शिवपुराणम्

पापविनाशः, कर्मसिद्धिः, आरोग्यम्, धर्मः, वेदस्य यथावत् बोधः, तदनुष्ठानं च—एतानि सर्वाणि मार्गशीर्षमासे तिलान्नदानस्य प्रभावात् लभ्यन्ते। अत्रैव च इहामुत्र च महाभोगाः, नित्ययोगः, वेदान्ते ज्ञानलाभः च तिलान्नहोमेन सम्पद्यते। यः कश्चित् कामयमानः स्यात्, स मार्गशीर्षे प्रातःकाले त्रिदिनाधिकं वा देवतानां पूजनं कुर्यात्; मासिकधनुर्धरः न भवेत्, विलम्बं न कुर्यात्। यावत्संयोगकालः, तावत् धनुर्मासस्य विधानम् अस्ति। तस्मिन्मासे मासपर्यन्तं जितेन्द्रियः उपवासं कुर्यात्। ब्राह्मणः मध्याह्ने गायत्रीं वेदमातरं जपेत्, पश्चात् पञ्चाक्षराद्यन्तं सप्ताक्षरपर्यन्तं मन्त्रान् पठेत्। ज्ञानप्राप्त्यन्ते देहान्ते ब्राह्मणः मोक्षं प्राप्नोति; अन्ये पुरुषा स्त्रियश्च त्रिस्नानत्रिजपैः तत्साधयन्ति। पञ्चाक्षरमन्त्रस्य नित्यजपात् शुद्धज्ञानमवाप्यते; इच्छितमन्त्रस्य नित्यजपेन महापातकनाशः सिध्यति। धनुर्मासे विशेषतः महापिण्डपाकं विधाय, तण्डुलप्रमाणेन एकप्रस्थकृष्णमरीचिसंयुक्तं दद्यात्। सर्वेषां द्वादशद्वादशसङ्ख्यया, कडवमधुघृतयोः, द्रोणमाषस्य, द्वादशभ्यः शाकभेदेभ्यः च सुसम्पुटितं स्यात्। घृतपक्वैः पिष्टकैः, स्वादुभिः, तण्डुलादिभिः द्वादशभेदैः, द्वादशप्रस्थदधिदुग्धैः च सह योजयेत्। नारिकेलफलादीनि द्वादशसङ्ख्यया, द्वादशनागवल्लीफलानि, षट्त्रिंशल्लतानि च युक्तानि। कर्पूरचूर्णेन, एला-चूर्णेन, पञ्चगन्धैः, नागवल्ल्या च, महापिण्डलक्षणं सिध्यति। एवं महापिण्डः, देवतासंनिधौ समर्प्य, भक्तेभ्यः वर्णानुक्रमेण दातव्यः। पक्तपिण्डदानात् भूमिपालत्वं लभ्यते; महापिण्डदानेन स्वर्गलाभः सिध्यति। सहस्रमहापिण्डदानात् द्विजश्रेष्ठाः सत्यलोके दीर्घायुषः भवन्ति। त्रिंशल्लक्षमहापिण्डदानात् उच्चलोकप्राप्तिः, पुनर्जन्मनिवृत्तिश्च। षट्त्रिंशल्लक्षमहापिण्डदानस्यैव जन्मपिण्डत्वं निर्दिष्टम्; तस्य दानात् महापूर्णत्वं प्राप्यते। महापूर्णदानं जन्मपिण्डदानं स्मृतम्; तस्य दानात् पुनर्जन्म नास्ति। शुभे ऊर्जामासे पुण्यदिने जन्मपिण्डं दद्यात्, विषुवत्संक्रान्त्यादौ, जन्मनक्षत्रे, पौर्णमास्यां वा विशेषतः। प्रत्येकवर्षे जन्मदिने जन्मपिण्डं दद्यात्; अन्येषु मासेषु जन्मनक्षत्रपौर्णमास्याः संयोगे च। उत्सवेषु, भोजनेषु, बीजवापनेषु सहस्रवारं जन्मपिण्डं दद्यात्; तस्य दानात् जन्मसमर्पणफलम् आप्नोति। जन्मसमर्पणेन शिवः तुष्टः स्यात्, स च आत्मयोगं ददाति; एषः जन्मपिण्डः केवलं शिवायैव समर्पणीयः। शिवः योनिलिङ्गरूपेण जन्मनियन्ता अस्ति; तस्मात् जन्ममोक्षार्थं शिवजन्मपूजा विधीयते। चराचरं जगत् बिन्दुनादात्मकम्; बिन्दुः शक्तिः, शिवः नादः, जगच्च शिवशक्तिस्वरूपम्। बिन्दुः नादाश्रयः, नादः बिन्द्वाश्रयः; जगत् बिन्दुनादाधिष्ठितम्। यद् यद् बिन्दुनादयुक्तं दृश्यते, तस्मात् एव जगत् उत्पद्यते—अत्र न संशयः। बिन्दुनादात्मको लिङ्गः जगत्कारणम् उक्तः; बिन्दुः देवी, नादः शिवः, एवं शिवलिङ्गः निर्दिष्टः। तस्मात् जन्ममोक्षार्थं शिवलिङ्गं पूजयेत्; माता देवी बिन्दुरूपा, पिता शिवः नादरूपः। यदा उभौ पूज्येते, परमसुखं लभ्यते; तस्मात् परमसुखसिद्ध्यर्थं शिवलिङ्गं पूजयेत्। देवी सर्वलोकमाता, शिवः विश्वपिता; उभयोः नित्यसेवया करुणा वर्धते। करुणया अन्तःस्वाराज्यं लभ्यते; तस्मात् आत्मानन्दसिद्ध्यर्थं पूजां कुर्यात्। शिवलिङ्गं पितृमातृरूपेण पूजयेत्; भर्गः पुरुषस्वरूपः, भर्गः प्रकृतिरपि। अप्रकटान्तराश्रयः गर्भः पुरुषः उच्यते; प्रकटान्तराश्रयः प्रकृतिः। गर्भः पुरुषः, स एव जनकः; पुरुषात् प्रकृतिसंयुक्तात् प्रथमजन्म भवति। यदा प्रकृतिः प्रकटते, द्वितीयं जन्म निर्दिश्यते; जन्मतः जातः म्रियते, सः पुरुषात् उत्पद्यते। अन्यथा, जन्म मायेति निवार्यते; यत् जातं तत् कालेन विनश्यति, तस्मात् जीव इति कथ्यते। जन्म बन्धनं जनयति; तस्य विमोक्षार्थं जन्मचिह्नस्य पूजां कुर्यात्। “भं” इति वृद्ध्यर्थः, “भगः” स्रोतः; सामान्यशब्दैः, स्वाभाविकैः, इन्द्रियसुखेन, प्रकृतिरिति ज्ञायते। भगस्य मुख्यः अर्थः भोगः; स एव प्रधानः श्रूयते। भगः मुख्यः प्रकृतिः, शिवः भगवान् इति कथ्यते। भगवान् एव भोगदाता; अन्यः कश्चन न दाता। भगनाथः भर्ग इति मनीषिभिः कथ्यते।