शिवपुराणम्

शिवपुराणस्य उक्तानि श्लोकान्यनुसृत्य कथा— अत्र, भगचिह्नं चिह्नेन संयुक्तं वा, अथवा भगः चिह्नेन सह, इह लोके परत्र च, सततं भोगाय कल्पितं अस्ति। अतः शिवस्य लिङ्गरूपेण भगवतं महादेवं पूजयेत्। सूर्यः जगत्सृजिता, तस्य चिह्नं सृष्ट्याद् उत्पन्नं भवति। यः चिह्नः लिङ्गस्य अर्थं प्रकाशयति, स एव लिङ्गः इति कथ्यते। लिङ्गः पुरुषस्य प्रयोजनं सूचयति, यतः शिवेन संयुज्यते। शिवशक्त्योः चिह्नयोः यः संयोगः, स लिङ्गः इति कथ्यते। स्वस्य चिह्नं पूजयन् तुष्टिः जायते, चिह्नस्य कार्यं न नश्यति। जन्मारम्भात् चिह्नस्य कार्यं निह्नुतं भवति। शिवलिङ्गं षोडशोपचारैः, बाह्याभ्यन्तरैः, साधारणैः, स्वाभाविकैः च, पूजयितव्यं। सूर्यदिनेषु पूजनं जन्मनाशनं भवति; प्रथमदिने महालिङ्गं पूज्यं, पवित्राक्षरेण सह। प्रथमदिने, गोमय, गोमूत्र, क्षीर, दधि, घृतं—एतेषां पञ्चगव्येन स्नानं विशेषतः विहितं। पृथक् क्षीरादि, मधु, इक्षुरसादि, गोदुग्धं भोजनरूपेण, पवित्राक्षरेण समर्पयेत्। शब्दलिङ्गं अक्षरं, नादलिङ्गं स्वयम्भू, बिन्दुलिङ्गं यन्त्रं, 'म' अक्षरं प्रतिष्ठितं। 'उ' चरलिङ्गं, 'अ' गुरुरूपं—एवं षड्लिङ्गं नित्यं पूजयन् जीवन्मुक्तिः निश्चितं। शिवस्य भक्तिपूजनं जन्ममुक्तिं ददाति; रुद्राक्षधारणात् अर्धपदं, भस्मधारणात् अपरं पदं लभ्यते। मन्त्रजपात् त्रिपदं लभ्यते; पूजया पूर्णभक्त्या, शिवलिङ्गं भक्तं च पूज्यं, तेन मोक्षः प्राप्तः। यः इमं अध्यायं जपति वा शृणोति वा, तस्य शिवभक्तिः दृढं वर्धते, द्विजश्रेष्ठाः। ततः, महर्षिः पृष्टः—प्रणवस्य, षड्लिङ्गस्य, शिवभक्तपूजनस्य महात्म्यं कथय। तपस्विनः, युष्माकं प्रश्नः उचितः; केवला महादेवः एतस्य उत्तरं जानाति, अन्यः न। शिवानुग्रहेण, अहं विस्तारं कथयामि; शिवः महेश्वरः अस्मान् रक्षतु। ज्ञानी प्रणवं महाबन्धनविहाय संसारसागरजन्मिनां नूतननौका इति जानन्ति, प्रकृतिसम्भूतस्य। 'प्र' अक्षरः पञ्चविधं प्रकाशयति; प्रणवः तव एव, मोक्षमार्गे नेतृत्त्वं करोतु। स्वमन्त्रजपिनां, योगिनां, स्वमन्त्राराधकानां, प्रणवः सर्वं कर्म नाशयति, दिव्यज्ञानं नूतनं ददाति। प्रणवः मायातीतः, नूतनः, परमं शुद्धं सारं इति कथ्यते। ज्ञानी प्रणवं नित्यनूतनं इति जानन्ति; प्रणवः विविधरूपेण सूक्ष्मस्थूलरूपेण वर्ण्यते। सूक्ष्मप्रणवः एकाक्षरः; स्थूलः पञ्चाक्षरः। सूक्ष्मः अप्रकटः, पञ्चशब्दयुक्तः; स्थूलः प्रकटः, स्पष्टशब्दयुक्तः। जीवन्मुक्तस्य, सूक्ष्मः सर्वसारः; मन्त्रार्थध्यानात्, स्वदेहविलयपर्यन्तं। देहविलये, शिवं पूर्णं प्राप्नोति; मन्त्रजपेन अपि, योगं निश्चितं प्राप्नोति। त्रिषष्टिकोटीजपात् योगं निश्चितं प्राप्नोति; सूक्ष्मः द्विविधः—ह्रस्वदीर्घभेदेन ज्ञेयः। 'अ', 'उ', 'म'—बिन्दु, नादेन सह—शब्दसमयमितः। योगिनः दीर्घप्रणवं हृदि धारयन्ति; ह्रस्वप्रणवः त्रिप्रधानेषु साररूपः, 'म' अन्ते। शिवशक्त्यः त्रैगुण्यं 'म' अक्षरे संयुज्यते; ह्रस्वरूपं जपं पापक्षयकामिनां विधीयते। पृथिव्यादि—वायु, आकाश, अग्नि, जल, दशदिशः—दशशब्दाः उत्पद्यन्ते; एते प्रपञ्चस्य कारणानि। कर्मनिष्ठानां ह्रस्वरूपं, निवृत्तानां दीर्घरूपं; व्याहृतिमन्त्रयोः 'उ' शब्दः शब्दमितेन संयोज्यते। वेदेषु 'उ' शब्दः पूजायां, सन्ध्याद्वये च प्रयुज्यते; नवदशकोटीजपात् शुद्धिः निश्चितं। पुनः नवकोटीजपात् पृथिव्याः जयः; पुनः नवकोटीजपात् जलस्य जयः। पुनः नवकोटीजपात् अग्नेः जयः; पुनः नवकोटीजपात् वायोः जयः; नवकोटीजपात् आकाशस्य जयः। एवं, नवकोटीजपात् गन्धाद्युपादानानां क्रमशः, अहंकारस्य अपि नवकोटीजपात् जयः। सहस्रजपात् नित्यशुद्धिः; ततः, द्विजश्रेष्ठाः, अधिकजपं स्वसिद्ध्यर्थं विधीयते। एवं, एकशताष्टकोटीजपात्, प्रणवेन जागृतिः, शुद्धयोगः प्राप्तः। शुद्धयोगसम्पन्नः, जीवन्मुक्तः निश्चितं; शिवं नित्यं जपन् ध्यायन्। समाधिस्थः महायोगी, शिवः एव निश्चितं; पुनः देहे जपं कर्तव्यं, ऋष्यादिविधानं अनुसार्य। प्रणवः अक्षरैः संयुक्तः, देहे जपितः, ऋषिः ऋषिरूपः; दशमातृभिः, षड्गमैः, फलानि न्यासस्य सर्वाणि प्राप्तानि। एवं शिवपुराणे शिवलिङ्गस्य, प्रणवस्य, षड्लिङ्गस्य, भक्तस्य पूजनस्य, मन्त्रजपस्य, योगस्य च महात्म्यं सत्क्रमेण उपदिष्टं।