शिवपुराणम्

ब्राह्मणः मन्त्रस्य पञ्चशतसहस्राणि जपित्वा विधिना मन्त्रं सम्पूर्णं जानाति; शूद्रः तु "नमः" इति अक्षरसमेतं मन्त्रं पञ्चलक्षाणि जपेत्। एवं मन्त्रज्ञत्वं प्राप्त्वा द्विजः शुद्धः भवति, स्त्री वा पुरुषः, ब्राह्मणः वा अन्यः। "नमः" इति मन्त्रस्य आरम्भे वा अन्ते स्थाप्यते, दुःखितः सदा मन्त्रं सम्पूर्णं जपेत्; स्त्रीभ्यः अपि गुरुः क्रमशः उपदिशेत्। यः साधकः पञ्चशतसहस्रमन्त्रजपं समाप्त्वा शिवस्य तुष्ट्यर्थं महादिक्षां कुर्यात्, तस्य भोजनं दद्यात्, भक्तान् पूजयेत्। शिवभक्तस्य पूजनात् शिवः परमं तुष्टः भवति; शिवस्य भक्ते शिवस्य अभेदः अस्ति, स एव शिवः। शिवरूपं मन्त्रं धारयन् शिवः एव भवति; शिवभक्तस्य शरीरे परमः शिवः स्थितः अस्ति। शिवभक्तानां सर्वकर्माणि वेदकर्माणि एव, यावत् शिवमन्त्रः यथाक्रमं जप्यते। यावत् एतद् क्रियते, तावत् शिवस्य तद् शरीरे सन्निधिः निःसंशयं अस्ति; देवी, लिङ्गं स्वरूपम्, भक्तः अपि, स्त्री वा पुरुषः, स्वरूपम्। यावत् देवी मन्त्रं जपति, तावत् सन्निधिः अस्ति; बुद्धिमान् शिवं शब्दमयम् पूजयेत्। शिवत्वं प्राप्य, परमशक्तिं पूजयेत्; शक्तिं, चित्रं, लिङ्गं अपि, कल्पितं वा, पूजयेत्। शिवलिङ्गं शिवरूपं, आत्मानं शक्तिरूपम् मन्येत्; शक्तिलिङ्गं वा देवीं शक्तिरूपं, आत्मानं शिवरूपम्। शिवलिङ्गं शब्दस्वरूपम्, शक्ति बिन्दुस्वरूपा; परस्परप्राधान्येन लिङ्गं एकत्र युक्तम्। शिवं शक्तिसहितं मूलैक्यं चिन्तयन् पूजयेत्; शिवभक्तान् मन्त्रस्वरूपान् शिवस्वरूपान् पूजयेत्। षोडशोपचारैः पूजया इच्छितं फलम् लभ्यते; सेवया च शिवलिङ्गधारिणं भक्तं पूजयेत्। बुद्धिमान् हर्षं यच्छेत्, शिवः परमं तुष्टः भवति; शिवभक्तान् तेषां पत्न्यः सहितान् दिव्ययुगलरूपेण पूजयेत्। भोज्यादिभिः पञ्चदशशतवारं पूजयेत्; यः वित्ते, शरीरे, मन्त्रे, ध्याने च कपटः अस्ति— शिवशक्तिस्वरूपेण सः पुनर्जन्म न प्राप्नोति; नाभ्यधः ब्रह्मभागः, कण्ठपर्यन्तं विष्णुभागः। मुखं लिङ्गं उच्यते, शिवभक्तस्य शरीरे; ये सम्यक् विधिना मृताः, ये च अविधिना मृताः— तान् पितृन् शिवं च उद्दिश्य पूजयेत्; आद्यायाः पूजां कृत्वा शिवभक्तान् अपि सत्कुर्यात्। पितृलोकं प्राप्त्वा, मृत्युः अनन्तरं क्रमशः मोक्षं लभते; यज्ञकर्तृषु तपस्वी श्रेष्ठः। शतशः तपस्विषु जपपरः श्रेष्ठः; सहस्रशः जपपराणां शिवज्ञः अतिशयः। सहस्रशः शिवज्ञेषु ध्यानपरः श्रेष्ठः; लक्षशः ध्यानपराणां समाधिस्थः अति श्रेष्ठः। पूजायां प्रत्येकः पूर्वात् श्रेष्ठः; तस्य विशेषफलम् ज्ञातुं कठिनम्। अतः शिवभक्तस्य महत्त्वं कः जानाति? शिवशक्तिपूजा, शिवभक्तानां सम्मानं— यः श्रद्धया कुर्यात्, सः शिवेन संयुक्तः भवति। यः एतत् अर्थपूर्णं वेदसम्मतं शिक्षां जपेत् पठेत् च— सः ब्राह्मणः शिवज्ञः शिवेन सह रमते, शिवभक्तान् शिक्षयेत्, विशेषतः विद्वान्। शिवानुग्रहम् शिवस्य करुणया लभ्यते, हे बुद्धिमन्तः। अथ, सर्वार्थज्ञः देवी पृष्टवती— "बंधः मोक्षः च तत्त्वेन कथय"। तदा प्रवक्तुम् आरभ्यते— "बंधः, मोक्षः, साधनं च शृणु। आत्मा प्रकृत्याद्यष्टकबंधेन बद्धः उच्यते; प्रकृत्याद्यष्टकबंधात् मुक्तः मोक्षः उच्यते। प्रकृत्यादीनां वशत्वं बन्धः; तेषां मुक्तिः मोक्षः। बद्धात्मा बद्धः, मुक्तात्मा मुक्तः उच्यते। प्रकृतिः, बुद्धिः, गुणमयी अहंकारः, पञ्च सूक्ष्मभूतानि— एते प्रकृत्याद्यष्टकः। अष्टकप्रकृत्युत्पन्नं शरीरं कर्मसम्भूतम्; कर्मसम्भूतं शरीरं पुनः जन्मकर्मफलम्। शरीरं तु त्रिविधम्— स्थूलं, सूक्ष्मं, कारणम्। स्थूलं कर्मकर्तृ, सूक्ष्मं इन्द्रियैः भोगदायकम्। कारणशरीरं आत्मनः अनुभवाय, कर्मानुसारम्। पुण्यपापकर्मणां फलरूपेण सुखदुःखानुभवः। एवं आत्मा कर्मरज्ज्वा पुनः पुनः बद्धः, त्रिशरीरकर्मणां चक्रवत् सदा भ्रमति। चक्रस्य स्थगनाय चक्रकर्ता पूज्यः; प्रकृत्यादिमहाचक्रः शिवः, प्रकृत्यः परः। महेश्वरः चक्रकर्ता प्रकृत्यः परः; बालकः जलं जानन् अजानन् वा पिबति, एवं सः। एवं शिवः प्रकृत्यादीन् विजित्य सर्वं अधिष्ठाति; सर्वस्य वशत्वात् शिवः उच्यते। शिवः सर्वज्ञः पूर्णः निराकाङ्क्षः। सर्वज्ञता, तुष्टिः, अनादिकज्ञानम्, नित्यस्वातन्त्र्यम्, अनिरुद्धशक्ति, अनन्तवीर्यं— एते महेशस्य मनोविलासाः, वेदः तान् अनुमन्यते। अतः शिवानुग्रहेण प्रकृत्यादिशक्तेः मुक्तिः स्यात्; शिवानुग्रहार्थं केवलं शिवं पूजयेत्।