शिवपुराणम्

फलानि नारिकेलानि चान्यानि, द्वादशसंख्यानि, द्वादश ताम्बूलानि त्रयस्त्रिंशत् पत्रैः सह मिलित्वा, सुगन्धितं नैवेद्यं निर्मीयते। कर्पूरचूर्णं, एला च पञ्च सुगन्धद्रव्याणि ताम्बूलपत्रेण सह यत्र समर्प्यन्ते, तद् महान्नैवेद्यस्य लक्षणं कथ्यते। एतत् महान्नैवेद्यं, देवतायाः समर्पणपूर्वकं, भक्तानां वर्णानुसारं विधिना दातव्यं। पक्तान्नस्य समर्पणात् भूमिपालत्वं लभ्यते; महान्नैवेद्यदानेन स्वर्गलाभः पुरुषस्य स्यात्। सहस्रं महान्नैवेद्यं दत्वा, द्विजश्रेष्ठाः सत्यलोकस्य पूर्णायुः प्राप्नुवन्ति। त्रिंशत्सहस्रं महान्नैवेद्यं दत्वा, उत्तमं लोकं प्राप्नोति, पुनर्जन्म न भवति। षट्त्रिंशत्सहस्रं दत्वा, जन्मनैवेद्यं निर्दिष्टम्; तस्य दानात् पूर्णता महान्नैवेद्यस्य अभिधीयते। जन्मनैवेद्यं पूर्णतायाः नैवेद्यं मन्यते; तस्य दानात् पुनर्जन्म न भवति। शुभे उर्जायां मासे, पुण्यदिवसे, विषुवे, अयनसंक्रान्तौ, जन्मनक्षत्रे, पूर्णिमायां वा, विशेषतः जन्मनैवेद्यं कर्तव्यम्। प्रतिवर्षे जन्मदिवसस्य वार्षिके, उत्तमं जन्मनैवेद्यं दातव्यं; अन्येषु मासेषु, यत्र जन्मनक्षत्रं पूर्णिमया सह संयोगं प्राप्नोति, तत्र अपि। सभासु, भोजनकाले, बीजप्रक्षेपे वा, सहस्रवारं जन्मनैवेद्यं कर्तव्यम्; तस्य दानात् जन्मसमर्पणस्य फलम् आप्नोति। जन्मसमर्पणेन शिवः तुष्टः स्यात्, आत्मनं स्वयम् योगं ददाति; जन्मनैवेद्यं केवलं शिवाय समर्पणीयम्। शिवः योनिलिङ्गस्वरूपेण जन्मनियन्ता अस्ति; अतः जन्मविमोक्षाय शिवस्य जन्मपूजा विधीयते। सर्वं जगत्, चराचरं, बिन्दुनादात्मकं अस्ति; बिन्दुः शक्तिः, शिवः नादः, जगत् शिवशक्तिस्वरूपम्। बिन्दुः नादस्य आधारः, नादः बिन्दोः आधारः; जगत् बिन्दुनादयोः स्थितम्, तौ सर्वस्य मूलम्। बिन्दुनादयुक्तं सर्वं प्रकटितं भवति; तस्मात् जगत् उत्पन्नम्, नात्र संशयः। लिङ्गं बिन्दुनादात्मकं जगत्कारणं उच्यते; बिन्दुः देवी, नादः शिवः, शिवलिङ्गः एवं वर्ण्यते। जन्मविमोक्षाय शिवलिङ्गं पूजनीयम्; माता देवी बिन्दुस्वरूपा, पिता शिवः नादस्वरूपः। उभयोः पूजायां परमसुखं लभ्यते; तस्य प्राप्त्यर्थं शिवलिङ्गं पूजनीयम्। देवी सर्वलोकानां माता, शिवः विश्वस्य पिता; उभयोः सेवा सततं करोतः, करुणा महती वर्धते। करुणया उपासकः अन्तःस्वामित्वं प्राप्नोति; अतः, अन्तःसुखलाभाय, पूजनं कर्तव्यम्। शिवलिङ्गं पितृमातृरूपेण पूजनीयम्; भर्गः पुरुषस्वरूपः उच्यते, भर्गः प्रकृतिः अपि कथ्यते। अव्यक्तान्तःस्थानं गर्भं पुरुषः उच्यते; व्यक्तान्तःस्थानं गर्भं प्रकृतिः उच्यते। गर्भः पुरुषः, सः जनकः; पुरुषः प्रकृत्या सह प्रथमं जन्म उत्पद्यते। प्रकृतिः व्यक्तायां द्वितीयं जन्म वर्ण्यते; जन्मात् जातः मृत्युं प्राप्नोति, पुरुषात् उत्पन्नः। अन्यथा, मायया जन्म अनिवार्यं; यत् जातं तद् कालेन विनश्यति, तस्मात् जीवः इति कथ्यते। जन्म बन्धनं जीवस्य, तस्य बन्धनस्य छेदाय, जन्मचिह्नं पूजनीयम्। "भं" वृद्ध्यर्थं, "भगः" मूलम्; सामान्यशब्दैः, स्वाभाविकैः उपायैः, इन्द्रियसुखेन, भगः प्रकृतिरूपः ज्ञायते। भगस्य मुख्यार्थः सुखः, तद् श्रूयते; भगः प्रकृतिः, शिवः भगधारः। भगवतः सुखदाता शिवः, अन्यः सुखं न ददाति; भगस्य स्वामी "भर्गः" इति बुधैः कथ्यते। भगेन संयुक्तं चिह्नं, वा भगः चिह्नेन संयुक्तः, इह परत्र च सुखाय, नित्यसुखाय च। शिवस्य महादेवं चिह्नरूपेण पूजनीयम्; सूर्यः सृष्टिकर्ता, तस्य चिह्नं सृष्ट्युत्पन्नम्। यत् चिह्नं अर्थं प्रकाशयति, तदेव चिह्नम्। चिह्नं पुरुषस्य प्रयोजनं सूचयति, शिवेन योगः; शिवशक्तिचिह्नयोः संयोगः चिह्नं कथ्यते। स्वस्य चिह्नस्य पूजायां तुष्टिः प्राप्यते; चिह्नस्य कार्यं न नश्यति। जन्मादि कार्यं चिह्नस्य निवर्त्यते। शिवस्य चिह्नं षोडशोपचारैः, बाह्याभ्यन्तरैः, सामान्यैः, स्वाभाविकैः उपायैः पूजनीयम्। सूर्यदिने पूजनं जन्मनिवारणं करोति; प्रथमदिवसे महाचिह्नं पूज्यं मन्त्रेण। प्रथमदिवसे गोपञ्चगव्येन स्नानं विशेषतः विधीयते—गोमय, गोमूत्र, दुग्ध, दधि, तैलम्। पृथग् दुग्धादि, मधु, इक्षुरसः, गोदुग्धजन्यं भोजनं मन्त्रेण समर्पणीयम्। शब्दस्य चिह्नं मन्त्रः, नादस्य चिह्नं स्वयम्भूः, बिन्दोः चिह्नं यन्त्रः, "म" अक्षरं प्रतिष्ठितम्। एवं शिवलिङ्गस्य पूजनं, जन्मनैवेद्यदानं, भगचिह्नस्य अर्थं, शिवशक्तिस्वरूपस्य दर्शनं, जन्मविमोक्षस्य साधनं, भगवतः सुखदायित्वं, सर्वं जगत् बिन्दुनादात्मकं, शिवदेवीयोः पूजने परमसुखलाभः, इत्येतत् शास्त्रवचनं श्रद्धया, भक्त्या च आचरितव्यम्।