शिवपुराणम्

तत्र प्रथमं सुन्दरं मायामूलस्थानं दृश्यते। ततः परं तत्र पुण्यं लिङ्गस्य स्थानं, यत्र शिवस्य तत्त्वं प्रतिष्ठितम्। नन्दीश्वरस्य आसनात् परं शिवमहिमा न ज्ञायते; नन्दीश्वरः बहिः स्थित्वा पंचाक्षरमन्त्रस्य पूजनं करोति। एवं गुरुपरम्परया पुनः नन्दीश्वरात् अहं तद् प्राप्तवान्; तत्र परं शिवस्वरूपानुभवः न सुलभः। केवलं शिवस्य कृपया शिवलोकस्य महिमा सर्वैः ज्ञायते, अन्यथा न, इति श्रद्धालुजनाः वदन्ति। एवं परम्परया ब्राह्मणाः इन्द्रियजयेन मुक्तिम् प्राप्तवन्तः; अन्येषां परम्परां वक्ष्यामि—शृणु मनसा। गुरोः उपदेशेन ब्राह्मणाः पंचाक्षरमन्त्रं 'नमः' नियमानुसारं पञ्चलक्षं जपेत्, दीर्घायुषः प्राप्त्यर्थम्। स्त्रीत्वनिवृत्त्यर्थं पुनः पंचाक्षरमन्त्रं जपेत्; मन्त्रस्य प्रभावेन पुरुषत्वं प्राप्त्वा क्रमशः विद्वान् मुक्तिम् आप्नोति। क्षत्रियः अपि पंचाक्षरमन्त्रेण क्षत्रियत्वं निवारयेत्; पुनः तेनैव मन्त्रेण क्षत्रियः ब्राह्मणत्वं प्राप्त्वा मुक्तिम् आप्नोति। मन्त्रसिद्ध्या जपेन क्रमशः पुरुषः मुक्तिम् आप्नोति; वैश्यः अपि पंचाक्षरमन्त्रेण वैश्यत्वं निवारयेत्। पुनः पंचाक्षरमन्त्रेण मन्त्रक्षत्रियः इति कथ्यते; पुनः तेनैव मन्त्रेण क्षत्रियत्वं निवारयेत्। पंचलक्षजपं कृत्वा ब्राह्मणस्य मन्त्रः विधीयते; शूद्रस्य तु 'नमः' अक्षरेण पञ्चविंशलक्षजपं विधीयते। मन्त्रज्ञत्वं प्राप्त्वा द्विजः ततः शुद्धिम् आप्नोति, स्त्री वा पुरुषः, ब्राह्मणः वा अन्यः। 'नमः' अन्ते वा आदौ वा, यो दुःखितः सः सम्पूर्णमन्त्रं सदा जपेत्; एवं स्त्रीभ्यः अपि गुरुर्नियमेन उपदेशं दद्यात्। साधकः पंचलक्षजपं पूर्णं कृत्वा शिवस्य तुष्ट्यर्थं महाभिषेकं कुर्यात्, भोजनं दद्यात्, भक्तानां पूजनं च कुर्यात्। शिवभक्तस्य पूजनेन शिवः अतिशयतुष्टः भवति; शिवः शिवभक्तेः मध्ये भेदः नास्ति, स एव शिवः। शिवस्वरूपमन्त्रधारणेन शिवत्वं प्राप्त्यते; शिवभक्तस्य देहे परमः शिवः स्थितः। शिवभक्तानां सर्वकर्माणि वेदकर्माणि एव ज्ञायन्ते, यावत् शिवमन्त्रः क्रमशः जप्यते। यावत् जपः क्रियते, तावत् तस्मिन देहे शिवस्य उपस्थितिः निःसंशयम्; हे देवि, लिङ्गं स्वरूपम्, भक्तः अपि स्त्री वा पुरुषः। यावत् देव्या मन्त्रजपः क्रियते, तावत् उपस्थितिः स्थिरा; विद्वान् शिवं शब्दरूपं पूजेत्। शिवत्वं प्राप्त्वा पराशक्तिं पूजेत्; शक्तिं, प्रतिमां, लिङ्गं च, चित्रितं वा कल्पितं वा पूजनीयम्। शिवलिङ्गं शिवरूपं मन्येत, आत्मानं शक्तिरूपं; शक्तिलिङ्गं वा देव्या शक्तिरूपं, आत्मानं शिवरूपं। शिवलिङ्गं शब्दस्वरूपम्, शक्ति बिन्दुस्वरूपा; परस्पराधिकारभावेन लिङ्गं एकत्र संयुक्तम्। शिवं शक्तिसहितं मूलसंयुक्तं चिन्तयित्वा पूजेत्; शिवभक्तानां पूजनं कुर्यात्, मन्त्रस्वरूपाणां शिवस्वरूपाणां च। षोडशोपचारैः पूजनेन इच्छितं फलम् आप्नोति; सेवाादिभिः शिवलिङ्गधारिणं भक्तं पूजेत्। विद्वान् आनन्दं यच्छेत्, शिवः अतिशयतुष्टः भवति; शिवभक्तानां सह पत्न्या दिव्यदम्पतीरूपेण पूजेत्। भोजनादिभिः पञ्च, दश, शतवारं पूजेत्; यः धन, शरीर, मन्त्र, ध्यानादिषु कपटः, सः शिवशक्तिस्वरूपेण पुनर्जन्मं न यान्ति। नाभ्यधः ब्रह्मभागः, कण्ठपर्यन्तं विष्णुभागः। मुखं लिङ्गं उच्यते, शिवभक्तस्य शरीरम्; यः विधिवत् मृतः, यः विधिविहीनः मृतः, तयोः। पितृभ्यः शिवाय च संकल्पेन पूजां कुर्यात्; आद्यायाः पूजां कृत्वा शिवभक्तानां सम्मानं कुर्यात्। पितृलोकं प्राप्त्वा मृत्युः पश्चात् क्रमशः मोक्षः लभ्यते; यज्ञकर्तृणां मध्ये तपस्वी श्रेष्ठः। शततपस्विनां मध्ये जपपरः श्रेष्ठः; सहस्रजपपराणां मध्ये शिवज्ञः श्रेष्ठः। सहस्रशिवज्ञां मध्ये ध्यानपरः श्रेष्ठः; लक्षध्यानपराणां मध्ये समाधिस्थः अतीव श्रेष्ठः। पूजायां प्रत्येकं पूर्वस्मात् उत्तमः; तस्य विशेषफलम् विदुषां गम्यं नास्ति। तस्मात् शिवभक्तस्य महिमा कः जानाति? शिवशक्तिपूजा, शिवभक्तानां सम्मानं च—यः श्रद्धया कुर्यात्, सः शिवेन एकीभूतः भवति। यः एतत् अर्थयुक्तं वेदविहितं शिक्षां जपेत्, पठेत्—स ब्राह्मणः शिवज्ञः भवति, शिवसह आनन्दं कुर्यात्, शिवभक्तानां शिक्षां दद्यात्, विशेषज्ञः, विद्वान् च। शिवस्य कृपाप्राप्तिः शिवस्य दयया एव लभ्यते, हे विद्वान्। ततः देवी ने प्रश्नं कृतवती—सर्वार्थज्ञ, बन्धनमोक्षयोः तत्त्वं वद। अहं बन्धनम्, मोक्षं, साधनं च वक्ष्यामि—सावधानं शृणु। आत्मा प्रकृत्याद्यष्टबन्धनयुक्तः बद्धः उच्यते; प्रकृत्याद्यष्टबन्धनविहीनः मुक्तः उच्यते। प्रकृत्यादीनां अधीनत्वं बन्धनम्; तेषां विमुक्तता मोक्षः। बद्धात्मा बद्धः, मुक्तात्मा मुक्तः इति।