शिवपुराणम्

एवं स यः कार्यब्रह्मणि सङ्गमं प्राप्य स्वेच्छया भुङ्क्ते तावत्कालं यावत् ब्रह्मणः प्रलयः स्यात्। तस्मिन् प्रलये समुपस्मृते, पुनरुत्पन्ने कलेपे स ब्रह्मणः पुत्रत्वेन जातः, तपसा दीप्तिमान् पुनः पुनः क्रमशः मोक्षं प्राप्नोति। पातालादारभ्य सत्यलोकपर्यन्तानि चतुर्दश लोकाः, पृथिव्यादिभूतविकारैः क्रमशः सृज्यन्ते। सत्यलोकात् ऊर्ध्वं पृथिव्यन्तं विष्णोः चतुर्दश लोकाः सन्ति; पृथिव्यां तु कार्यविष्णुः वैकुण्ठपुरीं श्रेष्ठां निवसति। तत्र स लक्ष्म्या सह महाभोगरूपधारी रक्षति च तिष्ठति च; तस्योपरि अष्टाविंशतिः लोकाः अशुचिपर्यन्ताः प्रतिष्ठिताः। शुच्यां लोके कैलासे च महाश्रियुक्तः रुद्रः तिष्ठति; तस्योपरि षट्षष्टिः लोकाः, शान्ताः अहिंस्राश्च, संस्थिताः। अहिंसालोके ज्ञानकैलासपुरीमध्ये सर्वं गुह्यं कृत्वा कार्येश्वरः तिष्ठति। तस्य चान्ते कालचक्रं स्थितम्; तस्यापरं यत्, तत्र शिवः अधिष्ठाता, यत्र कालः चक्रेश्वरः इति कथ्यते। स महिषधर्मं धारयित्वा सर्वान् कालबन्धनैः बध्नाति; तत्र मिथ्या, अशौच, हिंसा, क्रूरता च सन्ति। मिथ्यादिदोषचतुष्टयं, इच्छारूपधारिणः, नास्तिक्यम्, दरिद्रता, दुष्टसङ्गतिः, वेदबाह्यः शब्दः च सदा तत्र वर्तन्ते। कोपसङ्गः, कृष्णवर्णः, महामहिषरूपः—एवं महेश्वरः यावत् तत्र गुह्यः तिष्ठति, तावत् एव। तस्याधस्तात् कर्मभोगः, ऊर्ध्वे ज्ञानभोगः; अधस्तात् कर्ममाया, ऊर्ध्वे ज्ञानमाया। अधस्तात् लक्ष्मीः कर्मभोगरूपा, मायामानामिता; ऊर्ध्वे लक्ष्मीः ज्ञानभोगरूपा, मायामानामिता। ऊर्ध्वे नित्यभोगः, अधस्तात् विनाश्यः; अधस्तात् तिरोभावः, ऊर्ध्वे तिरोभावाभावः। अधस्तात् बन्धनं, ऊर्ध्वे बन्धनाभावः; अधस्तात् इच्छाकर्मानुसारि सञ्जारणम्। ऊर्ध्वे निष्कामकर्मभोगः, अधस्तात् बिन्दुपूजकानां सञ्जारणम्। निःकामाः निराकारपूजका ऊर्ध्वं यान्ति; अन्यदेवतापूजका अधस्तात् चक्रे भ्रमन्ति। ये केवलं शिवाय समर्पिताः, ते ऊर्ध्वं यान्ति; अधस्तात् अनन्तजीवसंघाः, ऊर्ध्वे परमसमूहेषु स्थिताः। अधस्तात् संसारबद्धाः, ऊर्ध्वे मुक्ताः; ये द्रव्यपूजका, ते अधस्तात् भ्रमन्ति। ये मानवनिर्मितोपचारेण पूजयन्ति, ते ऊर्ध्वं यान्ति; अधस्तात् शक्तिलिङ्गं, ऊर्ध्वे शिवलिङ्गम्। अधस्तात् लिङ्गं आच्छन्नं, ऊर्ध्वे निरावरणम्; अधस्तात् निर्मितं, ऊर्ध्वे अनिर्मितम्। अधस्तात् शक्तिलोकाः, एकशतद्वादशसङ्ख्यकाः। अधस्तात् बिन्दुरूपं, ऊर्ध्वे नादरूपम्; अधस्तात् कर्मलोकः, ऊर्ध्वे ज्ञानलोकः। ऊर्ध्वे नमस्कारः अहंकारं नाशयति; जन्मनः तिरोभावः तत्र निवार्यः नास्ति। ज्ञानशब्दार्थे तिरोभावः निवर्तते; ये द्रव्यपूजका, ते अधस्तात् भ्रमन्ति। ये तु अन्तरात्मानं पूजयन्ति, ते ऊर्ध्वं यान्ति, महालिङ्गस्य अविभागभागपर्यन्तम्। प्रकृतिप्रभृत्यष्टबन्धः तत्र प्रतिष्ठितः विज्ञेयः; एवं सर्वं लौकिकं वैदिकं च ज्ञेयम्। अधर्ममहिषारूढं कालचक्रं प्रवर्तते; शिवपूजायुक्ताः सत्यादिगुणसम्पन्नाः तु भिन्नाः। ऊर्ध्वे धर्मः वृषरूपधारी, ब्रह्मचर्यधारणः, शिवक्षेत्रस्य अग्रे स्थितः, सत्यादिपदयुक्तः। वृषभस्य शृङ्गं क्षमा, कर्णे शमः, वेदनादेन भूषितः; श्रद्धा नेत्रे, प्राणः गुरु, बुद्धिः मनः। कर्माद्याः वृषभाः कारणेषु नित्यं विज्ञेयाः; कर्मवृषभः धर्मः कालातीतः स्थितः। एकः दिनः ब्रह्मविष्णुमहेशानां स्वस्वायुः कथ्यते। कारणपर्यन्तगमिनः कारणब्रह्मभवन्ति; गन्धाद्यर्थातीताः सदा सृज्यन्ते। तत्र स्थिताः चतुर्दश लोकाः सूक्ष्मगन्धस्वरूपिणः; पुनः त एव चतुर्दश कारणविष्णौ प्रतिष्ठिताः। कारणरुद्रस्य लोकाः अष्टाविंशतिः; तेषाम् उपरि कारणीशस्य लोकाः षट्षष्टिः। ततः ब्रह्मचर्याख्यं लोकं शिवप्रियं, ज्ञानकैलासे पञ्चावरणयुक्तं तिष्ठति। पञ्चचक्रयुक्तं, पञ्चब्रह्मशक्तिसंयुतं, आद्यशक्तिसंयुक्तं, तत्रैव आदिलिङ्गं स्थितम्। एष शिवस्य परमात्मनः निवासः इति प्रसिद्धम्; तत्र परमेश्वरः पराशक्तिसंयुक्तः तिष्ठति। सृष्टिस्थितिसंहारतिरोभावानुग्रहाणि पञ्चकृत्येषु निपुणः, सच्चिदानन्दरूपः। ध्यानधर्मस्वभावः, सदा अनुग्रहदानपरः, समाधिस्थः स्वात्मानन्दे दीप्तिमान् विराजते।