शिवपुराणम्

येषां धनधान्यविपत्तिभिः पीडितानां दुःखानि निवार्यन्ते, ये च जलतैलाभावेन क्लिश्यन्ति, तेषां गोदुग्धेन जलस्य च दानात् ताः विपत्तयः प्रशम्यन्ति। शरीररक्षणादिकाय दुग्धं दधि घृतं च दातव्यं, एवं तेषां पुष्टिः मुनिभिः ज्ञेया। भूमिदानं स्थापनाय इहामुष्मिन् लोकयोः, द्विजश्रेष्ठ; तिलदानं सदा बलाय, मृत्युञ्जयत्वेन प्रसिद्धम्। सुवर्णं पाचनशक्तिं वर्धयति, वीर्यं च ददाति; घृतं पुष्टिदायकं, वस्त्रं दीर्घायुष्करं ज्ञेयं। धान्यं च भोजनं श्रीलाभाय, गुडः मधुरपुष्ट्यै; रजतं वीर्यवृद्धये, लवणं षड्रसाय। एते सर्वे सर्वसंपदाम्; कुम्भी पुष्टिदायिनी, सर्वभोगप्रदा इहामुष्मिन् लोकयोः, द्विजश्रेष्ठ। कन्यादानं कृत्वा, तेन जीवनपर्यन्तं भोगः लभ्यते; तथा कदलीफलानि, कटफलानि, आम्रफलानि, बिल्वफलानि च। तथा कदलीफलानि औषधिवृक्षफलानि, माषफलानि, मूषकफलानि, शाकानि च। ऋतौ ऋतौ शाकानि, मरिचमिषि, यद् यद् फलम् उपलब्धं तद् दातव्यं। श्रुत्यादिषु इन्द्रियेषु, विशेषतः शब्दादिषु तृप्तिं सदा दातव्यं, दिशादिदेवतानां च तृप्तिः कर्तव्या। वेदान् शास्त्राणि च गुरोः मुखात् अधीत्य, यत् कर्मफलविचारः, स श्रद्धा इति कथ्यते। बान्धवभयात् वा राजभयात् वा या श्रद्धा, सा हीना; किंतु यः किञ्चिद् नास्ति, तस्यापि वाचाऽथवा कर्मणा पूजनं कर्तव्यम्। वाङ् पूजायां मन्त्रपाठः स्तोत्रं जपः च; कायिकपूजायां तीर्थयात्रा व्रतादि। यद् यद् अल्पं वा बहु वा, यद् यद् देवाय समर्प्यते, तद् भोगाय पात्रम्। तपः दानं च सदा कर्तव्यम्; स्वजातिगुणैः युक्तं निवासं दातव्यम्। देवतृप्त्यर्थं सर्वभोगदानं श्रेष्ठं फलप्रदं इहामुष्मिन् लोकयोः; ईश्वरार्पणेन मोक्षफलम्। यः इमं अध्यायं पठति वा शृणोति, तस्य सम्यक् बुद्धिः ज्ञानसिद्धिः च जायते। ततः एकदा, द्विजश्रेष्ठ, कुम्भमयप्रतिमापूजनविधिं पृच्छसि, येन सम्यक् पूजनात् सर्वकामाः सिद्ध्यन्ति। त्वया उत्तमं पृष्टम्, यः सर्वार्थदायकः; शृणु, यं कथयिष्यामि, यः त्वरितं दुःखं नाशयति। अकालमृत्युः, कालमृत्युः, त्वरितं नश्यन्ति; द्विजश्रेष्ठ, पूजनात् पत्नीं पुत्रान् धनं धान्यं च सत्वरं लभ्यते। सर्वं भोजनं भोग्यं वस्त्रं च, तत् कुम्भमयप्रतिमायाः पूजनात् सर्वकामफलदं। पुरुषाणां स्त्रीणां च अधिकारः स्थापितः; नदीपुष्करिणी कूपात् मृत्तिकां संग्रहीत्वा। सुगन्धितचूर्णेन शुद्धीकृत्य, शुद्धमण्डपे सम्यक् पीष्य, हस्तेन, दुग्धेन युक्तां प्रतिमां निर्माय। सर्वाङ्गोपाङ्गयुक्तां, आयुधैः सुसज्जितां, पद्मासनस्थितां, श्रद्धया पूजनीयाम्। गणेशस्य सूर्यस्य विष्णोः मातरः शिवस्य च प्रतिमाः सदा पूजनीयाः, शिवलिङ्गस्य च, द्विजश्रेष्ठ। इच्छितफलसिद्ध्यर्थं षोडशोपचारैः पूजनं कर्तव्यम्, पुष्पैः अभिषेकं मन्त्रैः च। अन्नसम्पूर्णं नैवेद्यं कुदवमितं दातव्यम्; गृहस्थे कुदवः प्रमाणम्, मानवेषु प्रस्थः। देवस्य त्रिप्रस्थः, स्वयम्भुवः पञ्चप्रस्थः; पूर्णफलम् ज्ञेयम्, द्वौ त्रयः अधिके श्रेष्ठफलम्। सहस्रपूजनं कृत्वा, द्विजः सत्यलोकं प्राप्नोति; प्रमाणं द्वादशाङ्गुलम्, द्विगुणं अधिकं वा। एकाङ्गुलात् ऊपरि त्रिपञ्चकम्; लोहकाष्ठपात्रं 'शिव' इति ज्ञायते। प्रस्थस्य अष्टमांशः प्रस्थः; चतु: कुदवः, दश प्रस्थाः, शतप्रस्थाः, सहस्रप्रस्थाः। जलतैलादिसुगन्धद्रव्येषु यथायोग्यं प्रमाणम्; मानवेषु मुनिषु स्वयम्भुवः, एषा महापूजा इति कथ्यते। अभिषेकात् आत्मशुद्धिः, गन्धात् पुण्यलाभः, नैवेद्याद् दीर्घायुषः तृप्तिः, धूपात् प्रयोजनम्। दीपात् ज्ञानम्, ताम्बूलात् भोगः; अतः षड्विधं स्नानादिकं यत्नेन कर्तव्यम्। नमस्कारः जपः च सर्वकामफलदायकौ; पूजान्ते सदा कर्तव्यौ। मनसा पूजायां प्रारम्भ्य, प्रत्येकं कर्म कर्तव्यम्; देवपूजया तद् तद् लोकं प्राप्नोति। मध्ये लोके इच्छितं भोगं लभते; तत्र भेदान् कथयिष्यामि, श्रद्धया शृणु, द्विजश्रेष्ठ। विधिवत् गणेशपूजया इच्छितं भोगं भूमौ लभ्यते, विशेषतः शुक्रवासरे, शुक्लचतुर्थ्यां श्रावणभाद्रपदयोः। वैद्यनक्षत्रे धनुमासे गणेशस्य पूजनं विधिना कर्तव्यम्; शतम् अथवा सहस्रं पूजनं तद् तद् दिवसं पूर्णम्। श्रद्धया देवाग्निपूजा सदा पुत्रलाभाय, कामलाभाय, पापक्षयाय, सर्वदुःखनाशाय च।