शिवपुराणम्

एकदा मुनयः शौनकप्रमुखाः परमहिताय पृष्टवन्तः, महर्षिर्नैमिषारण्ये धर्म्यान् मार्गान् सम्यग् उपदिशत्। स एवमुवाच—यो जनः सततं स्वपितरं स्वराजानं च श्रद्धया सेवते, सहस्रसंख्यकं मन्त्रजपं च कुर्यात्, स शुद्धिमाप्नोति; अन्यथा स एव ऋणवान् भवति। पुनः, पञ्चाक्षरस्य मन्त्रस्य अर्धलक्षसंख्यया जपं कृत्वा, शिवं पद्मासने स्थितं, जटामण्डले शशिधरं, सम्यक् ध्यानं कुर्यात्। तं देव्या वामाङ्कसंस्थितया, महागणपरिवृतं, मृगपाशधारिणं, वराभयकराभ्यां शोभमानं सदा चिन्तयेत्। सदा सदाशिवं दयापरं कृपानिधिं हृदि, सूर्यमण्डले, भक्त्या पूजयेत्। प्रातःकाले, चतुर्दश्यां, पूर्वदिशं संप्रेक्ष्य, शुद्धकर्मणः, नित्यकृत्यं समाप्त्य, पञ्चाक्षरमन्त्रं जपेत्। रम्ये शुद्धे स्थले, संयतशुद्धचित्तः सन्, सहस्रद्वयादधिकं जपं कुर्यात्। विवाहितान् ब्राह्मणान्, श्रेष्ठांश्च ब्राह्मणान्, एकं च उत्तमाचार्यं, शम्भुरूपस्थं, चयनं कुर्यात्। पुनः, पञ्च शिवभक्तश्रेष्ठब्राह्मणान्, ईशानतत्पुरुषाघोरवामदेवसद्योजातारूपिणः, चयनं कुर्यात्। पूजार्थं द्रव्याणि समार्जयित्वा, शिवस्य पूजनं प्रारभेत्; पूजां सम्यग् कृत्वा, होमं प्रारभेत्। स्वयमुपवीतेन होमं कुर्यात्, एकादशं, एकशताधिकं, अथवा सहस्रं हविर्यथाशक्ति दद्यात्। कपिलाज्येन स्वयमपि, शिवभक्तैर्वा, शताष्टकं हवनं कुर्वीत। होमान्ते, आचार्याय द्वे गवौ दद्यात्, तं च ईशानादिरूपसम्पन्नं चिन्तयेत्। तैः क्षिप्तेन वारिणा स्वशिरः स्नापयित्वा, षट्-त्रिंशत्-कोटितीर्थस्नानफलं त्वरितमाप्नोति। दशविधैः भोज्यैः भक्त्या तान्, आचार्यपत्नीं च, ईशानादिक्रमशः पूजयेत्। रुद्राक्षवस्त्रपूर्वकैः, पिष्टपिष्टकसहितैः, यथाशक्त्या श्रेष्ठभोजनं दद्यात्। निवेद्य महाभोजनं विधाय, भगवन्तं प्रार्थ्य, जपं पूर्णयेत्। एवं विधियुक्तं कृत्वा, स पुरुषः साधकः स्यात्; पुनः अर्धलक्षजपेन, सर्वपापक्षयमाप्नोति। अतलात् आरभ्य सत्यलोकपर्यन्तं, अर्धलक्षजपेन, तस्य तस्य लोकराज्यं प्राप्नोति। मध्ये मरणे, भोगान्ते, भूयोऽपि मन्त्रजपकः भूत्वा, पुनरपि अर्धलक्षजपेन ब्रह्मसमीपं गच्छति। पुनः अर्धलक्षजपेन, सादृश्यं स्वामित्वं च प्राप्य, कोट्यधिकजपेन ब्रह्मतुल्यः भवति। एवं कार्यब्रह्मसंयोगं प्राप्य, स यथेष्टं भुङ्क्ते ब्रह्मणः पर्यन्ते। अन्यकाले, ब्रह्मपुत्रत्वेन जायमानः, तपसा दीप्तिमान् शनैः मोक्षं यास्यति। पातालादारभ्य सत्यान्तान्, चतुर्दश लोकाः, पृथिव्यादिसङ्कल्पिताः, क्रमेण सृज्यन्ते। सत्यात् ऊर्ध्वं पृथिव्यन्तं विष्णोर्लोकाः; पृथिव्यां कार्यविष्णुः वैकुण्ठपुरीं निवसति। तत्र महाभोगरूपं लक्ष्म्या सहितं स्वीकृत्य, कार्यविष्णुः स्थित्वा रक्षति; तस्मात् ऊर्ध्वं, अष्टाविंशति लोकाः, अशुचिपर्यन्ताः, प्रतिष्ठिताः। शुच्यां लोके कैलासे, रुद्रः महाश्रियान्वितः स्थितः; ततोऽपि षट्षष्टिः लोकाः, शान्ताः अहिंस्राश्च, संस्थिताः। अहिंसालोके, ज्ञानकैलासपुरीं कार्येश्वरः सर्वं गुह्यं कृत्वा, तत्रैव स्थितः। तस्य अन्ते कालचक्रं; तस्यापि परे, शिवाधिष्ठितं, यत्र कालः चक्रनाथः कथ्यते। महिषधर्मं स्वीकृत्य, कालबन्धनं कृत्वा, तत्र मिथ्या, अशौच, हिंसा, क्रूरता च दृश्यन्ते। मिथ्यादिदुष्कृतानि, सर्वरूपाणि, नास्तिक्यम्, दारिद्र्यं, दुष्टसङ्गः, वेदबाह्यशब्दः च तत्रैव। क्रोधसङ्गः, कृष्णवर्णः, महामहिषरूपः—एवं यावत् महेश्वरः गुह्यः भवति। अधस्तात् कर्मभोगः, ऊर्ध्वे ज्ञानभोगः; अधस्तात् कर्ममाया, ऊर्ध्वे ज्ञानमाया। अधस्तात् लक्ष्मीः कर्मभोगरूपा, मायामानां मापा; ऊर्ध्वे लक्ष्मीः ज्ञानभोगरूपा, मायामानां मापा। ऊर्ध्वे नित्यभोगः, अधस्तात् क्षयभोगः; अधस्तात् तिरोभावः, ऊर्ध्वे न तिरोभावः। अधस्तात् बन्धनं, ऊर्ध्वे न बन्धनं; अधस्तात् इच्छाकर्मणां संसारः। ऊर्ध्वे निष्कामकर्मभोगः; अधस्तात् बिन्दुपूजकानां संसारः। ये निराकारं निष्कामं पूजयन्ति, ते ऊर्ध्वं यान्ति; येऽन्यदेवान् पूजयन्ति, अधस्तात् भ्रमन्ति। ये केवलं शिवभक्ताः, ते ऊर्ध्वं यान्ति; अधस्तात् अनन्ता आत्मानः, ऊर्ध्वे पराः गणाः। अधस्तात् संसारबद्धाः, ऊर्ध्वे मुक्ताः; ये द्रव्यपूजां कुर्वन्ति, अधस्तात् भ्रमन्ति। ये मानवैः द्रव्यैः पूजयन्ति, ऊर्ध्वे यान्ति; अधस्तात् शक्तिलिङ्गम्, ऊर्ध्वे शिवलिङ्गम्। एवं मुनिभिः पृष्टः, महर्षिः धर्मस्य रहस्यं सम्यग् प्रकाशयामास।