शिवपुराणम्

शृणु, देवि, शिवमहात्म्यस्य गम्भीरं रहस्यं सम्यग्वर्णयामि। रुद्रस्य क्रोधचक्रं, ईश्वरस्य मोहमयं चक्रं च; शिवस्य चक्रं तु पञ्चविधं—ज्ञानं च मोहम् इति प्राज्ञैः ज्ञायते। दशकोट्यतिक्रान्त्याः पश्चात् कारणब्रह्मणः पदमवाप्यते; पुनरपि दशकोट्यतिक्रान्त्याः तस्यैव पदस्य ऐश्वर्यम् आप्यते। एवं क्रमेण विष्ण्वादीनां महाबलिनां स्थानं प्राप्य, तेषां स्थानानां ऐश्वर्यं च, महात्मनः स्वरूपं च प्राप्यते। शिवमन्त्रम् अचलं भक्त्या कोटिशतं जपन् शिवलोकं पञ्चमावरणातीतं प्राप्नोति। तत्र राजतोरणं दृश्यते, तत्रैव नन्द्याः परमासनं, तपोमूर्तिरिव वृषोऽपि तत्र दृश्यते। पञ्चमं परमावरणं सद्योजातस्य स्थानम्, चतुर्थं पुनः वामदेवस्य स्थानम्। तृतीयं परमावरणं अघोरस्य, द्वितीयं शुभावरणं पुरुषस्य सम्भोः स्थानम्। प्रथमं परमस्थानम् ईशानस्य, पञ्चमं च पश्चात् ध्यानधर्ममण्डपः। तत्र बालिनाथस्य पीठं पूर्णामृतदायकम्, चतुर्थो मण्डपः चन्द्रशेखररूपयुक्तः। सोमस्कन्दस्य स्थानं तृतीयः परममण्डपः, द्वितीयो मण्डपः पण्डितैः नृत्यमण्डप इति कथ्यते। प्रथमं मूलमायायाः शोभनं स्थानम्, ततः परं लिङ्गस्य पुण्यगर्भगृहं विद्यते। नन्द्याः स्थानात् परं शिवस्य महिमानं न जानन्ति; नन्दीश्वरः बहिः स्थित्वा पञ्चाक्षरमन्त्रम् उपासते। एवं गुरुपरम्परया, पुनः नन्दीश्वरात् अहं प्राप्तवानस्मि; ततोऽपि शिवे स्वानुभवः न लभ्यते। केवलं शिवानुग्रहात् एव शिवलोकस्य महिमा सर्वैः ज्ञातुं शक्यते; अन्यथा न, इति श्रद्धालवो वदन्ति। एवं क्रमेण ब्राह्मणाः जितेन्द्रियाः मुक्तिं लभन्ते; अन्येषां क्रमेण कथयिष्यामि—शृणु सावधानया। गुरोः उपदेशेन ब्राह्मणाः पञ्चाक्षरं 'नमः' मन्त्रं पञ्चलक्षं नियमानुसारं दीर्घायुषः जपेयुः। स्त्रीभावनिवृत्त्यर्थं पुनः पञ्चाक्षरमन्त्रं जपेत्; मन्त्रस्य प्रभावात् पुरुषत्वम् आप्नोति, ततः मुक्तिं लभते। क्षत्रियोऽपि पञ्चाक्षरमन्त्रेण क्षत्रियत्वं त्यजति; पुनः तेनैव मन्त्रेण ब्राह्मणत्वं प्राप्नोति। मन्त्रसिद्ध्या जपेन च पुरुषः मुक्तिं प्राप्नोति; वैश्यः अपि पञ्चाक्षरमन्त्रेण वैश्यत्वं त्यजति। पुनः तेनैव मन्त्रेण मन्त्रक्षत्रियः उच्यते; तेनैव मन्त्रेण क्षत्रियत्वं त्यजति। पञ्चलक्षजपात् परं मन्त्रः ब्राह्मणाय विधीयते; शूद्रस्य तु 'नमः' पदेन सह द्विलक्षपञ्चाशत्सहस्रं जपनीयम्। मन्त्रज्ञत्वं प्राप्त्वा द्विजः विशुद्धो भवति, स्त्री वा पुरुषो वा, ब्राह्मणो वा अन्यः। 'नमः' अन्ते वा आदौ वा स्थाप्यते, दुःखितः सम्पूर्णमन्त्रम् एव सदा जपेत्; एवं स्त्रीभ्यः अपि आचार्यः क्रमशः उपदिशेत्। साधकः पञ्चलक्षं जपं सम्पूर्ण्य, शिवतुष्ट्यर्थं महाभिषेकं कृत्वा, भोज्यदानं भक्तपूजनं च कुर्यात्। शिवभक्तस्य पूजया शिवः परमं तुष्यति; शिवस्य भक्तः शिव एव, तत्र भेदो नास्ति। शिवस्वरूपमयं मन्त्रं धारयन् शिव एव भवति; शिवभक्तस्य देहे परशिवः स्थितः। यावत् मन्त्रः नियमानुसारं जप्यते, तावत् सर्वकर्माणि शिवभक्तानां वेदकर्माणि एव। यावत् एषः जपः क्रियते, तावत् तस्य देहे शिवस्य स्थितिः न संशयः; देवी, लिङ्गं स्वरूपं, भक्तः अपि, स्त्री वा पुरुषः, शिवस्वरूपः एव। यावत् मन्त्रजपः भवति, तावत् शिवस्य स्थितिः; प्राज्ञः शब्दरूपिणं शिवं पूजयेत्। शिवत्वं प्राप्त्वा परां शक्तिं पूजयेत्; शक्तिं, प्रतिमां, लिङ्गं वा, चित्रितं वा चिन्तितं वा पूजयेत्। शिवलिङ्गं शिवरूपं, आत्मानं शक्तिरूपं मन्येत; शक्तिलिङ्गं वा देवीं शक्तिं, आत्मानं शिवरूपं च चिन्तयेत्। शिवलिङ्गं शब्दस्वरूपं, शक्ति बिन्दुस्वरूपा; परस्परप्राधान्येन लिङ्गयोः ऐक्यम्। शिवं शक्तिसंयुक्तं मूलैक्यभावेन चिन्तयेत्; शिवभक्तान् मन्त्रस्वरूपान् शिवस्वरूपान् अपि पूजयेत्। षोडशोपचारैः पूजयन् इच्छितं फलम् आप्नोति; सेवया च लिङ्गिनं शिवभक्तं पूजयेत्। प्राज्ञः हर्षयेत्, तदा शिवः परमं तुष्यति; शिवभक्तान् तेषां भार्याभिः सह दिव्यदम्पतीनिव पूजयेत्। भोज्यादिभिः पञ्चदश शतवारं वा पूजयेत्; यः तु धनशरीरमन्त्रध्यानैः कपटी, सः—शिवशक्तिस्वरूपात्—पुनर्जन्म न लभते। नाभ्यधः ब्रह्मणः भागः, कण्ठान्तं विष्णोः भागः; मुखं लिङ्गरूपं, शिवभक्तस्य देहः। संस्कारयुक्ताः मृताः, संस्काररहिताश्च मृताः—तयोः पितृपूजनं शिवपूजनं च संकल्प्य कुर्यात्; आद्यायै मातरि पूजायां कृतायां, शिवभक्तान् अपि पूजयेत्। पितृलोकं प्राप्त्वा, क्रमशः मृत्युः परं मुक्तिः; कर्मकारिणां मध्ये तपस्वी श्रेष्ठः इति। एवं, देवी, शिवमहात्म्यस्य पवित्रं रहस्यं मया सम्यगुक्तम्।