావు; కాలాన్ని ఎవరూ ఆపలేరు. సంగీత సాన్నిధ్యంలో ఆనందంగా జీవించేవారు, ఇతరుల అన్నపానంలో బ్రతికేవారు—అందరిపైనా కాల ప్రభావం సమానమే. ఔషధాలు, రసాయనాలు సరైన సమయంలో వాడితేనే ఫలిస్తాయి; కాలానికి విరుద్ధంగా వాడితే ఫలించవు. కాలానికి ముందే ఎవరూ చనిపోరు, పుట్టరు, బలవంతులు కారు, సుఖదుఃఖాలు అనుభవించరు—ఏదీ కాలాన్ని మించి జరగదు. కాలానుగుణంగా గాలి చల్లగా వీస్తుంది, మేఘాలు వర్షిస్తాయి, వేడి తగ్గిపోతుంది, అన్నిటికీ పరిపక్వత కలుగుతుంది. కాలమే సృష్టికి కారణం; కాలంతో పంటలు పండుతాయి, కాలంతోనే పాడవుతాయి; కాలమే జీవరాశికి జీవనదాయకం. ఈ విధంగా, కాలాన్ని తన స్వరూపంగా, తాను కాలానికి అతీతుడని గ్రహించినవాడు, కాలానికి మించిన పరమ తత్త్వాన్ని దర్శిస్తాడు. ఆ పరమేశ్వరుడు, శివునికి నమస్సులు—ఆయన కాలానికి, బంధనానికి, మోక్షానికి అతీతుడు; ఆయన పురుషుడు కాదు, ప్రకృతి కాదు, జగత్తు కాదు; ఆయన రూపాలు అద్భుతమైనవి, నానావిధమైనవి. ఇప్పుడు, ఈ కాలంలో ఆయుష్షు పరిమాణం ఎలా నిర్ణయించబడుతుంది? కాల పరిమితి ఏమిటి? అనే సందేహానికి సమాధానం విను. ఇక్కడ, జీవన పరిమాణానికి తొలి అంచు 'నిమిషం', అంటే కన్ను మూసేంత సేపు. కాల పరిమితి, కొలవబడే పరిమితి, శాంతికి అతి అతీత స్థితికి చేరుతుంది. ఒక నిమిషం—కన్ను మూసే క్షణం; పది ఐదు (15) నిమిషాలు కలిస్తే ఒక కష్టం. ముప్పై కష్టాలు కలిస్తే ఒక కలా; ముప్పై కలాలు కలిస్తే ఒక ముహూర్తం; ముప్పై ముహూర్తాలు కలిస్తే ఒక పగలు-రాత్రి. ఒక నెల అంటే రెండు పక్షాలు కలిపి ముప్పై పగలు-రాత్రులు. పితృదేవతలకు ఒక రోజు-రాత్రి అంటే ఒక నెల, కృష్ణపక్షం, శుక్లపక్షం కలిపి. ఆరు నెలలు ఒక ఋతువు; రెండు ఋతువులు కలిపి ఒక సంవత్సరం; ఇదే మానవుల కాల పరిమాణం. దేవతలకు, దక్షిణాయనం రాత్రి, ఉత్తరాయనం పగలు. దేవతల నెల ముప్పై పగలు-రాత్రులు; దేవతల సంవత్సరం అంటే పన్నెండు నెలలు. ఇలా కాల పరిమాణాలు నిర్ణయించబడ్డాయి. ఈ విధంగా, కాల మహిమను, పరమేశ్వరుని తత్త్వాన్ని, కాల పరిమితిని, దాని నియమాలను మహర్షులు వివరించారు.