ఓ శౌనక మహర్షీ! ఎల్లప్పుడూ బస్మంతో పవిత్రుడై, భక్తితో శివుని నామాన్ని జపించేవాడు, ఎంత భయానకమైన సంసార సాగరాన్ని అయినా సులభంగా దాటి పోతాడు. బ్రాహ్మణుల ధనం అపహరించినా, అనేకమంది బ్రాహ్మణులను హత్య చేసినా, ఎవరికైనా ఎంతటి పాపములు చేసినా, శివనామాన్ని భక్తితో జపించేవాడు ఆ పాపాలకు లోనవడు. అన్ని వేదాలను పరిశీలించిన పూర్వికులు, సంసార బంధనాన్ని దాటి పోవడానికి శివనామస్మరణే ప్రధాన మార్గమని ప్రకటించారు. ఎందుకు మరింతగా వివరించాలి, మహర్షీ? ఒక్క శ్లోకంలో చెప్పగలను—శివనామ మహిమ అంతా పాపాలను నాశనం చేయడమే. శంభుని నామ శక్తి అంత గొప్పది—ఎంతటి ఘోరమైన పాపమైనా, అది శివనామంతో నశించిపోకుండా ఉండదు. శివనామ మహిమ వలననే, ఇంద్రద్యుమ్న మహారాజు గతంలో ఘోరపాపి అయినా, పరమగతిని పొందాడు. అలాగే, ఒక ద్విజాతి స్త్రీ కూడా, పెద్ద పాపాలు చేసింది అయినా, శివనామ శక్తితో ఉత్తమ గతి పొందింది. ఇలా శివనామ మహిమను నీకు వివరించాను, ఓ ద్విజోత్తమా! ఇప్పుడు బస్మ మహిమను విను—అది అశుద్ధమైనదాన్ని కూడా పవిత్రం చేసే శక్తి కలిగి ఉంది. ఈ బస్మ రెండు విధాలుగా వర్ణించబడింది—రెండూ అత్యంత మంగళకరమైనవి. వాటి స్వరూపాలను నేను వివరించబోతున్నాను, శ్రద్ధగా విను. ఒకటి "మహాబస్మ", మరొకటి "అల్పబస్మ"గా ప్రసిద్ధి. మహాబస్మ అనేక ఉత్తమ రకాలుగా చెప్పబడింది. అది మూడువిధాలుగా ఉంటుంది: శ్రౌత, స్మార్త, లోకిక. అల్పబస్మ కూడా అనేక విధాలుగా వివరించబడింది. శ్రౌత, స్మార్త బస్మలు ద్విజులకు మాత్రమే నిబంధించబడ్డాయి; ఇతరులకైతే లోకిక బస్మను ధరిస్తారు. మంత్రంతో బస్మధారణ విధానాన్ని ప్రముఖ ఋషులు ద్విజులకు బోధించారు; మిగతావారికి మంత్రం లేకుండానే ధరించవచ్చు. ఆవు పేడను కాల్చి వచ్చిన బస్మను "ఆగ్నేయ" అని అంటారు; అది కూడా త్రిపుండ్రానికి ఉపయోగపడుతుంది, మహర్షీ! అగ్నిహోత్ర యజ్ఞంలో వచ్చిన బస్మను, లేదా ఇతర యజ్ఞాల బస్మను, త్రిపుండ్రానికి ఉపయోగా చేయవచ్చు. జాబాల ఉపనిషత్తులోని "అగ్ని" అనే మంత్రంతో ఆ బస్మను నోటినీళ్లతో ఏడు సార్లు ప్రోక్షణ చేయాలి. వివిధ వర్ణాశ్రమస్థులకు, మంత్రంతోనైనా లేకపోయినా, త్రిపుండ్ర ధారణను జాబాలులు భక్తితో నియమించారు. బస్మను, త్రిపుండ్రాన్ని పొడవుగా గీయడాన్ని, అపరాధవశాత్తైనా, మోక్షాన్ని కోరేవారు ఎప్పుడూ వదలరాదు అని సంప్రదాయం చెబుతుంది. శివుడు, విష్ణువు, ఉమాదేవి, లక్ష్మీ దేవి, ఇతర దేవతలు కూడా ఎల్లప్పుడూ త్రిపుండ్రాన్ని ధరించేవారు. బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు—వారు సంస్కారులు అయినా కాని, త్రిపుండ్రాన్ని తమ చేతితో ధరిస్తారు. త్రిపుండ్రాన్ని భక్తితో ధరించేవారి ఆచరణకు, వర్ణాశ్రమ నియమాలు అడ్డుకావు. కానీ, త్రిపుండ్రాన్ని భక్తితో ధరించేవారు కోట్ల జన్మలు పుట్టినా సంసార బంధనాల నుంచి విముక్తి పొందరు. త్రిపుండ్రాన్ని భక్తితో ధరించేవారు కోట్ల యుగాలు గడిచినా శివజ్ఞానం పొందరు. వారు మహాపాతకులతో సదా సంచారించేవారిగా శాస్త్రాలు పేర్కొంటున్నాయి. వారు చేసే కార్యాలన్నీ వ్యతిరేక ఫలితాన్నే ఇస్తాయి. శర్వుడిని ద్వేషించేవారు, మహాపాపాలతో బాధపడేవారు, త్రిపుండ్రాన్ని ధరించడంపై తీవ్రమైన విరక్తిని పొందుతారు, మహర్షీ! శివాగ్ని కార్యాన్ని చేసి, బస్మతో త్రిపుండ్రాన్ని ధరించినవాడు, ఆయుష్షు తక్కువగా ఉన్నా, అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు. ప్రతి రోజు మూడు సంధ్యాకాలాల్లో తెల్ల బస్మతో త్రిపుండ్రాన్ని ధరించినవాడు, అన్ని పాపాలనుంచి విముక్తి పొంది, శివునితో ఆనందంగా ఉంటాడు. నుదిటిపై తెల్ల బస్మతో త్రిపుండ్రాన్ని ధరించినవాడు, బ్రహ్మ మొదలైన లోకాలను పొందుతాడు; మరణానంతరం ముక్తిని పొందుతాడు. బస్మతో స్నానం చేయకుండా షడక్షరి మంత్రాన్ని జపించకూడదు; బస్మతో త్రిపుండ్రాన్ని సరిగ్గా ధరించి, ఆ మంత్రాన్ని జపించాలి. ఎవరైనా, ఉన్నతమైనవారైనా, నీచమైనవారైనా, అన్ని పాపాలతో కూడినవారైనా, ఉదయపు పాపాలతో కలసినవారైనా, అజ్ఞానులైనా, పతితులైనా— ఎక్కడైనా భూతి ఆజ్ఞను ఎల్లప్పుడూ పాటిస్తారో, అక్కడ అన్ని తీర్థాలు, అన్ని యజ్ఞఫలితాలు ఎప్పుడూ స్థితమై ఉంటాయి. త్రిపుండ్రంతో ముద్రితుడైన జీవుడు, దేవతలు, అసురులు అందరూ ఆరాధించవలసినవాడు; అతడు పాపి అయినా, అతడు అంతరాత్మగా పవిత్రుడే—భక్తి కలిగి ఉన్నవాడు అయితే ఇంకెంత గొప్పవాడవుతాడో! శివజ్ఞాని భూతి ఆజ్ఞను పాటిస్తూ ఎక్కడికి వెళ్ళినా, అక్కడ అన్ని తీర్థాలు కూడిపోతాయి. ఇంకా ఏమి చెప్పాలి? పండితులు ఎప్పుడూ పవిత్ర బస్మను ధరించాలి; లింగారాధన, షడక్షరి మంత్రజపం ఎల్లప్పుడూ చేయాలి. బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రుడు, ఋషులు, దేవతలు కూడా బస్మధారణ మహిమను పూర్తిగా వివరించలేరు. కుల, ఆశ్రమ కర్తవ్యాలు వదిలేసినవాడు, లేదా కులకర్మలు పోయినవాడు అయినా, ఒక్కసారి అయినా త్రిపుండ్రాన్ని ధరిస్తే పాపాలనుండి విముక్తి పొందుతాడు. బస్మధారి పట్ల నిర్లక్ష్యం చేసి, యాగాదికర్మలు చేసే వారికి, కోట్ల జన్మలు గడిచినా సంసార బంధనాల నుండి విముక్తి లేదు. గురువునుంచి నేర్చుకున్నది, చేసిన కర్మలు—all useless—త్రిపుండ్రాన్ని తలపై ధరించని బ్రాహ్మణునికి ప్రయోజనం లేదు. బస్మధారిని చూసి, అతనిపై హింసచేసే వారు, వారి జన్మ చండాలుల కన్నా తక్కువ అని జ్ఞానులు చెప్పారు. ఇలా, శౌనక మహర్షీ, శివనామ మహిమ, బస్మధారణ మహత్యాన్ని నీకు వివరించాను.