शिवपुराणम्

तस्मात् तस्य संसारचक्रात् मोक्षः शीघ्रतरः भवति—येन केनापि उपायेन, यथासम्भवम्, तेषां किञ्चिदेकं आश्रित्य। यः षट्पथशुद्धिं सम्यक् प्राप्य मृतः भवति, तस्य, पशुवत्, इह मृत्योत्तरकर्माणि न कर्तव्यानि। यदि शिवाचारार्थं वा शिवज्ञानार्थं वा, स्वपुत्रस्यापि अन्येषां वा, शौचं न कर्तव्यम्; तस्य शरीरं भूमौ निहित्वा वा विशुद्धेन अग्निना दग्ध्वा वा कर्तव्यम्। अथवा जलं प्रविश्य वा, शिवस्थानं त्यक्त्वा वा, दारुमृत्तिकावत् त्यक्त्वा, यद्यद् इच्छितं कर्म तस्य समर्प्य कर्तव्यम्। यद् यद् शुभं शक्यते, तद् एव कर्तव्यम्, भक्तान् तुष्ट्वा; यदि द्रव्यम् शैवस्य, तद् शैवेभ्यः वा शैववंशाय वा दातव्यम्। एवं यदवात् उपमन्युनः प्राप्तं ज्ञानं योगं च मुनिभ्यः कथयित्वा, तान् प्राप्तान् नमस्कृत्य, स आत्मज्ञः वायुः सन्ध्याकाले आकाशे त्वरितं लीनः। ततः प्रातःकाले, नैमिषीय तपस्विनः मुनयः, यज्ञसमाप्तौ, समस्ताः समागत्यावसाने स्नानं कर्तुं प्रस्थिताः। तदा ब्रह्मणः आज्ञया, देवी सरस्वती स्वयं सन्तुष्टा, पुण्या मधुरा नदीरूपेण प्रवहन्ती अभवत्। सरस्वतीं दृष्ट्वा, मुनयः हर्षपूर्णचित्ताः, यज्ञसमाप्तिं कृत्वा तत्र स्नाताः। ततः तैः तैः पुण्यजलैः देवांश्चान्यांश्च सन्तुष्ट्वा, पूर्वं स्मृत्वा, वाराणसीं प्रति प्रस्थिताः। तदा दक्षिणवाहिनीं भागीरथीं हिमवतः पदात् अवतरन्तीं दृष्ट्वा, तत्र स्नात्वा तस्य तीरात् निर्गताः। तदनन्तरं वाराणसीं प्राप्त्य, सर्वे हर्षपूर्णाः, उत्तरवाहिनीं गङ्गां प्रविश्य स्नाताः। अविमुक्तेश्वरलिङ्गं दृष्ट्वा सम्यक् पूजां कृत्वा, निर्गमनाय उद्युक्ताः सन्तः, आकाशे किञ्चिद् दीप्तं ददृशुः। दिव्यं विस्मयकरं तेजः, दशलक्षसूर्यसदृशं, स्वप्रभया सर्वदिशः पूरयन्तम्। तदा शतशः सिद्धपाशुपताः, भस्माङ्गाः, तं तेजः समीपं आगत्य तत्र लीनाः। तेषां महानां तपस्विनां लयनं दृष्ट्वा, तत् अद्भुतं तेजः क्षणात् लीनं, नास्तीव अभवत्। एतत् महद् आश्चर्यं दृष्ट्वा, नैमिषीय महर्षयः, किं तत् इति न ज्ञायन्तः, ब्रह्मावनं प्रति प्रस्थिताः। आगमनपूर्वे, वायुः, लोकशुद्धिकर्ता, नैमिषीयमुनीन् प्रति प्रकटः अभवत्, तैः महात्मभिः सह संवादः अभवत्। स तेषु शिवे, गणपतौ, श्रद्धां बुद्धिं च उत्पाद्य, दीर्घयज्ञस्य याजकानां समापनं च कृतवान्। तदा ब्रह्मणं, जगत्कर्तारं, स्वकार्यं निवेद्य, अनुमतिं प्राप्त्वा, स्वस्थानं प्रत्यगच्छत्। ततः ब्रह्मा स्वपदे उपविष्टः, तुंबुरु-नारदौ परस्परस्पर्धया गीतविवादं आरभेताम्। तयोः गीतोत्थैः रागैः रममाणः, ब्रह्मा, गन्धर्वाप्सरसः सहितः, मध्ये सुखेन उपविष्टः। तस्मिन्नेव काले, अवसराभावात्, मुनयः द्वारपालैः द्वारस्थाः निरुद्धाः, बहिः ब्रह्मणः गृहस्य उपविष्टाः। तदा नारदः तुंबुरुना गीतसमत्वं प्राप्त्वा, ब्रह्मणा परमेशेन, संगतायै अनुमतः। तौ परस्परस्पर्धां त्यक्त्वा, उच्चं मित्रत्वं प्राप्तौ, अप्सरोगन्धर्वैः सहितौ। ततः नारदः, नाकुलीश्वरस्य भगवतः पुरः वीणावादनाय, सृष्टिकर्तुः गृहात् निर्गतः, मेघात् सूर्यवत्। नारदं दृष्ट्वा, मुनिश्रेष्ठं, षट्पथीयाः तं नमस्कृत्य, महतीं श्रद्धां कृत्वा, शम्भुदर्शनसंपत्तिं पृष्टवन्तः। स उवाच—"अद्य अवसरः; प्रवेशामः," इति; तदा तीव्रोत्साहेन अन्यान् शीघ्रं प्रवेशयामास। तदनन्तरं, द्वारस्थं ब्रह्मायै निवेद्य, तण्डुलोत्पन्नाः सर्वे गृहं प्रविष्टाः। प्रविश्य, दूरात् भगवतः प्रणम्य, भूमौ साष्टाङ्गं पतित्वा, अनुमतिं लब्ध्वा समीपं स्थिताः। तेषु स्थितेषु, ब्रह्मा पद्मासनः, तेषां कुशलं पृष्ट्वा, "वायुः स्वयम् आख्यातवान्, तव कथा मया श्रुता," इति उक्तवान्। देवाधिपः पृष्टवान्—"वायौ लीनः सति, किं कृतवन्तः?" इति; तदा मुनयः स्नानसमाप्ताः प्रत्युवाचुः। ते गङ्गायाः पुण्यस्थलयात्रां, वाराणसीतीर्थगमनं, तत्र देवाधिपैः स्थापितलिङ्गदर्शनं च अवदन्। अविमुक्तेश्वरलिङ्गस्य एकवारं पूजनं, आकाशे महाज्योतिरूपदर्शनं च तेन कथितम्। तत्र मुनीनां लयनं, तेजःमध्ये लीनता, तस्य स्वरूपज्ञानं च, यथास्वमतेन, तैः निवेदितम्। पुनः पुनः नमस्कृत्य, सर्वं विस्तारतः तं उक्तवन्तः; श्रुत्वा, विश्वकर्मा, चतुर्मुखः, तद् अवधानपूर्वकं शृणोत्। स किंचित् शिरः कम्पयित्वा, गंभीरं वाक्यं उवाच—"परमं सिद्धिं यूयं प्राप्ताः।" "दीर्घयज्ञेन यूयं भगवन्तं दीर्घकालं पूजितवन्तः; स तदनुग्रहाय प्रवृत्तः, यथायोग्यं कर्मणां फलम्।" "यद् वाराणस्याम् आकाशे दीप्तं दृष्टवन्तः, तत् एव लिङ्गं, साक्षात् परमं दिव्यं महेश्वरस्य तेजः।" "तत्र वेदपाशुपतव्रतान्विताः मुनयः लीनाः, मुक्ताः, दृढप्रतिज्ञाः, सर्वपापविनिर्मुक्ताः अभवन्।