शिवपुराणम्

इदानीं श्रोतुमिच्छामि योगं परमदुर्लभम् साधिकारं च सांगं च सविधिं सप्रयोजनम्

यद्यस्ति मरणं पूर्वं योगाद्यनुपमर्दतः सद्यः साधयितुं शक्यं येन स्यान्नात्महा नरः

तच्च तत्कारणं चैव तत्कालकरणानि च तद्भेदतारतम्यं च वक्तुमर्हसि तत्त्वतः

स्थाने पृष्टं त्वया कृष्ण सर्वप्रश्नार्थवेदिना ततः क्रमेण तत्सर्वं वक्ष्ये शृणु समाहितः

निरुद्धवृत्त्यंतरस्यं शिवे चित्तस्य निश्चला या वृत्तिः स समासेन योगः स खलु पञ्चधा

मंत्रयोगःस्पर्शयोगो भावयोगस्तथापरः अभावयोगस्सर्वेभ्यो महायोगः परो मतः

मंत्राभ्यासवशेनैव मंत्रवाच्यार्थगोचरः अव्याक्षेपा मनोवृत्तिर्मंत्रयोग उदाहृतः

प्राणायाममुखा सैव स्पर्शे योगोभिधीयते स मंत्रस्पर्शनिर्मुक्तो भावयोगः प्रकीर्तितः

विलीनावयवं विश्वं रूपं संभाव्यते यतः अभावयोगः संप्रोक्तो ऽनाभासाद्वस्तुनः सतः

शिवस्वभाव एवैकश्चिंत्यते निरुपाधिकः यथा शैवमनोवृत्तिर्महायोग इहोच्यते

दृष्टे तथानुश्रविके विरक्तं विषये मनः यस्य तस्याधिकारोस्ति योगे नान्यस्य कस्यचित्

विषयद्वयदोषाणां गुणानामीश्वरस्य च दर्शनादेव सततं विरक्तं जायते मनः

अष्टांगो वा षडंगो वा सर्वयोगः समासतः यमश्च नियमश्चैव स्वस्तिकाद्यं तथासनम्

प्राणायामः प्रत्याहारो धारणा ध्यानमेव च समाधिरिति योगांगान्यष्टावुक्तानि सूरिभिः

आसनं प्राणसंरोधः प्रत्याहारोथ धारणा ध्यानं समाधिर्योगस्य षडंगानि समासतः

पृथग्लक्षणमेतेषां शिवशास्त्रे समीरितम् शिवागमेषु चान्येषु विशेषात्कामिकादिषु

योगशास्त्रेष्वपि तथा पुराणेष्वपि केषु च अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहः यम इत्युच्यते सद्भिः पञ्चावयवयोगतः

शौचं तुष्टिस्तपश्चैव जपः प्रणिधिरेव च इति पञ्चप्रभेदस्स्यान्नियमः स्वांशभेदतः

स्वस्तिकं पद्ममध्येंदुं वीरं योगं प्रसाधितम् पर्यंकं च यथेष्टं च प्रोक्तमासनमष्टधा

प्राणः स्वदेहजो वायुस्तस्यायामो निरोधनम् तद्रोचकं पूरकं च कुंभकं च त्रिधोच्यते

नासिकापुटमंगुल्या पीड्यैकमपरेण तु औदरं रेचयेद्वायुं तथायं रेचकः स्मृतः

बाह्येन मरुता देहं दृतिवत्परिपूरयेत् नासापुटेनापरेण पूरणात्पूरकं मतम्

न मुंचति न गृह्णाति वायुमंतर्बहिः स्थितम् संपूर्णं कुंभवत्तिष्ठेदचलः स तु कुंभक

रेचकाद्यं त्रयमिदं न द्रुतं न विलंबितम् तद्यतः क्रमयोगेन त्वभ्यसेद्योगसाधकः

रेचकादिषु योभ्यासो नाडीशोधनपूर्वकः स्वेच्छोत्क्रमणपर्यंतः प्रोक्तो योगानुशासने

कन्यकादिक्रमवशात्प्राणायामनिरोधनम् तच्चतुर्धोपदिष्टं स्यान्मात्रागुणविभागतः

कन्यकस्तु चतुर्धा स्यात्स च द्वादशमात्रकः मध्यमस्तु द्विरुद्धातश्चतुर्विंशतिमात्रकः

उत्तमस्तु त्रिरुद्धातः षड्विंशन्मात्रकः परः स्वेदकंपादिजनकः प्राणायामस्तदुत्तरः

आनंदोद्भवरोमांचनेत्राश्रूणां विमोचनम् जल्पभ्रमणमूर्छाद्यं जायते योगिनः परम्