शिवपुराणम्

प्रभाते सर्वभूताधिपतिना एवं समादिष्टः स प्रणीतेन शिरसा तदाज्ञां स्वीकृतवान्। तथा मम निर्देशेन सनत्कुमारोऽपि तस्य गणस्य प्रसादार्थं मेरुशृङ्गे घोरं तपः समाचरत्। गणेशदर्शनात् पूर्वं त्वं तं द्रष्टव्यः; शीघ्रं च तस्य प्रसादाय नन्दिः तत्र आगमिष्यति। योगिनां प्रभुणा एवमुत्तेज्य निर्देशिताः मुनयः मेरुशृङ्गस्य दक्षिणभागे कुमारशिखरं जग्मुः। तत्र स्कन्दसरः नाम सरोवरं समुद्रवद् विशालम्, अमृतस्वादु शीतलनिर्मलसलिलं, गभीरश्च शालीनश्च। तस्य सर्वतोऽपि स्फटिकशिलासमूहैः परिवृताः तटाः सर्वदिक् सर्ववर्षपुष्पसंपूर्णा आसन्। शैवालैः शङ्खपुष्पैः कुमुदैः सितैः पद्मैः, मेघसदृशतरङ्गैः, तदिव नभः पृथिव्यां पतितमिव दृश्यते। सुन्दरनिष्क्रमणप्रवेशनपदानि, नीलशिलामयान्युपपथानि, अष्टासु दिशासु विराजमानानि तत्र आसन्। ये तत्र स्रवन्तः प्रस्थिताश्च, स्नात्वा शुक्लयज्ञोपवीतानि शुक्लवस्त्राणि च वल्कलानि च धारयन्ति स्म। जटामण्डलिनः मुण्डितमस्तकाः त्रिपुण्ड्रधारिणः वैराग्यस्मिताननाः तरुणव्राताः तत्र दृश्यन्ते स्म। कुम्भैः पर्णकृतपात्रैः पुण्यपात्रैः च अन्यैश्च पात्रैः करकदलीभिः च ते हस्तेषु वहन्ति स्म। स्वार्थे परार्थे च विशेषतः देवतानां कृते सदा सलिलं नवपुष्पाणि च आनयन्ति स्म। केचित् सलिलस्थग्नशिलासु स्थित्वा, अधमस्थानां स्पर्शं वर्जयन्तः, सम्यकाचार्याः विभूतिधूलितदेहाः आसन्। अन्यत्र केचित् निमग्नाः उद्गतानि वा, शिलासु उपविष्टाः, तिलैः पुष्पैः तृणैश्च हविष्कृतं जलं समर्पयन्ति स्म। देवर्षिपितृभ्यः सम्यक् हुत्वा, द्विजातीनां स्नानाय प्रतिदिनं आगच्छतां जलं प्रददाति स्म। प्रत्येकत्र विविधैः भोज्यपुष्पार्पणैः च, चामरैः च, सूर्यसलिलादिभिः विधिभिः वेदिकासु पूजनं कुर्वन्ति स्म। अन्यत्र पृथग्गणाः गजाः निमज्ज्य उत्थाय च, मृगाः हरिणाः अश्वाश्च तृषार्ताः आगच्छन्ति स्म। अन्यत्र मयूराः कुलगजाश्च पीत्वा निष्क्रमन्ति स्म; अन्यत्र वृषभाः तटानि ताडयन्तः परस्परं प्रतिपश्यन्तः शोभन्ते स्म। क्वचित् हंसानां कलरवैः, अन्यत्र बकानां क्रोशैः, अन्यत्र कोकिलानां कूजनैः, अन्यत्र भ्रमराणां गुंजनैः तटं निनादितम्। तरुषु वसन्तः पक्षिणः स्नानपानव्यग्राः, स्नेहसंपन्नाः, सततम् अन्योन्यं वदन्त इव शब्दयन्ति स्म। तटशाखासु कोकिलरवैः पूरितासु, दिवा-निशं तापक्लान्ताः स्वनामानि उच्चारयन्ति स्म। तस्य सरसः उत्तरतटे, कल्पवृक्षस्य अधः, वज्रशिलासन्युपरि, मृदुचर्मोपविष्टः सनत्कुमारः, नित्यकौमार्यरूपधारी, तस्मिन् क्षणे समाधेः उत्थितः, अचलचित्तः आसीत्। मुनिभिः पूजितः, योगिवरैः अपि सम्मानितः, नैमिषारण्यस्य ऋषयः तम् दृष्ट्वा प्रणम्योपसस्रुः। यदा ते तस्य आगमनकारणं पृच्छन्ति स्म, तदा दिवि दुन्दुभीनां निनादः श्रुतः। तस्मिन्नेव क्षणे, सूर्यसदृशदीप्तिमान् विमानः प्रादुरभवत्, सर्वतः शिवगणाध्यक्षैः परिवृतः। देवकन्यासमूहैः समाकीर्णः, रुद्रदुहितृभिः परिवेष्टितः, मृदङ्गमुरजध्वनिभिः, वेणुवीणास्वनैः च निनादितः। विविधरत्नछत्रैः शोभितः, मुक्ताहारैः विराजितः, मुनिसिद्धगन्धर्वयक्षचारणकिन्नरैः सेव्यमानः। नृत्यगीतवाद्यैः परिवृतः, वीरध्वजचिह्नितः, विद्रुमदण्डधारी। महाद्वारपताकाभिः पूज्यः, तस्य विमानस्य मध्ये, चामरयोरन्तरे, रत्नदण्डस्य अधः, शुक्लच्छत्रेण छायितः, शशिनिवः, दिव्यसिंहासने भगवत्याः सह विराजमानः। तेजसा रूपेण च दीप्तिमान्, त्रिनेत्रः, प्रभास्वरमेखलाभिः परिवेष्टितः, ईशत्वलक्षणैः प्राकारैः युक्तः। स यथा विश्वकर्तुः अकल्पनीयाज्ञा आगता इव, यथा शिवस्य विश्वानुग्रहः साक्षात् प्रकटितः इव अभवत्। शिलादात्मजः साक्षात्, त्रिशूलवराहायुधधारी, गणाधिपतिः, अन्य ईश्वर इव प्रकटितः। स्रष्टृभ्यः अपि निग्रहे प्रसादे च समर्थः, चतुर्भुजः, कुलीनवपुः, शशाङ्कमौलिः। ग्रीवायां सर्पाभरणः, शिरसि चन्द्रमाः, ऐश्वर्यं साक्षात् देहमिव, शक्तिः क्रियामिव दधत्। मोक्षः पूर्णत्वमिव, सर्वज्ञता मूर्तिमिव, तम् दृष्ट्वा ब्रह्मपुत्रः मुनिभिः सह प्रमुदिताननः अभवत्। स सञ्जातप्रहर्षः प्राञ्जलिः समुत्थाय, आत्मन्यात्मानमिव समर्प्य, विमानस्य भूमौ पतिते, दण्डवत् प्रणम्य, देवमुपगम्य, स्तुत्वा, मुनीन् उवाच— “एते षड्वंशाः दीर्घकालं नैमिषे यज्ञे प्रवृत्ताः, ब्रह्मणाज्ञया आरभ्य एष इच्छन्ति स्म।” ब्रह्मपुत्रस्य वचनं श्रुत्वा, नन्दिः केवलदृष्ट्या तेषां बन्धनानि क्षणेन छित्त्वा, शैवस्मृतिं दिव्यविद्यां योगं च दत्त्वा, देवसंनिधौ पुनः प्रतस्थे।