शिवपुराणम्

सदा कर्मादिभिः प्रवृत्तानि कारणेषु वृषभाः ज्ञेयाः। तत्र सः कर्मवृषभः धर्मरूपः कालातीतः स्थितः। ब्रह्मा, विष्णु, महेशस्य यथायोग्यं दिनं तेषां आयुः स्मृतम्। पुनः, ये कारणस्य अन्तं प्राप्नुवन्ति, ते कारणब्रह्मणः सञ्ज्ञां लभन्ते; ते च गन्धाद्यात्मकतत्त्वात् परे सदा सृज्यन्ते। तत्र स्थितानि चतुर्दश लोकानि सूक्ष्मगन्धस्वरूपाणि, पुनः तानि चतुर्दश लोकानि कारणविष्णौ प्रतिष्ठितानि। कारणरुद्रस्य लोकाः अष्टाविंशतिः प्रकीर्तिताः; तेषाम् उपरि कारणीशस्य लोकाः षट्षष्टिः सन्ति। तत्र ज्ञानकैलासे, शिवेन पूज्यं ब्रह्मचर्याख्यं लोकम् अस्ति, यः पञ्चावरणयुक्तः। सः पञ्चमण्डलसंयुक्तः, पञ्चब्रह्मशक्तिसम्पन्नः, आद्यया शक्त्या संयुक्तः, तत्र एव आदिलिङ्गं प्रतिष्ठितम्। एषः शिवस्य परमात्मनः निवासः इति कीर्त्यते; तत्र परमेश्वरः परया शक्त्या सह वर्तते। सः पञ्चकृत्यविशारदः—सृष्टि, स्थितिः, संहारः, तिरोभावः, अनुग्रहः—अस्य रूपं सत्-चित्-आनन्दात्मकम्। ध्यानधर्मस्वभावः सः अनुग्रहदानपरायणः सदा; समाधिस्थः स्वात्मानन्दे प्रकाशते। तस्य दर्शनं शनैः सन्ध्योपासनया ध्यानादिना च लभ्यते; नित्यकर्मादिकर्मणां क्रियया मनः शिवकर्मसु प्रवर्तते। कर्मादिशिवकर्मभ्यः शिवज्ञानाय यत्नः कार्यः; ये सर्वे तद्दर्शनं प्राप्नुवन्ति, ते निःसंशयं मुक्ताः भवन्ति। मुक्तिः खलु स्वात्मानन्दः, स्वरूपे रमणं; यः कर्म, तपः, जपः, ज्ञानं, ध्यानं च दृढतया आस्थितः। शिवदर्शनं प्राप्य, स्वात्मानन्दे एव रमते, यथा सूर्यः स्वतेजसा पापं नाशयति। शम्भुः करुणायुक्तः, अज्ञानं विनाशयति; अज्ञानक्षये शिवज्ञानं जायते। शिवज्ञानात् स्वस्वरूपे आनन्दः सिध्यति; आत्मानन्दसिद्धौ सर्वकृत्यसम्पन्नः भवति। पुनः, लक्षायुषु जन्मसु, ब्रह्मपदं प्राप्नोति; पुनः लक्षायुषु विष्णुपदं प्राप्नोति। पुनः लक्षायुषु रुद्रपदं, पुनः लक्षायुषु ऐश्वर्यपदं प्राप्नोति। एवं पुनः, संपूर्णध्यानयुक्तया जपेन कालचक्रं प्राप्यते, यः शिवलोकादीनां सारः। कालचक्रं पञ्चविधं, प्रत्येकं प्रत्येकस्य अनुक्रमेण; सृष्टिचक्रं ब्रह्मणः, भोगचक्रं विष्णोः। क्रोधचक्रं रुद्रस्य, मोहचक्रं ईश्वरस्य; पञ्चमं शिवस्य विज्ञानमोहचक्रं पण्डिताः विदुः। पुनः, दशकोटिजपेन कारणब्रह्मपदं प्राप्नोति; पुनः तस्य ऐश्वर्यं लभते। एवं क्रमशः विष्ण्वादिपदं महाविभूतिसम्पन्नं प्राप्य, तेषां च ऐश्वर्यं तथा महात्मपदं लभते। कोटिशः जपेन, अच्युतभक्त्या, शिवलोकं पञ्चमावरणातीतं प्राप्नोति। तत्र राजमण्डपः, नन्द्याः परमासनं दृश्यम्; तत्र तपोरूपेण वृषभः अपि दृश्यते। सद्योजातस्य स्थानं पञ्चमं परमावरणम्, वामदेवस्य स्थानं चतुर्थमावरणम्। अघोरस्य स्थानं तृतीयमावरणं, पुुरुषसंभोः स्थानं द्वितीयमंगलावरणम्। ईशानस्य परमस्थानं प्रथमावरणम्; ध्यानधर्मस्थानं पञ्चमं मण्डपम्। तत्र बलीनाथस्य आसनं पूर्णामृतदायकम्; चतुर्थमण्डपः चन्द्रशेखररूपसम्पन्नः। सोमस्कन्दस्य स्थानं तृतीयं परममण्डपम्; द्वितीयमण्डपः नृत्यमण्डपः इति पण्डितैः कथ्यते। प्रथमं मूलमायायाः सुन्दरं स्थानं तत्र; ततः परं गर्भगृहं शुभलिङ्गस्थानम्। नन्द्यासनात् परं शिवमहिमा न ज्ञायते; नन्दीश्वरः बहिः स्थित्वा पञ्चाक्षरमन्त्रं उपासते। एवं गुरुपरम्परया, पुनः नन्दीश्वरात्, अहं प्राप्य; ततोऽन्यत् शिवे स्वानुभवः न लभ्यते। केवलं शिवानुग्रहेणैव शिवलोकमहिमा सर्वैः ज्ञातुं शक्यते; अन्यथा न, इति श्रद्धालवः वदन्ति। एवं क्रमशः ब्राह्मणाः जितेन्द्रियाः मुक्ताः भवन्ति; अन्येषां परम्परां वक्ष्यामि—शृणुत ध्यानपूर्वकम्। गुरोः उपदेशेन ब्राह्मणाः पञ्चाक्षरमन्त्रं 'नमः' पंचलक्षं विधिना जपेयुः दीर्घायुषः स्युः। स्त्रीत्वनाशाय पुनः पञ्चाक्षरमन्त्रं जपेत्; मन्त्रेण पुरुषः भूत्वा, क्रमशः मुक्तिम् आप्नोति। क्षत्रियः पञ्चाक्षरमन्त्रेण क्षात्रत्वं नाशयति; पुनः तेनैव मन्त्रेण क्षत्रियः ब्राह्मणत्वं प्राप्नोति। मन्त्रसिद्ध्यजपेन, क्रमशः पुरुषः मुक्तो भवति; वैश्यः अपि पञ्चाक्षरमन्त्रेण वैश्यत्वं नाशयति। पुनः तेनैव मन्त्रेण मन्त्रक्षत्रियः इति कथ्यते; पुनः तेनैव मन्त्रेण क्षात्रत्वं नाशयति। एवं शास्त्रस्य महात्म्यं, शिवस्य स्वरूपं, लोकानां स्थानानि, मन्त्रस्य च प्रभावं, शिवानुग्रहस्य महत्वं च, सम्यक् कथितम्।