శివపురాణమ్
Partial text — Vidyeśvara and Vāyavīya Saṃhitās only
వ్యాస మహర్షి అడిగినప్పుడు, మహర్షులలో శ్రేష్ఠుడైన కుమార స్వామి, ముక్తికి ఖచ్చితమైన కారణాన్ని వివరించేందుకు సిద్ధమయ్యాడు. ఆయన బ్రాహ్మణులలో అగ్రగణ్యుడైన వ్యాసుడికి ఇలా చెప్పాడు: శంభువును వినడం, స్తుతించడం, ధ్యానం చేయడం—ఈ మూడు మహోపాయాలు ముక్తికి మార్గమని, వీటిని ఆచరించడం వేదాల ద్వారా సమ్మతించబడినదని వివరించాడు. అతడు చెప్పాడు: "ఇంతకు ముందు నేను ఇతర మార్గాలలో అలజడిగా, అయోమయంగా ఉన్నాను. అప్పుడు స్థిరమైన మందరపర్వతంపై తపస్సు ఆచరించాను. ఆ సమయంలో, శివుని ఆజ్ఞతో, దయామయుడైన నందికేశ్వరుడు, గణాధిపతి, సాక్షిగా నా ఎదుట ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఆయన ప్రేమతో, ముక్తికి పరమోపాయం అయిన శంభువును వినడం, స్తుతించడం, ధ్యానం చేయడాన్ని, వేదాల ద్వారా సమ్మతమైనదిగా నాకు ఉపదేశించాడు. ఈ ముక్తి మార్గాన్ని స్వయంగా శివుడు నాకు వివరించాడు. 'ఓ బ్రాహ్మణా! వినడం మొదలైన వాటిని పునఃపునః ఆచరించు,' అని ఆదేశించాడు." ఆనంతరం ఆనందంతో నిండిన నందికేశ్వరుడు, తన అనుచరులతో కలిసి, తన దివ్య విమానంలో ఉత్తమమైన లోకానికి వెళ్లిపోయాడు. ఈ విధంగా, శ్రేష్ఠమైన పురాతన కథను నేను సంక్షిప్తంగా వివరించాను. ఓ సూతా! వినడం మొదలైన మూడు మార్గాలు ముక్తికి మార్గమని నీ ద్వారా చెప్పబడింది. అయితే, ఎవరికైనా ఈ మూడు మార్గాలు, అంటే వినడం మొదలైనవి సాధ్యపడకపోతే, వారు ఏ కార్యం చేయడం ద్వారా ముక్తిని పొందగలరు? ఏ చర్య ద్వారా, ప్రత్యేకమైన శ్రమ లేకుండానే, ముక్తి లభిస్తుంది? వినడం మొదలైన త్రయం చేయలేని వారికి, శంకరుని లింగమో ప్రతిమో ప్రతిష్ఠించి, దానిని ప్రతిరోజూ పూజిస్తే, వారు సంసారసముద్రాన్ని దాటి ముక్తిని పొందగలరు. ఎవరి శక్తికి తగ్గట్టుగా, మాయ లేకుండా, లింగానికి లేదా ప్రతిమకు అవసరమైన ద్రవ్యాలను సమర్పించి, నిరంతరం పూజ చేయాలి. భక్తితో మండపం, ద్వారం, తీర్థం, మఠం, పొలం, ఉత్సవం, వస్త్రం, గంధం, హారము, ధూపం, దీపం మొదలైనవి సమర్పించాలి. రకరకాల నైవేద్యాలు, అపూపాలు, ఉపహారాలు, గొడుగు, పతాక, పంకా, చామరము వంటి ఉపకరణాలతో కూడిన సేవలు సమర్పించాలి. లింగానికి, ప్రతిమకు రాజోపచారాలు సమర్పించి, శక్తికి తగినట్లు ప్రదక్షిణ, నమస్కారం, పారాయణ మొదలైనవి చేయాలి. భక్తితో ప్రతిరోజూ ఆవాహన నుంచి విసర్జన వరకు అన్ని కర్మలను నిర్వహించాలి. ఈ విధంగా శంకరుని లింగంలో, ప్రతిమలో పూజించినవారికి, శివుని కృపతో వినడం మొదలైన మార్గాలను వదిలిపెట్టినా సఫలత లభిస్తుంది. ప్రాచీన మహానుభావులు కూడా కేవలం లింగ, ప్రతిమ పూజ ద్వారానే ముక్తిని పొందారు. ప్రతి చోట దేవతలను ప్రతిమ రూపంలోనే పూజిస్తారు. కానీ శివుని మాత్రం లింగ రూపంలోను, ప్రతిమ రూపంలోను పూజించడం ఎందుకు? ఈ ప్రశ్న ధర్మమయమైనది, ఆశ్చర్యకరమైనది. దీనికి సమాధానం చెప్పగలవాడు మహాదేవుడే. మరెవరూ లేరు. శివుడు స్వయంగా ఉపదేశించిన విషయాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను. శివుడు పరబ్రహ్మ స్వరూపుడైనందున, ఆయన "నిర్వికల్పుడు" అని పిలవబడతాడు—అంటే ఆయనకు అవయవాలు లేవు. కానీ ఆయనకు రూపముంది కనుక, అవయవాలు ఉన్నవాడిగా కూడా పరిగణించబడతాడు. అందువల్ల ఆయన అవయవాలున్నవాడూ, లేనివాడూ. అవయవాలు లేనివాడైనందున ఆయన లింగం నిరాకారంగా, ఆయనతో ఏకమై ఉంటుంది. అవయవాలున్నవాడైనందున, ప్రతిమ ఆయన రూపంగా పరిగణించబడుతుంది. ఆయన అవయవాలున్నవాడూ, లేనివాడూ అయినందున, ఆయనను "బ్రహ్మ" అనే పదంతో పిలుస్తారు. అందుచేత, ప్రజలు ఎప్పుడూ లింగాన్ని, ప్రతిమను పూజిస్తారు. ఇతర దేవతలు బ్రహ్మ కాదుకాబట్టి, అవయవాలు లేని రూపంలో ఉండరు. అందువల్ల, అవయవాలు లేని లింగాన్ని దేవతాధిపతులు పూజించరు. ఇతర దేవతలు బ్రహ్మ కాదుకాబట్టి, అవయవాలున్న జీవులే. కాబట్టి, ప్రతిమను మౌనంగా పూజిస్తారు; ఇతరులు జీవులే, శంకరుడే పరబ్రహ్మ. వేదాంత సారంతో స్థాపించబడి, ప్రణవార్థంతో ప్రకటించబడిన ఈ విషయాన్ని, గతంలో మందరపర్వతంపై నందికేశ్వరుని కూడా ఇలాగే ప్రశ్నించారు. బ్రహ్మ కుమారుడైన, మేధావి అయిన సనత్కుమారుడు, శివుని గురించి, ఇతర అనుయాయ దేవతల గురించి అడిగాడు. ప్రతిమను మాత్రమే ఎక్కువగా వినిపించే, కనబడే పూజా వస్తువుగా భావిస్తారు. కానీ శివుని పూజలో మాత్రం లింగం, ప్రతిమ రెండూ ఉంటాయి. కాబట్టి, నిజమైన తత్త్వాన్ని నాకు వివరించు. ఇది అత్యంత గూఢమైన ప్రశ్న. ఇది బ్రహ్మ లక్షణాన్ని తెలియజేస్తుంది. శివుడు స్వయంగా చెప్పిన విషయాన్ని నేను నీకు భక్తితో వివరించబోతున్నాను. శివుడు బ్రహ్మ స్వరూపుడైనందున, ఆయన అవయవాల లేనివాడే. ఆయన లింగాన్ని అన్ని వేదాలలో పూజార్హంగా అంగీకరించారు. అలాగే, ఆయన అవయవాలున్నవాడైనందున, అవయవాలున్నవాడూ, లేనివాడూ. అందువల్ల ప్రతిమను కూడా ప్రతిచోటా పూజార్హంగా అంగీకరించబడింది. ఇతర దేవతలు అవయవాలున్న జీవులే కనుక, ప్రతిమ రూపంలోనే పూజించబడతారు. దేవతలు అవతరించేటప్పుడు కూడా అవయవాలున్న రూపంలోనే కనిపిస్తారు. శివుని లింగం, ప్రతిమ రెండూ దర్శనీయంగా ఉంటాయి. లింగ, ప్రతిమ విస్తరణను నువ్వు వివరించావు. శివుడు, ఇతర దేవతల మధ్య తత్త్వ విచారణ పరమార్థంలో జరుగుతుంది. అందుచేత, లింగ, ప్రతిమ మొదలైన వాటి ద్వారా ఉద్భవించినదే పరమార్థంగా భావించాలి. "ఓ యోగేశ్వరా! లింగం ప్రాకట్య లక్షణాలను వినాలని నేను కోరుతున్నాను," అని అడిగినవారికి, "ప్రియుడా! నీ ప్రేమకు నేను పరమార్థాన్ని వివరించబోతున్నాను," అని సమాధానం ఇచ్చాడు. పూర్వ కాలంలో, మహాకల్పాంతంలో, ప్రపంచం ప్రసిద్ధి చెందినప్పుడు, బ్రహ్మ, విష్ణువులు పరస్పరం గొడవపడటం ప్రారంభించారు. వారి అహంకారాన్ని తొలగించేందుకు, పరమేశ్వరుడు అనంతమైన స్తంభ రూపంలో తన స్వరూపాన్ని వారి మధ్య ప్రదర్శించాడు. ఆ స్తంభ రూపంలోనే శివుడు తన లింగాన్ని ప్రాకట్యం చేసి, భూతకాల్యాణం కోరి, తన నిజ స్వరూపాన్ని తెలియజేశాడు. అప్పటి నుంచి, లోకాలలో ప్రభువు లింగాన్ని నిరాకారంగా భావించడమూ, అలాగే ప్రతిమను సాకారంగా స్థాపించడమూ ప్రారంభమయ్యాయి. ఇతర దేవతలకు మాత్రం ప్రతిమ రూపమే స్థాపించబడింది. వారి ప్రతిమలు వారికి అనుగుణమైన భోగాలను ప్రసాదిస్తాయి. కానీ శివుని లింగ-ప్రతిమలు భోగమూ, ముక్తిమూ ప్రసాదిస్తాయి; అవి శుభప్రదమైనవే.