शिवपुराणम्

दिव्येनैव प्रमाणेन युगसंख्या प्रवर्तते चत्वारि भारते वर्षे युगानि कवयो विदुः

पूर्वं कृतयुगं नाम ततस्त्रेता विधीयते द्वापरं च कलिश्चैव युगान्येतानि कृत्स्नशः

चत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् तस्य तावच्छतीसंध्या संध्यांशश्च तथाविधः

इतरेषु ससंध्येषु ससंध्यांशेषु च त्रिषु एकापायेन वर्तंते सहस्राणि शतानि च

एतद्द्वादशसाहस्रं साधिकं च चतुर्युगम् चतुर्युगसहस्रं यत्संकल्प इति कथ्यते

चतुर्युगैकसप्तत्या मनोरंतरमुच्यते कल्पे चतुर्दशैकस्मिन्मनूनां परिवृत्तयः

एतेन क्रमयोगेन कल्पमन्वंतराणि च सप्रजानि व्यतीतानि शतशो ऽथ सहस्रशः

अज्ञेयत्वाच्च सर्वेषामसंख्येयतया पुनः शक्यो नैवानुपूर्व्याद्वै तेषां वक्तुं सुविस्तरः

कल्पो नाम दिवा प्रोक्तो ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः कल्पानां वै सहस्रं च ब्राह्मं वर्षमिहोच्यते

वर्षाणामष्टसाहस्रं यच्च तद्ब्रह्मणो युगम् सवनं युगसाहस्रं ब्रह्मणः पद्मजन्मनः

सवनानां सहस्रं च त्रिगुणं त्रिवृतं तथा कल्प्यते सकलः कालो ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

तस्य वै दिवसे यांति चतुर्दश पुरंदराः शतानि मासे चत्वारि विंशत्या सहितानि च

अब्दे पञ्च सहस्राणि चत्वारिंशद्युतानि च चत्वारिंशत्सहस्राणि पञ्च लक्षाणि चायुषि

ब्रह्मा विष्णोर्दिने चैको विष्णू रुद्रदिने तथा ईश्वरस्य दिने रुद्रस्सदाख्यस्य तथेश्वरः

साक्षाच्छिवस्य तत्संख्यस्तथा सो ऽपि सदाशिवः चत्वारिंशत्सहस्राणि पञ्चलक्षाणि चायुषि

अहस्तस्य तु या सृष्टी रात्रिश्च प्रलयः स्मृतः अहर्न विद्यते तस्य न रात्रिरिति धारयेत्

एषोपचारः क्रियते लोकानां हितकाम्यया प्रजाः प्रजानां पतयो मूर्तयश्च सुरासुराः

इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च महाभूतानि पञ्च च तन्मात्राण्यथ भूतादिर्बुद्धिश्च सह दैवतः

अहस्तिष्ठंति सर्वाणि पारमेशस्य धीमतः अहरंते प्रलीयन्ते रात्र्यन्ते विश्वसंभवः

यो विश्वात्मा कर्मकालस्वभावाद्यर्थे शक्तिर्यस्य नोल्लंघनीया यस्यैवाज्ञाधीनमेतत्समस्तं नमस्तस्मै महते शंकराय

कथं जगदिदं कृत्स्नं विधाय च निधाय च आज्ञया परमां क्रीडां करोति परमेश्वरः

किं तत्प्रथमसंभूतं केनेदमखिलं ततम् केना वा पुनरेवेदं ग्रस्यते पृथुकुक्षिणा

शक्तिः प्रथमसम्भूता शांत्यतीतपदोत्तरा ततो माया ततो ऽव्यक्तं शिवाच्छक्तिमतः प्रभोः

शान्त्यतीतपदं शक्तेस्ततः शान्तिपदक्रमात् ततो विद्यापदं तस्मात्प्रतिष्ठापदसंभवः

निवृत्तिपदमुत्पन्नं प्रतिष्ठापदतः क्रमात् एवमुक्ता समासेन सृष्टिरीश्वरचोदिता

आनुलोम्यात्तथैतेषां प्रतिलोम्येन संहृतिः अस्मात्पञ्चपदोद्दिष्टात्परस्स्रष्टा समिष्यते

कलाभिः पञ्चभिर्व्याप्तं तस्माद्विश्वमिदं जगत् अव्यक्तं कारणं यत्तदात्मना समनुष्ठितम्

महदादिविशेषांतं सृजतीत्यपि संमतम् किं तु तत्रापि कर्तृत्वं नाव्यक्तस्य न चात्मनः

अचेतनत्वात्प्रकृतेरज्ञत्वात्पुरुषस्य च प्रधानपरमाण्वादि यावत्किञ्चिदचेतनम्