शिवपुराणम्

शिवपुराणे कथ्यते—शिवस्य साक्षात्कारः शनैः शनैः सन्ध्यादिकर्मणा, ध्यानप्रयत्नेन च लभ्यते। नित्यनैमित्तिककर्माणि कुर्वन् जनः शिवकर्मसु चित्तं समर्पयति। तस्मात् कर्माद् अन्येभ्यश्च शिवकर्मभ्यः शिवज्ञानाय यत्नः कर्तव्यः। ये तं शिवदर्शनं प्राप्नुवन्ति, ते निःसंशयं मुक्ताः भवन्ति। मुक्तिः खलु स्वस्वरूपे रमणं, स्वात्मन्येव परमानन्दः। सा तु कर्म, तपः, जपः, ज्ञानं, ध्यानञ्च—एतेषु दृढनिष्ठया सिध्यति। शिवदर्शनं लब्ध्वा, आत्मनि एव आनन्दं अनुभवति साधकः, यथा सूर्यः स्वतेजसा मलं नाशयति तथैव। तदा करुणाकलितः शम्भुः तस्य अज्ञानं नाशयति, अज्ञानक्षये शिवज्ञानं उदेति। शिवज्ञानात् स्वस्वरूपे परमसुखं लभ्यते, आत्मानन्दे सिद्धे सर्वसिद्धः स्यान्नरः। पुनः, लक्षलक्षजन्त्वन्तरे ब्रह्मपदं प्राप्नोति साधकः; पुनर्लक्षलक्षान्तरे विष्णुपदं लभते। पुनः लक्षलक्षान्तरे रुद्रपदं, ततोऽपि लक्षलक्षान्तरे ऐश्वर्यपदं प्राप्नोति। एवं पुनः पुनः, एकाग्रचेतसा जपेन शिवलोकाद्यात्मनां कालचक्रं प्राप्नोति। कालचक्रं पञ्चविधं—क्रमेण सृष्टिचक्रं ब्रह्मणः, भोगचक्रं विष्णोः, क्रोधचक्रं रुद्रस्य, मोहचक्रं ईश्वरस्य, तथा ज्ञानमोहात्मकं शिवस्य चक्रं पण्डिताः विदुः। दशकोट्यन्तरे कारणब्रह्मपदं लभते, तस्मादपि दशकोट्यन्तरे तदैक्यं प्राप्नोति। एवं विष्ण्वादिपदं, तेषां ऐश्वर्यं, महात्मनः ऐश्वर्यञ्च सम्प्राप्य, कोट्यन्तरजपेन, दृढभक्त्या, पञ्चावरणातीतं शिवलोकं गच्छति। तत्र राजोपवेशनमस्ति, नन्द्याः परमासनं च; तत्रैव वृषोऽपि तपोरूपेण दृश्यते। पञ्चमं सन्निधानं सद्योजातस्य, चतुर्थमपि वामदेवस्य; तृतीयं सन्निधानं अघोरस्य, द्वितीयं पुरुषस्य, शम्भोः शुभावरणम्। प्रथमं तु ईशानस्य परं सन्निधानं, ततः पञ्चमं ध्यानधर्मस्थानम्। तत्र बलीनाथस्य पीठं पूर्णामृतप्रदं, चतुर्थं सन्निधानं चन्द्रशेखररूपयुक्तम्। सोमस्कन्दस्य तृतीयं परमस्थानं, द्वितीयं तु नटनमण्डपमिति विद्वांसः कथयन्ति। प्रथमं मूलमायायाः सुन्दरं स्थानं, ततः परं गरिमगर्भं लिङ्गस्थानं शुभं विद्यते। नन्द्याः स्थानात् परं शिवस्य महिमा न ज्ञायते; नन्दीश्वरः बहिः स्थित्वा पञ्चाक्षरमन्त्रं पूजयन् तिष्ठति। एवं गुरुपरम्परया, नन्दीश्वरात् चापि, अहं प्राप्य—ततः परं स्वानुभवः शिवे न दृश्यते। केवलं शिवानुग्रहेणैव शिवलोकमहिमा सर्वैः ज्ञातुं शक्यते; अन्यथा न स्यात्, इति श्रद्धालवो वदन्ति। एवं, ब्राह्मणाः इन्द्रियनिग्रहेण मुक्तिं यान्ति; अन्येषां परम्परां वक्ष्यामि—शृणुष्व। आचार्योपदेशेन ब्राह्मणाः पञ्चाक्षरमन्त्रं ‘नमः’ नियमेन पञ्चलक्षं जपेयुः दीर्घायुषः स्युः। स्त्रीत्वनाशाय पुनः पञ्चाक्षरमन्त्रस्य जपः कार्यः; तेन मन्त्रेण पुरुषत्वं प्राप्य, क्रमशः मुक्तिं लभते विद्वान्। क्षत्रियः पञ्चाक्षरमन्त्रेण क्षात्रं भावं नाशयति; पुनः तेनैव ब्राह्मणत्वं प्राप्नोति। मन्त्रसिद्ध्याञ् च जपात्, पुरुषः मुक्तिं लभते; वैश्यः अपि तेनैव मन्त्रेण वैश्यत्वं नाशयति। पुनः पञ्चाक्षरमन्त्रेण, मन्त्रक्षत्रियः इत्युच्यते; तेनैव क्षात्रं भावं नाशयति। पुनः, पञ्चलक्षजपात् मन्त्रः ब्राह्मणाय विधीयते; शूद्रस्य तु ‘नमः’ सहितः मन्त्रः पंचविंशतिलक्षं जप्यः। मन्त्रज्ञपदं प्राप्य, द्विजः शुद्धो भवति, स्त्री वा पुरुषो वा, ब्राह्मणः वा अन्यः। ‘नमः’ अन्ते वा आदौ वा स्थाप्यते, क्लिष्टः सदा सम्पूर्णमन्त्रं जपेत्; एवं स्त्रीभ्यः अपि आचार्यः क्रमशः उपदिशेत्। साधकः पञ्चलक्षजपसमाप्त्यन्ते, शिवतुष्ट्यर्थं महाभिषेकं कुर्यात्, भोज्यं दद्यात्, भक्तान् पूजयेत्। भक्तस्य पूजनात् शिवः परमं तुष्टः; शिवस्य भक्तः शिव एव, तत्र भेदो नास्ति। मन्त्रधारणेन शिवरूपत्वं प्राप्य, शिवभक्तदेहे शिवः सन्निहितः। शिवभक्तानां सर्वकर्माणि वेदकर्माणि इव ज्ञेयानि, यावत् शिवमन्त्रः विधानतः जप्यते। तावत् तस्य देहे शिवस्य सन्निधिः, न संशयः; देवी, लिङ्गरूपं तथा भक्तः, स्त्री वा पुरुषः। मन्त्रजपसमये तावद् सन्निधिः; तस्मात् शिवं शब्दरूपं पूजयेत्। शिवत्वं प्राप्य, पराशक्तिं पूजयेत्; शक्तिं, प्रतिमां, लिङ्गञ्च, चित्रितं कल्पितं वा, पूजयेत्। एषा शिवदर्शनोपायपरम्परा, या शिवपुराणे पावनया कथिता।