ఈ జగత్తుని పరమాత్మ గురించి మహర్షులు ఇలా వివరిస్తారు. ఆయనకు సృష్టికర్త లేరు, ఏదైనా స్థలం నుండి ఆయన జన్మించలేదు. ఆయన జననానికి కారణమయ్యే మలినత, మాయలాంటి కారణాలు కూడా ఆయనకు లేవు. ఆయన ఒక్కరే, అన్ని భూతాల్లో అంతర్ముఖంగా దాగి ఉంటారు. ఆయన సర్వత్ర వ్యాపించి, ప్రతి ప్రాణిలో అంతర్యామిగా ఉండి, ధర్మాన్ని పరిశీలించే అధిపతిగా పిలవబడతారు. అయననే అన్ని భూతాల నివాసస్థానం, సాక్షి, చైతన్యస్వరూపి, గుణరహితుడు. అనేక క్రియాహీనుల మధ్యలో, అనేక బద్ధజీవుల మధ్యలో, ఆయనే ఏకైక అధిపతి. ఆయనే నిత్యుల్లో నిత్యుడు, చైతన్యులలో చైతన్యుడు. ఒక్కరే, స్వయంగా కోరికలు లేని వాడైనా, అనేక జనులకు కోరికలు నెరవేర్చేవాడు. సాంఖ్య, యోగ మార్గాల ద్వారా, జగద్గురువైన ఆ కారణాన్ని – ఆ దేవుణ్ణి – యథార్థంగా తెలుసుకున్నవాడు, ఆ పరమాత్మను తెలుసుకున్నవాడు, బంధాలన్నింటినుండి విముక్తిని పొందుతాడు. ఆయనే జగత్తును సృష్టించే వాడు, జగత్తును తెలిసిన వాడు, స్వయంభూ, మూలాధారాన్ని తెలిసిన వాడు, కాలాన్ని నిర్మించే వాడు, గుణాలతో కూడిన వాడు, ఆదిపురుషుడు, క్షేత్రజ్ఞాధిపతి, గుణాధిపతి, బంధములను తొలగించేవాడు. ఇంతటి మహాదేవుడు, బ్రహ్మను సృష్టించి, స్వయంగా వేదాలను బోధించిన వాడు. నేను నా స్వచ్ఛమైన బుద్ధి ద్వారా ఆ పరమేశ్వరుణ్ణి తెలుసుకున్నాను. ఈ సంసారబంధనాల నుండి విముక్తి కోరుతూ, ఫలరహితుడు, క్రియారహితుడు, శాంతస్వరూపి, నిష్కళంకుడు, నిర్దోషుడైన శివుని శరణు కోరుతున్నాను. అయనే అమృతత్వానికి పరమమైన పులకమయమైన వంతెనవంటి వాడు; కాలిపోయిన ఇంధనానికి గాలి లాంటివాడు. మనుషులు ఆకాశాన్ని తోలు చుట్టాలనుకుంటే అది సాధ్యం కానట్టే, శివుని తెలియకుండానే దుఃఖాంతం కలుగుతుంది. తపస్సు శక్తితో, దేవుని కృపతో, మహర్షులు వానప్రస్థాది ఆశ్రమాలను దాటి, పాపాలను నాశనం చేసే పవిత్రమైన జ్ఞానాన్ని పొందారు. ఈ పరమ గూఢమైన వేదాంత రహస్యాన్ని నేను బ్రహ్మదేవుని నోటినుండి, నా సౌభాగ్యవశాత్తు గ్రహించాను. ఈ అత్యుత్తమ జ్ఞానాన్ని శాంతముగా లేని వాడికి, దురాచారపు కుమారునికి, లేదా అర్హత లేని శిష్యునికి చెప్పరాదు. పరమ భక్తితో భగవంతుణ్ణి, అలాగే గురువుని సేవించేవాడికి మాత్రమే ఈ తత్త్వార్థాలు స్పష్టమవుతాయి. ఈకారణంగా, విను – శివుడు ప్రకృతికి, ఆత్మకి అతీతుడు. సృష్టిక్రమంలో అన్నింటినీ ఆయనే చేస్తాడు; లయ సమయంలో అన్నింటినీ తిరిగి తనలో లీనంచేస్తాడు. కాలం నుండి అన్నీ ఉత్పన్నమవుతాయి; కాలంతోనే అన్నీ నశించిపోతాయి; కాలానికి స్వతంత్రంగా ఏదీ ఉండదు. ఈ సృష్టి, అంతర్జన్మ సంచార చక్రం, ఆయనలోనే నిలిచి, సృష్టి-లయ సంకేతాల ద్వారా చక్రంలా తిరుగుతుంది. బ్రహ్మ, హరి, రుద్రుడు, ఇతర దేవతలు, దానవులు – వీరందరూ ఆయన నిర్ణయించిన విధిని అనుసరించి తమ స్థితిని పొందుతారు; తమ మూలాన్ని మించలేరు. గత, వర్తమాన, భవిష్యత్తుగా జీవులను విభజించి, ఆయనే వారిని వృద్ధులను చేస్తాడు; ఆయనే పరమ శక్తివంతుడు, స్వేచ్ఛగా క్రియాశీలుడు, భయంకరుడు. ఈ కాలం ఎవరు? ఆయనపై ఎవరు అధిపత్యం చూపగలరు? ఎవరు ఆయన నియంత్రణకు లోబడి ఉండరు? ఇలా ప్రశ్నించారు. కాలాన్ని – కష్ట, నిమిషాది కాల పరిమాణాలతో కొలిచిన రూపాన్ని – మహేశ్వరుని పరమదివ్యశక్తిగా పిలుస్తారు. ఈ ప్రభువుని ఆగని శక్తి, ఆజ్ఞారూపంగా, చలించేవాటిని, అచలమైన వాటిని, అన్నిటినీ నియంత్రిస్తూ, జగత్తును నడిపిస్తుంది. విముక్తి కూడా ఆ పరమాత్మ యొక్క కణికలుగా, కాలస్వరూపుడైన మహాత్ముని నుండి, అగ్నిలోంచి జ్వాల వెలువడినట్టుగా ఉద్భవిస్తుంది. అందువల్ల, జగత్తు కాలశక్తికి లోబడి ఉంది; కాలం మాత్రం జగత్తుకు లోబడి లేదు. కాలం శివుని అధీనంలో ఉంది; శివుడు కాలానికి లోబడి ఉండడు. శివుని నిర్బంధశక్తి కాలంలో స్థాపించబడి ఉండటంతో, కాలాన్ని దాటి వెళ్లడం చాలా కష్టం. ఎవరైనా ప్రత్యేకమైన జ్ఞానంతో కాలాన్ని దాటి వెళ్లగలరా? కాలచర్యలకు ఎవరూ మించి ఉండలేరు. ఏకఛత్రాధిపత్యంగా భూమిని పాలించినవారు కూడా సముద్రాలు తమ తీరం దాటి పోకపోవడంలా, కాలాన్ని మించలేరు. ఇంద్రియాలను జయించి, ప్రపంచాన్ని జయించినవారు కూడా కాలాన్ని జయించలేరు; కాలమే వారిని జయిస్తుంది. ఆయుర్వేదాన్ని తెలిసిన వైద్యులు, రసాయన చికిత్సలు చేసినవారు కూడా మరణాన్ని దాటి పోలేరు; కాలాన్ని అధిగమించలేరు. ఒక జీవి తనకు ఐశ్వర్యం, సౌందర్యం, స్వభావం, బలం, వంశగౌరవం ఉంటుందని భావించినా, కాలమే తన శక్తితో వేరే ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. ప్రభువు, అనుకూలమైనదైనా, అననుకూలమైనదైనా, ఆశించినదైనా, అనుకోని సంఘటనల ద్వారా జీవులను కలిపి విడదీస్తాడు. ఒకరు బాధపడుతున్నప్పుడు, మరొకరు ఆనందంగా ఉంటారు – కాలం యొక్క ఈ విచిత్ర స్వభావాన్ని చూడు. యువకుడు వృద్ధుడవుతాడు, బలవంతుడు బలహీనుడవుతాడు, ధనవంతుడు దరిద్రుడవుతాడు – కాలం ఆశ్చర్యంగా నడుస్తుంది. ఉత్తమ వంశం, స్వభావం, బలం, నైపుణ్యం – ఇవేవీ సాఫల్యానికి చాలవు; కాలాన్ని ఎవరూ అడ్డుకోలేరు. సంగీతం, గానం, సంపూర్ణ సహాయం పొందేవారు, లేదా పరాధీనంగా జీవించే దరిద్రులు – వీరందరిపైనా కాలం సమానంగా ప్రభావం చూపుతుంది. ఔషధాలు, రసాయనాలు సక్రమంగా వాడినా కాలానికి అనుగుణంగా కాకపోతే ఫలించవు; సరైన సమయంలో వాడితే త్వరగా ఫలితాన్ని ఇస్తాయి. ఎవరు ముందుగా మరణించరు, జన్మించరు; ఎవరు ముందుగా బలవంతులు కారు; ఎవరు ముందుగా సుఖంగా లేదా దుఃఖంగా ఉండరు – ఏదీ కాలానికి ముందు జరగదు. కాలంతోనే చల్లని గాలులు వీస్తాయి; కాలంతోనే మేఘాలు వర్షిస్తాయి; కాలంతోనే వేడి తగ్గుతుంది; కాలంతోనే అన్నిటికీ ఫలితాలు సిద్ధిస్తాయి. కాలమే సర్వసత్త్వాల కారణం; కాలంతోనే పంటలు పెరుగుతాయి, కాలంతోనే పంటలు నశిస్తాయి; కాలంతోనే జీవ లోకానికి పునరుత్థానం కలుగుతుంది. అంతేకాక, ఎవరు కాలస్వరూపమైన ఆత్మ తత్త్వాన్ని నిజంగా గ్రహిస్తారో, వారు కాలాతీతమైన ఆత్మను తెలుసుకొని, కాలానికి అతీతమైన పరమార్థాన్ని దర్శిస్తారు.