शिवपुराणम्

शिवस्य यः कामरहितः पूर्णश्च स्वरूपतः, तस्य कथं पूजनं स्यात्? इति शङ्का जायते। तथापि, शिवस्य कृपायै ये कर्माणि क्रियन्ते, तानि तस्य अनुग्रहस्य कारणं भवन्ति। तस्मात् भक्त्या देहेन, मनसा, वाचा, वित्तेन वा, लिङ्गे वा अन्येषु रूपेषु शिवं पूजयेत्। पूजनस्य प्रभावेन, प्रकृत्यतिक्रान्तः स परमशिवः सत्यमेव पूजकस्य विशेषतः अनुग्रहं ददाति। तस्य अनुग्रहात् क्रमशः कर्मादीनि स्ववशे आगच्छन्ति; कर्माद्याः क्रियाः यावत् प्रकृतिः, ताः सर्वाः नियन्त्रिताः स्यात्, सर्वमपि इच्छायाः वशं याति। यदा एषः अवस्था लभ्यते, तदा सः मुक्तः इति कथ्यते, स्वात्मनि एव रममाणः; परमेश्वरस्य अनुग्रहात् शरीरे क्रियासु च वशित्वे सम्प्राप्ते, सः पुरुषः प्रकाशते। तदा शिवस्य लोके वासः 'सालोक्य' इति कथ्यते; शम्भोः समीप्यं 'सामीप्य' इति, तस्य केवलं वशत्वे तद्रूपत्वं लभ्यते। शस्त्रादिभिः क्रियाभिः सायुज्यं शिवेन सह सम्पद्यते; महती कृपा लब्ध्वा, बुद्धिः अपि वशे भवति। या बुद्धिः क्रियायाः कारणम्, सा प्रकृतेः सृष्टिः इति उच्यते; पुनः महत्या कृपया प्रकृतिरपि वशे आगच्छति। तदा शिवस्य मानसिकं ऐश्वर्यं स्वयमेव उदेति; शिवस्य सर्वज्ञत्वादि ऐश्वर्यं सम्प्राप्य, स्वात्मनि एव प्रकाशते। एवं सायुज्यं वेदागमभक्तैः क्रमशः सम्प्राप्तम् इति उक्तम्; लिङ्गादिपूजनस्य आरम्भेन मोक्षः लभ्यते। अतः शिवस्य कृपायै, विधिपूर्वकं शिवस्य पूजनं कुर्यात्; शिवकर्म, शिवतपः, शिवमन्त्रस्य जपः च सदा कार्यः। शिवज्ञानं शिवध्यानं च निरन्तरं साधयेत्; जागरात् मृत्युपर्यन्तं कालं शिवचिन्तने यापयेत्। अधुना, शिवपूजनस्य विधिं सर्वथा निगदामि, लिङ्गाद्युपक्रम्य। अहं सम्यक् लिङ्गमण्डलस्य वर्णनं करिष्यामि; शृणुत द्विजाः, यत् लिङ्गं प्रथमं, तत् प्रणवः सर्वकामदः। सूक्ष्मरूपं तु सूक्ष्मप्रणव एव, यः अव्यक्तः; स्थूललिङ्गं व्यक्तमेव, तत् पञ्चाक्षरं इति प्रसिद्धम्। एतयोः पूजनं तपश्च साक्षात् मोक्षदं स्मृतम्; पुरूषप्रकृतिस्वरूपे च, अन्यानि अपि लिङ्गानि बहूनि सन्ति। तानि लिङ्गानि विस्तरेण केवलं शिवः वेत्ति, अन्यः न; यानि तु पृथिव्याः विकाररूपाणि, तानि वक्ष्यामि। स्वयम्भू लिङ्गं प्रथमं, द्वितीयं बिन्दुलिङ्गम्; स्थापितं चलं तृतीयचतुर्थे, गुरुलिङ्गं पञ्चमम्। देवर्षीणां तपसा तुष्टः शर्वः, सन्निध्याय, बीजं शब्दरूपेण पृथिव्याम् न्यधात्। तद् बीजं पृथिव्याः अंकुरवत् प्रस्फुट्य प्रकटते; यत् स्वयमेव उद्भूतं तच्च स्वयम्भू लिङ्गम् इति प्रसिद्धम्। तस्य लिङ्गस्य पूजनात् ज्ञानवृद्धिः स्वयमेव जायते, सवर्णे सुवर्णे, रजते, अन्यस्मिन्वा, मृत्पिण्डे वा। स्वहस्तेन आरेखितं लिङ्गं, शुद्धप्रणवमन्त्रसहितं, यन्त्रलिङ्गं इति कथ्यते; तद् आरेख्य प्रतिष्ठां आवाहनं च कुर्यात्। बिन्दूनादसम्बद्धं लिङ्गं, स्थिरं चलं वा, ध्यानतः सम्पद्यते; तद् शिवेन दृश्यते, न संशयः। यत्र यत्र शम्भुः विश्वसनीयः, तत्र तत्र सः फलप्रदः; स्वहस्तेन यन्त्रे आरेखिते, स्थिररूपे स्वाभाविके वा। षोडशोपचारैः शम्भुम् आवाह्य पूजयेत्; स्वयमेव प्रयत्नेन ऐश्वर्यं लभ्यते, अभ्यासात् ज्ञानम् उपजायते। आत्मसाक्षात्काराय देवर्षयः मन्त्रेण स्वहस्तेन शुद्धमण्डले शुद्धलिङ्गं निर्मिमितुः। शुद्धध्यानस्थापितं लिङ्गं श्रेष्ठतमं स्मृतम्; तत् लिङ्गं पौरुषं इति कथ्यते, स्थापितं च। तस्य लिङ्गस्य नित्यपूजनात् मनुष्याणाम् ऐश्वर्यं लभ्यते; महाब्राह्मणैः, राज्ञः, धनाढ्यैः अपि। शिल्पिना निर्मितं मन्त्रस्थापितं लिङ्गं स्थापितं स्वाभाविकं च; तद् भोगैश्वर्यदं लोके। यत् शक्तिमत् स्थिरं तद् पौरुषं; यत् दुर्बलं च अनित्यं तद् स्वाभाविकम्। नाभौ, जिह्वायाम्, नासाग्रे, शिरसि, कट्यादिषु स्थलेषु त्रिषु लोकेषु, अन्तर्लिङ्गं चलं स्मृतम्। पर्वतः पौरुषः, पृथिवी स्वाभाविका इति; वृक्षादयः पौरुषाः, गुल्मादयः स्वाभाविकाः। षाष्टिकं स्वाभाविकं ज्ञेयम्, शालिः, गोधूमः, पौरुषः च; पौरुषं दिव्यं ज्ञेयम्, अणिमाद्यष्टसिद्धिप्रदं च। स्वाभाविकं श्रद्धालुभिः स्त्रियः, वित्तं, वस्तूनि च कथ्यते; चललिङ्गेषु प्रथमं रसालिङ्गं निर्दिष्टम्। ब्राह्मणानां सर्वकामदं रसालिङ्गं; बाणलिङ्गं क्षत्रियाणां, महैश्वर्यदं शुभम्। सुवर्णलिङ्गं वैश्यानां, महाधनैश्वर्यदं; शिलालिङ्गं शूद्राणां, शुभं पावनं च। स्फटिकबाणलिङ्गे सर्वेषां सर्वकामदं; स्वस्याभावे परस्यापि पूजनं न निवार्यते। स्त्रीणां भूमिलिङ्गं विशेषतः विधानम्; विधवायाः कर्मणि स्फटिकलिङ्गं प्रशस्यते। अकर्मणि विधवायाः रसालिङ्गं विशिष्टम्; बाल्ये, यौवने, वार्धके, सुव्रतानाम्। शुद्धस्फटिकलिङ्गं स्त्रीणां सर्वभोगदं; कर्मण्याः पिण्डे पूजनं सर्वकामदं पृथिव्याम्।