शिवपुराणम्

कृत्तिकायां बुधवासरे विष्णोः पूजनं कृत्वा तक्रान्नस्य दानात् उत्तमं सन्ततिं लभ्यते। कृत्तिकायां गुरुवासरे ब्रह्माणं पूज्य मधु, सुवर्णं, घृतं च दत्त्वा जनानां भोगवृद्धिः भवति। गन्धपुष्पान्नदानात् अपि भोगवृद्धिः दृश्यते। स्त्री यदि वन्ध्या भवति, तदा सुवर्णरजतादीनां दानेन उत्तमं पुत्रं प्राप्नोति; कृत्तिकायां शनिवासरे दिशापालानां पूजनं विधीयते। दिशागजानां, नागानां, सेतूनां, त्र्यम्बकस्य, रुद्रस्य, विष्णोः, पापहरस्य च पूजनं कार्यम्। ब्रह्माणं ज्ञानदातारं, धन्वन्तरिं, अश्विनौ च पूज्य रोगनाशः, अकालमृत्युनिवारणं, आकस्मिकरोगशमनं च सिध्यति। लवणं, लोहं, तैलं, माषं, तीक्ष्णफलत्रयं, गन्धं, जलादीनि च दत्त्वा पुण्यलाभः भवति। द्रवद्रव्याणि, स्थूलद्रव्याणि च प्रमाणेन दत्त्वा स्वर्गलाभः स्यात्; मार्गशीर्षमासे प्रातःकाले पूजनं विधीयते। शिवादीनां क्रमशः पूजनं सर्वसिद्धिदं भवति; तत्र शालिरन्नं हविष्यान्नं च श्रेष्ठतमं मान्यं। मार्गशीर्षमासे नानाविधान्नदानं विशेषतः प्रशस्यते; तत्र अन्नदानात् सर्वाभिलषितफलप्राप्तिः। पापक्षयः, कर्मसिद्धिः, आरोग्यं, धर्मः, वेदबोधः, वेदाचारः च अन्नदानात् लभ्यते। इह लोके च परत्र च महाभोगाः, नित्ययोगः, वेदान्तज्ञानप्राप्तिः च मार्गशीर्षे शाल्यन्नदानात् सिध्यन्ति। मार्गशीर्षमासे प्रातःकाले त्रिदिनं वा अधिकं वा देवपूजनं भोगकामैः कर्तव्यम्; मासार्चनं न कर्तव्यम्। यावत् संधिपर्यायः तावत् धनुर्मासः विधीयते; तत्र मासपर्यन्तं उपवासः संयतइन्द्रियैः कर्तव्यः। ब्राह्मणः मध्याह्ने गायत्रीं वेदमातरं जपेत्; पश्चात् पञ्चाक्षरादि सप्ताक्षरान्तं मन्त्रजपः कर्तव्यः। ज्ञानप्राप्तिः अन्ते देहस्य ब्राह्मणस्य मोक्षदायिनी भवति; अन्यानां पुरुषाणां स्त्रीणां च त्रिःस्नानत्रिजपेन पुण्यलाभः। पञ्चाक्षरमन्त्रस्य नित्यजपात् शुद्धज्ञानं प्राप्यते; इच्छितमन्त्रजपात् महापापक्षयः सिध्यति। धनुर्मासे विशेषतः महाभूत्यर्पणं कर्तव्यम्; तत्र शाल्येकमात्रं, कृष्णमरिचस्य एकप्रस्थं च दातव्यम्। द्वादशसङ्ख्यायाः सर्वद्रव्याणि, कुडवमधुघृतं, द्रोणमाषं, द्वादशशाकानि च दातव्यानि। घृतपक्वान्नानि, मधुराणि, शाल्यादीनि द्वादशविधानि, द्वादशप्रस्थदधिक्षीरं च दातव्यम्। नारिकेलफलादीनि द्वादशसङ्ख्यायुक्तानि, द्वादश ताम्बूलानि, षट्त्रिंशदपर्णानि च संयोज्य दातव्यम्। कर्पूरं, एला, पञ्चगन्धानि, ताम्बूलपत्रं च मिलित्वा महाभूत्यर्पणस्य लक्षणं भवति। एषा महाभूतिः देवाय समर्प्य भक्तानां जातिक्रमेण दातव्या। पक्त्वान्नदानात् भूमिपालत्वं लभ्यते; महाभूतिदानेन स्वर्गलाभः स्यात्। सहस्रमहाभूतिदानेन द्विजश्रेष्ठाः सत्यलोके दीर्घायुषः प्राप्नुवन्ति। त्रिंशत्सहस्रमहाभूतिदानेन उच्चलोकप्राप्तिः, पुनर्जन्मनिवारणं च। षट्त्रिंशत्सहस्रदानं जन्महेतुभूतिदानं उच्यते; तावत् पूर्णता महाभूतिदानस्य। पूर्णमहाभूतिदानं जन्महेतुभूतिदानं मन्यते; तस्य दानात् पुनर्जन्म न भवति। उर्जामासे पुण्यदिवसे विशेषतः अयनसङ्क्रान्तौ, विषुवे, जन्मनक्षत्रे, पूर्णिमायां वा जन्महेतुभूतिदानं कर्तव्यम्। प्रत्येकवर्षे जन्मदिवसे उत्तमं जन्महेतुभूतिदानं कार्यम्; अन्येषु मासेषु जन्मनक्षत्रपूर्णिमासंयोगे अपि। सभासु, भोजनेषु, बीजारोपणे च सहस्रवारं जन्महेतुभूतिदानं कर्तव्यम्; तस्य दानात् जन्मसमर्पणफलप्राप्तिः। जन्मसमर्पणेन शिवः तुष्टः स्वयं योगं ददाति; एतत् जन्महेतुभूतिदानं केवलं शिवाय दातव्यम्। शिवः योनिलिङ्गरूपेण जन्मनियमकर्ता; तस्मात् जन्ममोक्षार्थं शिवस्य जन्मपूजनं विधीयते। सर्वं जगत् चलं स्थिरं च बिन्दुनादात्मकं; बिन्दुः शक्तिः, शिवः नादः, जगत् शिवशक्तिस्वरूपं। बिन्दुः नादस्य आधारः, नादः बिन्दोः आधारः; जगत् बिन्दुनादयोः प्रतिष्ठितम्, तौ सर्वस्य मूलम्। बिन्दुनादयुक्तं सर्वं प्रकटते; तस्य प्रकटनेन जगत् उत्पन्नं—नात्र संशयः। बिन्दुनादनिर्मितं लिङ्गं जगत्कारणं कथ्यते; बिन्दुः देवी, शिवः नादः, शिवलिङ्गं तद्विधम्। तस्मात् जन्ममोक्षार्थं शिवलिङ्गपूजनं कर्तव्यम्; माता देवी बिन्दुरूपा, पिता शिवः नादरूपः। उभयोः पूजनेन परमानन्दः लभ्यते; तस्य प्राप्त्यर्थं शिवलिङ्गपूजनं कर्तव्यम्। देवी सर्वलोकजननी, शिवः विश्वपिता; उभयोः सेवया दया महती वर्धते।