शिवपुराणम्

सप्ताहस्य दिवसेषु शिवादीनां यः पूजनविधिः श्रूयते, स एव आत्मविशुद्धिदायकः, सर्वेषां च कामानां सिद्ध्यर्थं तिथिनक्षत्रयोगादिषु मूलं भवति। एवं च, यतः तत्र वर्धनक्षयाभावः, तस्मात् सः पूर्णः ब्रह्मस्वरूपश्च विज्ञायते; सूर्योदयान्न सूर्योदयं यावत् स एव दिनं ब्रह्मादिकार्याणां आधारभूतं भवति। यदा तिथ्यादिषु देवपूजा क्रियते, तदा पुरुषाणां सकलविषयभोगः सम्पूर्णः स्यात्। पूर्वभागः पितृणां, विशेषतः रात्रौ, समर्प्यते, स च प्रशस्यते। उत्तरभागः देवतानां, विशेषतः दिवा, समर्प्यः, स च स्तूयते; यदि तिथि सूर्योदयं यावत् प्रवर्तते, तर्हि मध्याह्ने तस्य ग्रहणं विधीयते। दैवकार्येषु शुभनक्षत्रादीन् यथोचितं विचार्य, तेषु तेषु दिने पूजनपाठादिकं सम्यक् कर्तव्यम्। एवं वेदेषु अपि एष विधिः निर्दिष्टः—यथोद्दिष्टार्थानुसारेण तस्माद् कर्मणः भोगसिद्धिफलप्राप्तिः जायते। 'पूजा' इति शब्दः लौकिकवेदयोरपि प्रसिद्धः, यः काम्यभोगाय मनसः प्रवृत्तिं ज्ञानं च सूचयति। नित्यनैमित्तिकानि कर्माणि स्वकाले सम्यक् कर्तव्यानि; काम्यानि तु त्वरया, नित्यकर्म तु प्रतिदिनं, प्रतिमासं, पक्षे, वा संवत्सरे यथायोग्यं कर्तव्यम्। यथाकर्म फलं प्राप्यते, पापानि च शनैः क्षीयन्ते। कृष्णपक्षचतुर्थ्यां महागणपतिपूजनं विधीयते। एषा पूजा पक्षपापं नाशयति, पक्षस्य च भोगफलानि ददाति; चैत्रमासे चतुर्थ्यां कृतं मासफलप्रदं भवति। सिंहभाद्रपदयोश्च कृतं संवत्सरफलदं ज्ञायते। श्रवणादारभ्य रविवासरे हस्तनक्षत्रयुक्तायां सप्तम्यां पूजनं कर्तव्यम्। शुक्लमाघसप्तम्यां सूर्यस्य पूजनं विधेयम्। ज्येष्ठभाद्रपदयोः सोमवारे द्वादश्यां श्रवणनक्षत्रे च पूजनं कर्तव्यम्। द्वादश्यां विष्णुपूजा शुभा, श्रीदायिनी च; श्रावणे विष्णोः पूजनं विशेषतः काम्यआरोग्यदं स्मृतम्। द्वादशगोदानादिभिः सर्वोपकरणैः यथाविधि दानं कृत्वा, विष्णोः द्वादश्यां हविर्दानसमं फलं प्राप्यते। द्वादश्यां द्वादश विष्णुनाम्नः ब्राह्मणान् षोडशोपचारैः पूजयित्वा तस्य प्रसादः लभ्यते। एवं सर्वदेवताः स्वद्वादशनामभिः, द्वादशधा ब्रह्मणः च पूजनं तान् तुष्टिदायकं भवति। कर्कटमासे सोमवारे नवम्यां मृगशिरःनक्षत्रे, काम्यः सर्वभोगफलदायिनीं मातरं पूजयेत्। शुक्लाश्वयुजनवम्यां सर्वकामफलप्राप्तिः, विशेषतः कृष्णचतुर्दश्यां रविवासरे च। आर्द्रा-महार्द्रायाम् शिवपूजा विशेषतः प्रशस्यते; कृष्णमाघचतुर्दश्यां सर्वकामफलप्रदा स्यात्। सा दीर्घायुष्यम्, मृत्युनाशनं, सर्वसिद्धिदायिनी च भवति; ज्येष्ठमासे महार्द्रायां चतुर्दश्यां च। वा मार्गशीर्षे आर्द्रायां षोडशोपचारैः तस्य विशेषरूपेण शिवपूजा कर्तव्या; तेन भगवत्पाददर्शनं प्राप्यते। शिवस्य पूजया भोगमोक्षौ लभ्येते, देवतानां तिथ्यनुसारं पूजनं विशेषतः कार्तिके अत्यन्तं प्रशस्यते। कार्तिकमास आगते, विज्ञः सर्वदेवान् दानतपःहोमजपसंयमैः पूजयेत्। षोडशोपचारैः, प्रतिमाभिः, वेदमन्त्रैः, ब्राह्मणभोजनैः च कामदुःखनाशकः भवति। कार्तिके देवपूजा सर्वभोगप्रदा, रोगनाशिनी, भूतपीडानाशिनी च। कार्तिके रविवासरे सूर्यपूजनं तैलवर्तादिदानेन कुष्ठादिरोगनाशनं भवति। हरितकीमरिचवस्त्रदुग्धादिदानेन ब्रह्मप्रतिमास्थापनात् क्षयादिरोगनाशः स्यात्। दीपसर्षपदानेन अपस्मारनाशः; कृतिकासंयुक्ते सोमवारे शिवपूजा विधीयते। सा महादारिद्र्यनाशिनी, सर्वसंपद्वर्धिनी च, गृक्षेत्रगृह्यवस्तुदानेन। कृतिकायां मङ्गलवारे स्कन्दपूजा दीपघण्टादिदानेन वाक्सिद्धिः शीघ्रं लभ्यते। कृतिकायां बुधवारे विष्णुपूजा दधोदनदानेन सुतलाभः स्यात्। कृतिकायां गुरुवारे ब्रह्मणः पूजनं मधुसुवर्णघृतदानेन भोगवृद्धिदायकं भवति। गन्धपुष्पान्नदानेन जनस्य भोगवृद्धिः स्यात्। अपुत्रा स्त्री सुवर्णरजतादिदानेन सुतं प्राप्नोति; कृतिकायां शनिवारे दिक्पालपूजा विधीयते। दिशां हस्तिनः, नागाः, सेतु, त्र्यम्बक, रुद्र, विष्णु, पापनाशनं च पूजयेत्। ब्रह्माणं ज्ञानदं, धन्वन्तरिं, अश्विनौ च पूजयित्वा रोगमृत्युप्रशमनं सम्पद्यते। लवणायसतैलमाषत्रिकटुफलगन्धजलादिदानेन, द्रवस्थूलद्रव्यदानात् स्वर्गलाभः स्यात्। मार्गशीर्षे प्रातःकाले पूजनं विधीयते। शिवादीनां क्रमशः पूजया सर्वसिद्धिः लभ्यते; तत्र शाल्यन्नं हविर्द्रव्यं च श्रेष्ठं स्मृतम्। मार्गशीर्षे विविधान्नदानं विशेषतः प्रशस्यते; तत्रान्नदानेन सर्वकामफलप्राप्तिः स्यात्। एवं, पूजनविधीनां विधानं श्रुत्वा, श्रद्धावान् नरः यथाविधि देवपूजां कृत्वा, सर्वान् अभिलषितान् भोगान्, आरोग्यं, पुत्रान्, दीर्घायुष्यम्, मोक्षं च प्राप्नोति।