शिवपुराणम्

ततः ब्रह्मा स्वस्य स्थाने उपविष्टः आसीत्। तस्मिन् काले तु तुम्बुरुः नारदः च, परस्परं स्पर्धया, गीतस्य विवादं आरभताम्। तयोः मधुरगानात् उत्पन्नानि सुरम्याणि स्वराणि श्रुत्वा ब्रह्मा, गन्धर्वैः अप्सरसोभिः च परिवृतः, सुखेन मध्ये उपविष्टः आसीत्। तस्माद् समये, द्वारपालैः ऋषयः द्वारे निरुद्धाः, ब्रह्मालयस्य बहिः उपविष्टाः अभवन्, यतः प्रवेशस्य अवसरः नासीत्। यदा नारदः गीतकौशल्ये तुम्बुरुना समत्वं प्राप्तवान्, तदा ब्रह्मणा परमेश्वरेण अनुमतिः प्राप्तः, सः सख्यं कर्तुं अनुमतः। ततः तौ परस्परं स्पर्धां त्यक्त्वा, अप्सरसोभिः गन्धर्वैः च परिवृतौ, उत्तमं सख्यं प्राप्तवन्तौ। ततः नारदः, भगवान् नकुलीश्वरस्य पुरतः वीणां वादनाय, ब्रह्मनः गृहात् निर्गतः, मेघात् सूर्यः इव प्रकाशमानः। नारदं दृष्ट्वा, ऋषिसत्तमं, षड्वंशीयाः ते महर्षयः तं प्रणम्य, अत्युत्तमं सम्मानं कृत्वा, शम्भोः दर्शनस्य अवसरं पृष्टवन्तः। सः प्रत्युवाच— "अद्य अवसरः अस्ति, प्रवेशामः," इति। तदनन्तरं, महोत्साहेन तान् शीघ्रं अन्तः प्रविष्टवान्। ततः द्वारस्थः ब्रह्मणः द्वारपालान् सूचितवान्, तेन ते ब्रह्माण्डसम्भूताः ऋषयः सह गृहं प्रविष्टवन्तः। प्रविष्टाः, ते भगवतः दूरात् प्रणम्य, भूमौ साष्टाङ्गं पतित्वा, अनुमत्याः समीपं आगतवन्तः। तत्र स्थितान् तान् ऋषीन्, पद्मासनः ब्रह्मा, तेषाम् कुशलं पृच्छित्वा, उवाच— "वायुः स्वयम् अस्मान् तव कथा ज्ञापितवान्।" देवाधिपः पप्रच्छ— "वायुः विलीनः सति, भवन्तः किं अकुर्वन्?" तदा स्नानादिकं कृत्वा, ऋषयः प्रत्यवदन्। ते गङ्गायाः तीर्थयात्रां, वाराणस्याः तीर्थं, तत्र देवेश्वरैः प्रतिष्ठितं लिङ्गदर्शनं च, सम्यक् वर्णितवन्तः। तत्र अविमुक्तेश्वरलिङ्गस्य पूजनं, एकवारं अपि, तस्य दिव्यदीप्तेः आकाशे दर्शनं च, ते वर्णितवन्तः। तत्र स्थितानां ऋषीणां विलयनं, तस्य तेजसि लयनं, तस्य स्वरूपस्य साक्षात्कारं अपि, यथाभिमतं, वर्णितवन्तः। पुनः, बहुशः प्रणम्य, ऋषयः सर्वं विस्तारतः ब्रह्मणः समक्षं कथितवन्तः। तद् श्रुत्वा, विश्वकर्मा, चतुर्मुखः, तान् शान्तः श्रुण्वन्। सः शिरः कम्पयन्, गम्भीरया वाचा, उवाच— "सर्वेषां उत्तमं सिद्धिः अधुना समीपस्थः।" "युष्माभिः दीर्घयज्ञेन भगवन् दीर्घकालं पूजितः; तेन सः अनुग्रहाय सन्नद्धः, युष्माकं कर्मणां अर्थः एव।" "वाराणस्यां यत् आकाशे दीप्तमानं लिङ्गं दृष्टं, तत् एव महेश्वरस्य दिव्यं परमं प्रकाशरूपं लिङ्गं।" "तत्र वेदव्रतपशुपतव्रतानां ऋषयः, लीनाः, मुक्ताः, स्थिराः, दृढव्रताः, सर्वपापविमुक्ताः अभवन्।" "एतेन उपायेन शीघ्रं भवतां मोक्षः भविष्यति; यत् तेजः दृष्टं, तस्य अर्थः एषः।" "अधुना नियतकालः आगतः; शीघ्रं दक्षिणमेरुशिखरं यान्तु, यत्र देवैः पूजितं।" "तत्र मम पुत्रः सनत्कुमारः, महर्षिः, नन्दिनः जीवगणाधिपस्य आगमनस्य प्रतीक्षां करोति।" "पूर्वं सनत्कुमारः अपि, परमेश्वरं दृष्ट्वा, सर्वयोगिनां स्वामीत्वेन अहंकारात्, यथोचितं सम्मानं न अकरोत्।" "नन्दिः, तस्य अपराधात्, क्रुद्धः, तं महाकुर्वाणं कृतवान्।" "दीर्घकालं दुःखितः सन्, तस्य हेतुना, अहं भगवन्तं देवीं च पूजितवान्, नन्दिं च सान्त्वितवान्।" "महाप्रयत्नेन तस्य ऊष्ट्ररूपं निवारितम्, सनत्कुमारः पुनः यौवनरूपं प्राप्तवान्।" "तदा महादेवः हसन्, गणाधिपं प्रति उवाच— ‘मम अपमानात्, ऋषिः अहंकारयुक्तः अभवत्।’" "तस्मात् त्वमेव तस्य मम स्वरूपं प्रकाशय; सः ब्रह्मणः ज्येष्ठपुत्रः, मोहात् माम् स्मरति।" "अहं तं तव शिष्यत्वं दत्तवान्; त्वया ज्ञानदीक्षा कर्तव्या; सः तव धर्माधिपत्यदीक्षां अपि करिष्यति।" "इति उक्तः गणाधिपः, प्रातः काले, नम्रशिरा, आज्ञां स्वीकृतवान्।" "एवम्, मम निर्देशेन, सनत्कुमारः मेरौ, गणस्य अनुग्रहाय, कठोरं तपः करोत्।" "गणेशस्य दर्शनात् पूर्वं, तं दृष्टव्यम्; शीघ्रं नन्दिः तत्र आगमिष्यति, तस्य अनुग्रहाय।" "इति योगिनां प्रभुना शीघ्रं निर्देशिताः, ऋषयः दक्षिणमेरुशिखरे कुमारशिखरं गतवन्तः।" तत्र स्कन्दसरः नाम सरोवरं आसीत्, समुद्रसमः, अमृतस्वादु, शीतलः, निर्मलः, गम्भीरः, शैलः च। सर्वतः स्फटिकशिलासमुच्चयैः परिवृतः, तटाः सर्वदिशि सर्वऋतुपुष्पैः शोभितः। तत्र शैवालैः, नीलोत्पलैः, रक्तोत्पलैः, श्वेतकुमुदैः ताराभिः सदृशैः, मेघसदृशैः तरङ्गैः, आकाशः इव पृथिव्यां अवतरितः। सुखप्रवेशनिर्गमस्थानैः, नीलशिलातोरणैः, सुन्दरैः सीढिपथैः, सर्वदिशि प्रकाशमानः। तत्र स्नाताः, प्रविष्टाः निर्गताः च, शुक्लयज्ञोपवीतैः, शुक्लवस्त्रैः, वल्कलैः च युक्ताः। जटामुकुटैः, मुण्डितशिरसः, त्रिपुण्ड्रधारणैः, वैराग्यस्मितमुखैः, तरुणव्राताः तपस्विनः तत्र स्थिताः।