शिवपुराणम्

उकारः चलच्छिह्नं, अकारः गुरुरूपः इति श्रुतम्। षड्विधानि लिङ्गानि यः सततमुपासते, स निःसंशयं जीवन्मुक्तिमवाप्नोति। भक्त्या शिवस्य पूजनात् जनानां जन्मबन्धनाद् विमोचनं लभ्यते। रुद्राक्षधारणेन अर्धं पदं लभ्यते, भस्मधारणेनापि अपरं पदम्। मन्त्रजपेन त्रयः पदा लभ्यन्ते; पूजया च पूर्णया भक्त्या, लिङ्गस्य च भक्तस्य च पूजनं कृत्वा, पुरुषः मोक्षं प्राप्नोति। यः कश्चिद् एतत् अध्यायं पठति वा शृणोति वा एकचित्तेन, तस्य शिवभक्तिः दृढतरा भवति, द्विजश्रेष्ठाः। तत्र ऋषयः पृष्टवन्तः—“महामुने, प्रणवस्य, षड्विधलिङ्गस्य, शिवभक्तस्य च पूजनस्य माहात्म्यं वद।” स तान् उवाच—“तपोधनाः, युष्माभिः उचितः प्रश्नः कृतः। एतद्विषये केवलं महादेव एव वेत्ति, अन्यः न कश्चन। अधुना शिवानुग्रहेण अहं वर्णयामि; शिवः महेश्वरः अस्मान् च युष्मांश्च पातु।” ज्ञानी जनाः प्रणवम् एव संसारसागरजन्मनां नूतननावमिव मन्यन्ते, या प्रकृतिसंभवात् उत्पद्यते। ‘प्र’ इति पञ्चविधं व्यक्तिं दर्शयति; प्रणवः भवतः एव, यः परमं मोक्षमार्गं ददाति। स्वमन्त्रजपिनां, योगिनां, स्वमन्त्राराधकानां च, प्रणवः सर्वकर्माणि नाशयति, नूतनं दिव्यज्ञानं च ददाति। तमेव प्रणवं मायावर्जितं नित्यनूतनं च, परं शुद्धं साररूपं विद्वांसः प्राहुः। प्रणवः नित्यनूतनः इति ज्ञायते; सः सूक्ष्मः स्थूलश्च विविधानि रूपाणि धारयति। सूक्ष्मः प्रणवः एकाक्षरः इति प्रसिद्धः, स्थूलः पञ्चाक्षरः इति; सूक्ष्मः अव्यक्तः पञ्चध्वनिरूपः, अन्यः व्यक्तः स्पष्टध्वनियुक्तः। जीवन्मुक्तस्य सूक्ष्मः एव सर्वस्य सारः; मन्त्रार्थध्यानेन स्वशरीरपर्यन्तं तस्य चिन्तनं करणीयम्। शरीरविलये, सः नूनं शिवं सम्पूर्णं प्राप्नोति; केवलं मन्त्रजपेन अपि सायुज्यं लभ्यते। षट् त्रिंशत्कोटिजपेन सायुज्यं निश्चितं; सूक्ष्मः प्रणवः द्विविधः, ह्रस्वदीर्घभेदेन ज्ञेयः। अकारः, उकारः, ततः मकारः, बिन्दुना नदेन च युक्तः; सः शब्दकालपरिमाणसम्पन्नः। एवं दीर्घः प्रणवः योगिभिः हृदि ध्रियते; ह्रस्वः प्रणवः त्रितत्त्वसारः, मकारान्तः इति कथ्यते। शिवशक्तिसंयुक्तः मकारः त्रिविधः; तस्मात् ह्रस्वरूपः सर्वपापकषये जपनीयः। पृथिव्यादिभ्यः—वायुः, आकाशः, अग्निः, आपः, दिशश्च—दशध्वनयः उत्पद्यन्ते; एते सृष्टिस्रोतसः कथ्यन्ते। कर्मिणां ह्रस्वरूपः, निवृत्तिनां दीर्घरूपः; व्याहृतिभिः मन्त्रेण च, उकारः शब्दपरिमाणेन संयुज्यते। वेदेषु उकारः पूजायां सन्ध्ययोश्च प्रयुज्यते; नवति कोटिजपेन पुरुषः निःसंशयं शुद्धः भवति। पुनः नवकोटिजपात् पृथिव्याः विजयः, पुनः नवकोटिजपात् आपां विजयः। पुनः नवकोटिजपात् अग्नेः विजयः, ततो वायोः, ततो व्योम्नः; सर्वत्र नवकोटिजपेन विजयः सिध्यति। एवं गन्धादिषु तत्त्वेषु क्रमशः नवकोटिजपेन ऐश्वर्यं लभ्यते; अहंकारे अपि नवकोटिजपेन जयः। सहस्रजपेन पुरुषः नित्यम् शुद्धः भवति; ततः, द्विजश्रेष्ठाः, अधिकजपः स्वसिद्ध्यर्थं कर्तव्यः। एवं शताष्टकोटिजपेन पुरुषः प्रणवेन प्रबुद्धः शुद्धयोगं प्राप्नोति। शुद्धयोगसमन्वितः स जीवन्नेव मुक्तः, निःसंशयम्; सदा शिवस्य, प्रणवरूपस्य, जपध्यानपरः। समाधिस्थः महायोगी साक्षात् शिव एव, निःसंशयम्; पुनः शरीरस्थे मन्त्रे, ऋष्यादिभिः सह जपः कर्तव्यः। प्रणवः अक्षरसंयुक्तः, शरीरजपे ऋषिः स्वयम्; दशमातृका, षड्वाराः चादि, न्यासफलानि सर्वाणि लभ्यन्ते। कर्मिणां मिश्रिणां च स्थूलः प्रणवः निर्दिष्टः; क्रियायोगी, तपस्योगी, जपयोगी इति शिवयोगिनः त्रिविधाः। धनादिसम्पन्नः, हस्ताद्यङ्गयुक्तः, नामादिसंयुक्तः, यः क्रियायोगनिरतः, स क्रियायोगी इति कथ्यते। यः पूजारतः, जितेन्द्रियः, अहिंसकः, दोषवर्जितः, स तपस्योगी इति कथ्यते। यः सदा शान्तः, सर्वकामक्रोधवर्जितः, नित्यं जपपरायणः, स जपयोगी इति प्रसिद्धः। षोडशोपचारपूजया शिवयोगिषु पुरुषः शुद्धिमुक्तिं क्रमशः प्राप्नोति, शिवसायुज्यादारभ्य। अधुना जपयोगं वक्ष्यामि; शृणुत द्विजाः। जपः तपस्विनां निर्दिष्टः, यज्ञशुद्ध्यर्थं कथ्यते। ‘नमः’ इति सप्तमीपूर्वकं शिवनाम, पञ्चभूतात्मकं, स्थूलरूपं पञ्चाक्षरमन्त्रस्य, द्विजाः। पञ्चाक्षरमन्त्रजपेन सर्वसिद्धिः लभ्यते; सदा प्रणवपूर्वकं पञ्चाक्षरं जपनीयम्। गुरोः उपदेशलाभात्, शुभे भूमौ सुखेन वसन्, पूर्वदिग्भागे आरभ्य कृष्णपक्षपर्यन्तं, द्विजश्रेष्ठाः। माघभाद्रयोः मासयोः सर्वेषां कालानां श्रेष्ठतमौ। एकवारं प्रतिदिनं, मिताहारः, वाग्योग्यः, जितेन्द्रियश्च भवेत्। एवं, हे द्विजवराः, शिवमाहात्म्यं, प्रणवस्य रहस्यं, लिङ्गस्य षड्विधत्वं, भक्तपूजनस्य च माहात्म्यं, श्रुत्वा, अनुष्ठाय, पुरुषः परमं शिवसायुज्यं, जीवन्मुक्तिं, चिरशुद्धिं च अवाप्नोति।