शिवपुराणम्

ते ब्रह्मविदः तं प्रणवम् एव, मायारहितम्, नित्यनूतनम्, परमं शुद्धं सारम्, उत्तमस्वरूपेण अभिधीयन्ति। विवेकिनः प्रणवम् नित्यनूतनम् इति जानन्ति; प्रणवः सूक्ष्मः स्थूलः च विविधरूपेण वर्ण्यते। सूक्ष्मः प्रणवः एकाक्षरः इति प्रसिद्धः, स्थूलः पंचाक्षरः इति; सूक्ष्मः अप्यव्यक्तः, पञ्चशब्दयुक्तः, स्थूलः व्यक्तः, स्पष्टशब्दयुक्तः। जीवन्मुक्तस्य सर्वसाररूपेण सूक्ष्मः प्रणवः; मन्त्रार्थध्यानात्, स्वदेहविलयपर्यन्तम्, साधकः तत्र स्थित्वा उपासितव्यः। देहविलये, साधकः शिवं पूर्णतया प्राप्नोति; केवलं मन्त्रजपेन अपि, योगः निश्चितः। त्रिशत् षड्-कोटिजपेन योगः निश्चितः; सूक्ष्मः प्रणवः द्विविधः, ह्रस्वः दीर्घः च, विज्ञेयः। स 'अ' 'उ' 'म' अक्षरैः, बिन्दुनादेन च संयुक्तः, स्वरकालमात्रासम्पन्नः। दीर्घः प्रणवः योगिनः हृदि धारयन्ति; ह्रस्वः प्रणवः त्रितत्त्वसाररूपः, 'म' अन्ते स्थितः। शिवः शक्तिः च 'म' मध्ये त्रिविधरूपेण एकीकृतौ; तेन, सर्वपापनाशाय ह्रस्वरूपः जपनीयः। पृथिव्यादिभ्यः—पृथिवी, वायु, आकाश, अग्नि, आपः, दशदिशः—दशधाः शब्दाः उत्पद्यन्ते; त एव प्रादुर्भावस्य कारणानि। प्रवृत्तिनिष्ठानां ह्रस्वरूपः, निवृत्तिनिष्ठानां दीर्घरूपः उपयुज्यते; व्याहृतिमन्त्राभ्यः 'उ' स्वरः स्वरमात्रया संयुज्यते। वेदेषु 'उ' स्वरः पूजायाम्, सन्ध्ययोः च उपयुज्यते; नव्यः कोटिजपेन, साधकः निःसंशयं शुद्धः भवति। पुनः नवकोटिजपात्, भूमौ जयः; पुनः नवकोटिजपात्, आपः जयः। पुनः नवकोटिजपात्, अग्नौ जयः; पुनः नवकोटिजपात्, वायौ जयः; नवकोटिजपात्, आकाशे जयः। एवं, नवकोटिजपात् प्रत्येकस्य, गन्धाद्युपरि, तत्त्वानां क्रमशः, अहंकारे अपि, नवकोटिजपात् सिद्धिः। सहस्रजपेन, साधकः नित्यशुद्धः; ततः, द्विजश्रेष्ठ, पुनर्जपः स्वसिद्ध्यर्थम्। एवं, शताष्टकोटिजपेन, प्रणवेन जागृतः, शुद्धयोगं प्राप्नोति। शुद्धयोगसम्पन्नः, जीवन्मुक्तः, निःसंशयम्; शिवरूपेण प्रणवम् सततं जपन्, ध्यानन्। समाधिस्थः महायोगी, निःसंशयं शिवः; पुनः देहे जपः कर्तव्यः, ऋषिमात्रादिभिः। प्रणवः अक्षरैः संयुक्तः, देहे जपितः, ऋषिः तस्य ऋषिः; दशमातृभिः, षड्गतिभिः, न्यासफलानि सर्वाणि लभ्यन्ति। प्रवृत्तिनिष्ठानां मिश्रप्रवृत्तानां च, स्थूलः प्रणवः निर्दिष्टः; कर्म, तपः, जपः च, शिवयोगिनः त्रिविधः। धनादिसम्पन्नः, हस्ताद्यङ्गयुक्तः, नामादिसंयुक्तः, कर्मपूजायुक्तः, क्रियायोगी इति कथ्यते। पूजायुक्तः, जितेन्द्रियः, अनिहिंसकः, दोषरहितः, तपस्योगी इति कथ्यते। सदा शान्तः, सर्वकामक्रोधवर्जितः, जपपरायणः, जपयोगी इति प्रसिद्धः। षोडशोपचारपूजया, शिवयोगिनां मध्ये, क्रमशः शिवलोकवासाद्युक्तं शुद्धमोक्षं साधयति। अद्य अहं जपयोगं प्रवक्ष्यामि; शृणु द्विजश्रेष्ठ। तपस्विनां जपः निर्दिष्टः, यज्ञशुद्धये। शिवनाम, 'नमः' पूर्वकं, पंचतत्त्वयुक्तं, स्थूलरूपं, पंचाक्षरमन्त्रः, द्विजश्रेष्ठ। पंचाक्षरमन्त्रजपेन, सर्वसिद्धिः साध्यते; सदा पंचाक्षरमन्त्रः, प्रणवेन प्रारभ्य, जपनीयः। गुरूपदेशं प्राप्य, सुखेन भूतले स्थित्वा, पूर्वदिशे आरभ्य, कृष्णपक्षपर्यन्तम्, द्विजश्रेष्ठ। माघभाद्रपक्षौ सर्वश्रेष्ठौ; एकवारं, मितभोजनम्, वाक्संयमः, इन्द्रियनिग्रहः च। स्वपितरं, स्वराजानं च सततं सेवन्, सहस्रजपेन शुद्धः भवति; अन्यथा, ऋणवान् भवति। पंचाक्षरमन्त्रं पञ्चलक्षजपेन, शिवं पद्मासनस्थं, जटाजूटे चन्द्रशेखरं, ध्यानम्। देवीं वामाङ्कस्थितां, महागणैः परिवृतं, मृगकुण्डलधारिणं, वराभयकरं, ध्यानम्। सदा सदाशिवं, अनुग्रहदायकं, हृदि, सूर्यमण्डले, भक्त्या पूजयेत्। पूर्वदिशं अभिमुख्य, शुद्धकर्म कृत्वा, चतुर्दशीतिथौ, प्रातःकाले, पंचाक्षरमन्त्रं जपेत्। रम्ये शुद्धस्थले, शुद्धचित्तेन, पंचाक्षरमन्त्रं सहस्रद्वादशवारं जपेत्। विवाहितब्राह्मणान्, श्रेष्ठब्राह्मणान्, एकं उत्तमगुरुं, शम्भुरूपस्थितं, चयनम्। शिवभक्तपञ्चब्राह्मणान्, ईशान, तत्पुरुष, अघोर, वामदेव, सद्योजातप्रतिनिधीन्, चयनम्। पूजाद्रव्याणि संगृह्य, शिवपूजायाः आरम्भः; यथाविधि पूजां कृत्वा, होमस्य आरम्भः। स्वयम् यज्ञोपवीतेन, होमं आरभेत्; एकादश, शतएक, अथवा सहस्रहोमं, यथाशक्ति, संपादयेत्।