शिवपुराणम्

तत्र पुण्यकाले तस्य सरःसु, जनाः कुम्भैः, पद्मपत्रनिर्मितैः घटैः, शुभपात्रैः, तथा अन्यैः पात्रैः च करकैः च हस्तेषु गृहीत्वा, स्वार्थं परार्थं च, विशेषतः देवतार्थं, नित्यं जलं नवानि च पुष्पाणि समानीय। केचन जलस्थलशिलासु स्थित्वा, नीचैः सह संस्पर्शं वर्जयन्तः, शिष्टाचारं पालनवन्तः, विभूतिरेणुधूलिताङ्गाः दृष्टाः। अन्यत्र केचन जलमग्नाः उत्थिताः वा, शिलासु उपविशतः, तिलैः साक्षरैः, पुष्पैः, त्यक्तकुशैः च तर्पणं कुर्वन्ति स्म। देवर्षिपितृभ्यः तर्पणं कृत्वा, द्विजातिभ्यः प्रतिदिनस्नानाय आगतान् जलं समर्पयन्ति स्म। प्रत्येकस्थले अन्नपुष्पार्पणादिकं कृत्वा, चामरैः सेवां कुर्वन्तः, सौर्यजलैः अन्यैः विधिभिः च वेदिकासु पूजनं कुर्वन्ति स्म। अन्यत्र विकीर्णगजयूथानि निमज्ज्य उत्थाय, अन्यत्र हरिणा, ऋष्याः, अश्वाः तृषार्ताः आगच्छन्ति स्म। अन्यत्र मयूराः, महागजाः च पित्वा निर्गच्छन्ति, अन्यत्र वृषभाः कूलानि ताडयन्तः, परस्परं प्रकटिताः शोभन्ते स्म। केषुचित् स्थलेषु हंसकुलानां कूजनैः, अन्यत्र बकानां निनादैः, अन्यत्र कोकिलानां कलरवैः, अन्यत्र भ्रमराणां गुंजनैः च सरः प्रतिध्वनितम्। वृक्षनिवासिनः पक्षिणः स्नानपानरताः, परस्परं स्नेहपूर्वकं नित्यं शब्दान् कुर्वन्तः, इव संवादं कुर्वन्ति स्म। कूलशाखासु कोकिलकूजनैः पूरितासु, दिनरात्रं तेषां नामानि उच्चारयन्तः, तापक्लान्ताः दृष्टाः। तस्याः सरसः उत्तरतीरे, कल्पवृक्षस्य छायायाम्, वज्रशिलातले, मृदुमृगचर्मोपविष्टः सनत्कुमारः नित्ययुवावपुः, तदा ध्यानात् उत्थितः, स्थिरचित्तः उपविष्टः आसीत्। मुनिभिः पूजितः, योगिश्रेष्ठैः अपि सत्कृतः, नैमिषीयर्षयः तं दृष्ट्वा प्रणम्योपसस्रुः। तस्य आगमनहेतोः पृच्छन्तः, तदा दिवि दुन्दुभीनां निनादः श्रुतः। तस्मिन्नेव क्षणे, तेजस्वी विमानं दिव्यं सूर्यसंकाशं, सर्वतो गणनाथैः परिवृतम् अदृश्यत। तत्र सुरांगनागणैः, रुद्रकन्याभिः परितः, मृदंगमुरजध्वनिभिः, वेणुवीणास्वरैः च निनादितम्। नानारत्नछत्रैः शोभितं, मुक्तादामविभूषितं, मुनिसिद्धगन्धर्वयक्षचारणकिन्नरैः सेवितम्। नर्तकगीतवादित्रैः परिवृतं, वृषध्वजचिह्नितं, विद्रुमदण्डयुक्तं, महाद्वारपताकाभिः पूजितं, मध्ये तस्मिन् विमानस्य, चामरयोरन्तरे, रत्नदण्डच्छत्रच्छायायाम्, शुक्लच्छत्रस्याधः, इव शशी, दिव्यसिंहासने, श्रीमत्याः सह धर्मपत्न्या उपविष्टः। तेजसा रूपेण च विराजमानः, त्रिनेत्रः, प्रभामण्डलैः परिवृतः, ईश्वरलक्षणैः प्रकटितः। स इव सृष्टिकर्तुः अज्ञा प्रकटिता, शिवस्य अनुग्रहः साक्षात् इव दृश्यते स्म। तत्र शिलादात्मजः स्वयम्, त्रिशूलवराहायुधधारी, गणनाथः, जगत्पतिसदृशः स्थितः। संयमप्रसादयोः समर्थः, चतुर्भुजः, चारुदेहः, चन्द्रशेखरः। गले सर्पभूषणः, शिरसि चन्द्रमण्डलः, ऐश्वर्यं साक्षात् इव, शक्तिः क्रियास्वरूपा इव। मोक्षः पूर्णः इव, सर्वज्ञता मूर्तिमती इव; तं दृष्ट्वा ब्रह्मपुत्रः मुनिभिः सह प्रमुदितवदनः अभवत्। स सञ्जातप्रणतः, आत्मन्यात्मानं समर्पयन्, विमानस्य पृथिव्यामवरोहणे, देवाय दण्डवत्प्रणम्य, स्तुवन्, मुनीन् उवाच— “एते षट् कुलानि नैमिषे दीर्घकालं ब्रह्माज्ञया यज्ञे प्रवृत्तानि, आदौ एव इच्छया आगतानि।” ब्रह्मपुत्रस्य वचनं श्रुत्वा, नन्दिः केवलदृष्ट्या तेषां बन्धनानि क्षणाद् छित्त्वा, शैवमार्गं दिव्यज्ञानं योगं च दत्त्वा, देवसंनिधिम् अगच्छत्। एषः सर्वः संवादः सनत्कुमारेण व्यासाय भगवते उक्तः, व्यासेन च मया, मया च यूयं संक्षेपेण श्रावितः। एषः पुराणरत्नः, प्राचीनस्य प्रभोः नियमः, वेदविज्ञानरहिताय, अश्रद्धधानशिष्याय, अप्रत्ययी च न वक्तव्यः; मोहात् दत्तः नरकाय भवति। यः श्रद्धया शुचिना च पन्थानेन दत्तं पठति वा शृणोति, स एव सुखं, धर्मद्वारं, त्रिवर्गं, च अन्ते मोक्षं लभते। पुराणमार्गेण आवयोः परस्परं हितं कृतम्; अधुना मम कामाः पूर्णाः, गच्छामि। सर्वेषां नित्यं शुभमस्तु। यदा यज्ञः समाप्तः, मुनयः व्रतानि पूरयित्वा, महायज्ञस्य समाप्तौ, कलियुगे विषयासक्तजनसमये, वाराणस्याः समीपे निवासं कृतवन्तः। ततः संसारपाशात् पूर्णमुक्तये, पशुपतिव्रतम् आस्थाय, सम्यग्ज्ञानध्यानसम्पन्नाः, निर्दोषं परमानन्दं प्राप्नुवन्। इदानीं शिवपुराणं समाप्तम्; हितकरं, सावधानतया पाठ्यं, तथा श्रद्धया श्रोतव्यम्। नास्तिकाय, अश्रद्धाय, छद्मिनि, अमाheशभक्तरहिताय, बाह्यधार्मिकाय च न वक्तव्यम्। एकवारं शृण्वतः पापं भस्मीभवति; अभक्तः भक्तिं लभते, भक्तः परां भक्तिं प्राप्नोति। पुनः श्रवणेन पराभक्तिः जायते; पुनः पुनः श्रवणेन मोक्षः लभ्यते; अतः मुमुक्षुभिः पुनः पुनः श्रोतव्यम्।