शिवपुराणम्

तदा तु विप्रः, यः कपीलगृतेन स्वयमेव हविरुत्क्षिपेत्, यदि वा शैवभक्तैः सहस्राष्टोत्तरशतानि होमकर्माणि कारयेत्, स तु बुद्धिमान् स्मृतः। हवनस्य समाप्तौ, आचार्याय गोद्वयं दक्षिणारूपेण दद्यात्, तम् ईशानादिरूपसम्पन्नं चिन्तयेत्। तैः आवहितैः जलैः स्वमस्तकं सिञ्चयन्, स किल त्रयस्त्रिंशद्-कोटितीर्थस्नानफलमप्नोति क्षणेनैव। तान् आचार्यपत्नीं च, ईशानाद्यनुक्रमेण, भक्त्या दशविधेन भोजनप्रकारेण तर्पयेत्। शक्त्यनुसारं तान् रुद्राक्षवस्त्रपूर्वकं, पिष्टकान्नमधुरैः सहितं, उत्तमेन भोजनविधिना सत्कुर्यात्। एवं समर्पणं कृत्वा, महाभोज्यं व्यवस्थाप्य, भगवन्तं प्रार्थ्य, पाठं समापयेत्। एवं विधिना यः कर्म सम्यगाचरति, स एव साक्षात् साधकः स्यात्; पञ्चलक्षपाठमात्रेण सर्वपापविनाशनं प्राप्नोति। अतलादारभ्य सत्यलोकपर्यन्तं, पञ्चलक्षपाठेन, तत्र तत्र स्वस्वलोकाधिपत्यं लभते। यदि मध्यकाले, भोगान्ते वा, मृत्युः सम्प्राप्तः, स पुनः पृथिव्यां मन्त्रपाठकत्वेन जायते; पुनः पञ्चलक्षपाठात् ब्रह्मसामीप्यम् आप्नोति। पुनः पञ्चलक्षपाठेन सादृश्यं स्वामित्वं च लभते; कोटिपाठेन तु साक्षात् ब्रह्मतुल्यः भवति। एवं स कार्यब्रह्मसंयोगं प्राप्य, यथेष्टं भुङ्क्ते यावद्ब्रह्मविलयम्। अन्यस्य कल्पस्य समुत्पत्तौ, स ब्रह्मणः पुत्रत्वेन जायते; पुनः तपसा दीप्तिमान् शनैः शनैः मोक्षं प्राप्नोति। पातालारभ्य सत्यलोकान्तान् लोकान् चतुर्दश, पृथिव्याद्युत्पन्नभूतैः क्रमशः सृज्यन्ते। सत्यलोकात् ऊर्ध्वं भूः पर्यन्तं विष्णोर्लोकाः चतुर्दश, पृथिव्यां तु कार्यविष्णुः वैकुण्ठपुरीं श्रेष्ठां स्थित्वा रक्षति। तत्र कार्यलक्ष्म्या सह महाभोगरूपधारी स्थित्वा पालयति; तस्योपरि अष्टाविंशति-लोकाः अशुच्यन्तं प्रतिष्ठिताः। शुचौ लोके कैलासे, रुद्रः महाश्रीयुक्तः तिष्ठति; तस्योपरि षट्षष्टिः शान्ताः अहिंस्रलोकाः संस्थिताः। तत्र अहिंसालोके ज्ञानकैलासपुरीस्थः कार्येश्वरः सर्वं गुह्यं कृत्वा तिष्ठति। तस्य अन्ते कालचक्रं वर्तते; तस्यापि परतः शिवाधिष्ठितं तदस्ति, यत्र कालः चक्रनाथः इति कथ्यते। महिषधर्मरूपं धारयन्, कालबन्धनं कुर्यात्; तत्र मिथ्या, अशौच, हिंसा, क्रूरता च सन्ति। मिथ्यादिदुष्टचतुष्टयं, सर्वरूपाणि, कामानुसारं, नास्तिकता, दरिद्रता, दुष्टसङ्गः, वेदबाह्यशब्दश्च नित्यं तत्र। क्रोधसंसर्गः, कृष्णवर्णता, महामहिषरूपधारणं—यावत् एषः महेश्वरः गुह्यः तावत् एव। तदधः कर्मभोगः, तदूर्ध्वं ज्ञानभोगः; अधस्तात् कर्ममाया, ऊर्ध्वतः ज्ञानमाया। अधस्तात् लक्ष्मीः कर्मभोगरूपा, माप्रमाणमाया; ऊर्ध्वतः लक्ष्मीः ज्ञानभोगरूपा, माप्रमाणमाया। ऊर्ध्वतः शाश्वतभोगः स्मृतः; अधस्तात् तु नश्वरः। अधस्तात् तिरोभावः, ऊर्ध्वतः तिरोभावाभावः। अधस्तात् बन्धनं, ऊर्ध्वतः मोक्षः; अधस्तात् इच्छाकर्मकृतः संसारः। ऊर्ध्वतः निष्कामकर्मभोगः, अधस्तात् बिन्दुपूजकानां संसारः। ये तु निराकारेषु निष्कामपूजकाः, ते ऊर्ध्वतः प्रयान्ति; ये तु शिवातिरिक्तदेवतापूजकाः, ते अधस्तात् भ्रमन्ति। ये केवलं शिवभक्ताः, ते ऊर्ध्वतः गच्छन्ति; अधस्तात् अनन्तजीवाः, ऊर्ध्वतः परगणाः। अधस्तात् संसारबद्धाः, ऊर्ध्वतः मुक्ताः; ये द्रव्यपूजकाः, ते अधस्तात् वर्तन्ते। मानवकृतोपहारैः पूजकाः ऊर्ध्वतः यान्ति; अधस्तात् शक्तिलिङ्गं, ऊर्ध्वतः शिवलिङ्गम्। अधस्तात् लिङ्गं तिरस्कृतम्; ऊर्ध्वतः अतिरस्कृतम्। अधस्तात् कल्पितं लिङ्गम्; ऊर्ध्वतः अकल्पितम्। अधस्तात् शक्त्याः लोकाः, एकशतद्वादशसङ्ख्यकाः। अधस्तात् बिन्दुरूपं, ऊर्ध्वतः नादरूपम्; अधस्तात् कर्मलोकः, ऊर्ध्वतः ज्ञानलोकः। ऊर्ध्वतः नमस्कारः अहङ्कारनाशकः; जातिजोऽपि तिरोभावः तत्र न वार्यते। ज्ञानशब्दार्थे तिरोभावनिवृत्तिः; ये द्रव्यपूजकाः, ते अधस्तात् भ्रमन्ति। ये तु अन्तरात्मनः पूजकाः, ते ऊर्ध्वतः गच्छन्ति, महालिङ्गलोके अविभागभाग्यपर्यन्तम्। प्रकृत्याद्यष्टबन्धः तत्रैव प्रतिष्ठितः विज्ञेयः; एवं सर्वं लौकिकवेद्यं ज्ञेयम्। अधर्ममहिषारूढं कालचक्रं प्रवर्तते; परन्तु ये शिवपूजायाम् सत्यादिगुणसम्पन्नाः, ते तु भिन्नाः। तदूर्ध्वे धर्मः वृषरूपधारी, ब्रह्मचर्यसंयुक्तः, शिवक्षेत्रे अग्रे स्थितः, सत्यादिपादयुक्तः। तस्य वृषस्य क्षमाशृङ्गम्, शमश्रोत्रे, वेदध्वन्यलङ्कृतम्; श्रद्धाचक्षुः, प्राणगुरुः, बुद्धिर्मनः इति।