ఈ జగత్తుని ఆదిశక్తి, పరమేశ్వరుని మహిమను వర్ణిస్తూ, ఋషులు ఇలా వివరిస్తారు. ఆయన అన్ని ఇంద్రియాలకు మూలమైన గుణాల రూపంగా కనిపిస్తాడు, కాని ఆయనే ఇంద్రియరహితుడు. సమస్త జగత్తుకు అధిపతి, శరణాగతులకు ఆశ్రయం, స్నేహితుడు. ఆయనకు కళ్లేవీ లేవు, అయినప్పటికీ అన్నిటినీ దర్శిస్తాడు. చెవులేవీ లేవు, అయినా అన్నిటినీ వింటాడు. ఆయనే సమస్తాన్ని తెలుసు, కాని ఎవ్వరూ ఆయనను పూర్తిగా గ్రహించలేరు. అందుకే ఆయనను పరమపురుషుడు అంటారు. సూక్ష్మంలో సూక్ష్మమైనవాడిగా, మహత్తులో మహత్తైనవాడిగా, నశించనివాడిగా, జీవుల హృదయ గుహలో అంతర్లీనంగా పరమేశ్వరుడు తలదాచుకుని ఉంటాడు. సృష్టికర్త అనుగ్రహంతో, దుఃఖరహితుడైన యోగి ఆ క్రియారహితుడైన, అయినా సమస్త క్రియలకు మూలమైన, పరాకాష్ఠ గుణాలతో కూడిన ఆ ప్రభువును దర్శిస్తాడు. ఈ జగత్తులో జన్మరహితుడు, అనంతశక్తులతో కూడిన, విస్తృతమైన, ఆదికాలమైన ఆ పరమేశ్వరుని నేను తెలుసుకున్నాను. బ్రహ్మవేత్తలు ఆయన జననరహితత్వాన్ని ఘనంగా వర్ణిస్తారు. ఆయన ఒకడే అయినా, తన శక్తుల సమ్మిళితంతో ఈ మూడు లోకాలను అనేక రూపాల్లో ప్రదర్శిస్తాడు. ఆయన శక్తి, జగత్కారణమైన అవిద్య, శివుని అత్యద్భుత సృష్టిశక్తిగా, జన్మరహితురాలిగా, ఎరుపు, తెలుపు, నలుపు రంగులతో, జగత్ప్రసూతిగా నిలుస్తుంది. ఆ జన్మరహితుడు తనే తాను ఆనందిస్తూ తల్లి శక్తితో కలిసివుంటాడు; మరొకరు, అదే జన్మరహితుడు, ఆమెను విడిచిపెట్టి భక్తులలో ఆనందాన్ని అన్వేషిస్తాడు. ఇక్కడ రెండు పక్షులు ఒకే చెట్టుపై దగ్గరగా కూర్చుంటాయి. ఒకటి మధురమైన పండు తింటుంది; మరొకటి తినకుండా కేవలం చూస్తూ ఉంటుంది. ఆ చెట్టుపై కూర్చున్న జీవుడు, తనలో తాను మునిగిపోయి, దుఃఖిస్తుంటాడు. కాని, అతడు పక్కనే ఉన్న పరమ కారణమైన ప్రభువును దర్శించినప్పుడు సంతృప్తిని పొందుతాడు. ఆయన మహిమను గ్రహించినవాడు దుఃఖాల నుండి విముక్తి పొంది ఆనందాన్ని పొందుతాడు. వేదాలు, యజ్ఞాలు, ఋతువులు, గతము, భవిష్యత్తు అన్నీ ఆయనే. ఆ ప్రభువు తన మాయాశక్తితో జగత్తును సృష్టిస్తాడు. మాయ అనగా ప్రకృతి, ఆ మాయను నియంత్రించేవాడు మహాదేవుడు. ఆయన స్వాంగాంగాలతో ఈ జగత్తంతటిని వ్యాపించి ఉన్నాడు. సూక్ష్మంలో సూక్ష్మమైనవాడిగా, గర్భంలో ఉన్న జీవునిలో కూడా ఆయన వుంటాడు. సృష్టికర్త, జగత్పోషకుడైన శివుని తెలుసుకుంటే పరమశాంతిని పొందుతారు. ఆయనే కాలం, రక్షకుడు, జగదాధిపతి, ప్రభువు. ఆ ప్రభువును తెలుసుకుంటే మరణబంధనాల నుండి విముక్తి లభిస్తుంది. నెయ్యి కంటే సూతక్ష్మమైన ఆ అంతర్లీన ప్రభువును, సర్వజీవులలో ఉన్నవాడిని తెలుసుకుంటే పాపాలన్నీ తొలగిపోతాయి. ఆయనే పరమేశ్వరుడు, జగత్కర్త, మహేశ్వరుడు. హృదయంలో ఆయనను తెలుసుకున్నవారు అమృతత్వాన్ని పొందుతారు. ఏది రాత్రి, ఏది పగలు, ఏది భవము, అభవము లేనప్పుడు, శివుడొక్కడే మిగిలి ఉంటాడు. ఆయనే ఆదిజ్ఞానం. ఎవరూ ఆయనను పైకి, క్రిందకి, మధ్యలో పూర్తిగా గ్రహించలేరు. ఆయనకు సమానుడు లేడు, ఆయన నామం మహాత్మ్యంతో ప్రసిద్ధి. కొందరు ధైర్యవంతులైన జ్ఞానులు, జన్మరహితుడైన ఆయనను తెలుసుకొని, రుద్రుని మంగళదాయకమైన కుడివైపు ఆశ్రయం కోరుతారు. రెండు అక్షరాలు, అవినాశి, పరబ్రహ్మంగా, అనంతంగా ప్రసిద్ధి. జ్ఞానం, అజ్ఞానం రెండూ అక్కడే రహస్యంగా దాగి ఉంటాయి. అజ్ఞానం నశించేది, జ్ఞానం అమరమైనది. వీటిని నియంత్రించేవాడు మహేశ్వరుడే. ఆయన ప్రతి జీవిని వలయంలా అనేకముగా సృష్టించి, అయినా తానే ఒకడిగా, సర్వాన్ని సృష్టించి, పరమాధిపత్యంతో పాలిస్తాడు. తన లోతైన ప్రకాశంతో పైకీ, క్రిందకీ, చుట్టూ అన్ని దిశలకూ వెలుగునిచ్చేవాడు. స్వభావం లేకపోయినా, ఆయనే శ్రేష్ఠుడు, ఎప్పుడూ నిలిచివుంటాడు. ప్రకృతిలోని అన్ని వస్తువులను, వాటి లక్షణాలను, భోక్తా-భోగ్యరూపంలో ఆయన వ్యాపించి ఉన్నాడు. దేవతలు, మహర్షులు, బ్రహ్మకు మూలమైన, జగత్కారణమైన ఆ పరబ్రహ్మను, రహస్య ఉపనిషత్తులో దాగి ఉన్నవాడిగా తెలుసుకుంటారు. శివుని, అనుభవజ్ఞానం ద్వారా గ్రహించదగినవాడిగా, కామరహితుడిగా, భవము-అభవములను కలిగించేవాడిగా, కాలవిభాగాలను సృష్టించేవాడిగా తెలుసుకున్నవారు శరీరాన్ని వదిలిపెడతారు. కొందరు మాయను పరమంగా భావిస్తారు, మరికొందరు కాలాన్ని. కానీ, జగత్తు తిరిగే విధానం ఈ దేవుని మహిమ వల్లే. ఈ జగత్తు ఎప్పుడూ ఆయన ద్వారానే ఆవరించబడింది. ఆయన తత్వం కాలానికి, పరిమితికి అతీతమైనది. ఆయన ద్వారానే కార్యాలు జరుగుతాయి, భూతాలతో మార్పులు కలుగుతాయి. ఆ కార్యాన్ని పునఃపునః చేసి, మళ్లీ ఆగిన తర్వాత, తాను తానే తత్వంతో ఏకమై, యోగద్వారా పరమాన్ని పొందుతాడు. ఎనిమిది, మూడు, రెండు, ఒక్కటిగా, కాలం, స్వభావగుణాల ద్వారానే ఈ జగత్తంతా ఆయనచేతనే ప్రదర్శించబడుతుంది. గుణాల ద్వారా క్రియలు ప్రకృతికి, ఇతరులకు కలిపి జరుగుతాయి. అవి లేకపోతే, చేసిన క్రియలు కూడా నశించిపోతాయి. ఒక కార్యం ముగిసిన తర్వాత మరొకటి వస్తుంది. ఇలా తత్వాన్ని అనుసరిస్తూ ప్రయాణిస్తాడు. ఆయనే భోక్తా, భోగ్యానికి మూలకారణం. ఆయన మూడు కాలాలకు అతీతుడు, కాలరహితుడు, పరమేశ్వరుడు, సర్వజ్ఞుడు, మూడు గుణాల అధిపతి, ప్రత్యక్ష బ్రహ్మం, శ్రేష్ఠులలో శ్రేష్ఠుడు. ఆయనే సృష్టికర్త, సద్భావం, అసద్భావానికి మూలం, అందరికి ఆరాధ్యుడు, దేవతాధిపతి, జగత్పూజ్యుడు, మనస్సులో నిలిచేవాడు. కాలాది కారణాల వల్ల జగత్తు మార్పునకు లోనవుతుంది. అందుకే, భోగేశ్వరుడైన, జగత్స్థానమైన, పుణ్యాన్ని ప్రసాదించే, పాపాన్ని తొలగించేవాడైన ప్రభువును మేము పూజిస్తాము. దేవతలలో శ్రేష్ఠుడు, మహేశ్వరుడు, పరమేశ్వరుడు, జగత్ప్రభువు, జగదాధిపతులకు అధిపతి అయిన ఆ దేవుణ్ణి మేము తెలుసుకుంటాము. ఆయనకు కార్యమూ లేదు, కారణమూ లేదు, సమానమైనదీ, పెద్దదీ జగత్తులో ఎక్కడా లేదు. ఆయన పరాశక్తులు అనేకం, సహజంగా, వేదగ్రంథాలలో చెప్పబడినవి—జ్ఞానం, బలం, క్రియ, వీటిద్వారానే జగత్తు సృష్టించబడింది. ఆయనకు అధిపతి లేడు, గుర్తు లేదు, నియంత లేదు. ఆయనే కారణాలకు కారణుడు, ప్రభువులకు ప్రభువు. ఇలా, శివుని పరమతత్వాన్ని ఋషులు మహిమాన్వితంగా వర్ణిస్తారు.