शिवपुराणम्

एकदा शिवार्थं वेदविदां द्विजकोटिं सम्पूज्य यत् फलमवाप्यते, तदेवैकं दानं शिवयोगिने दत्त्वा लभ्यते। यज्ञैः, होमैः, तीर्थयात्राभिः यद् यद् फलमवाप्यते, तद् सर्वं योगी भोजनदानात् प्राप्नोति। ये तु मोहिता: शिवयोगिनः निन्दन्ति, ते श्रोतृभिः सहिताः यमवशान्नरके पतन्ति। यदि निन्दकस्य वाक्यं शृणोति कश्चित्, स एव दोषी; श्रोतुर्वै घोरतरं पातकं, अतः तं दण्ड्यं मन्यन्ते। ये तु शिवयोगिनः सदा भक्त्या पूजयन्ति, ते अनन्तभोगान् च शिवस्य अनन्तयोगं च जानन्ति। अतः ये भोगकामाः, ते शिवभक्तयोगिनः पूजयन्तु। शरणं, अन्नं, पानं, शय्यां, वस्त्रादिकं च दत्त्वा, योगशास्त्रस्य स्थैर्यं पापप्रहारैः न भिद्यते। यथा तण्डुलाः दृढाः, तथैव योगिनः पापे स्थिराः; दुःखसमूहैः न लिप्यन्ते, यथा पद्मपत्रं जलैः न स्पृश्यते। यत्र शिवयोगनिष्ठः मुनिः निवसति, स एव देशः पावनः भवति; किं पुनः सः पूर्वमेव पवित्रः चेत्। अतः सर्वकर्माणि परित्यज्य, बुद्धिमन्तः शिवयोगं आचरन्तु दुःखनाशाय। योगसिद्धिं प्राप्य योगी, लोकहितकाम्यया इच्छया वा सुखानि भुञ्जीत, इच्छया वा तिष्ठेत्। अथवा संसारे सुखं तु तुच्छं ज्ञात्वा, योगवैराग्येण स्वेच्छया कृत्स्नकर्म विमुच्य त्यजेत्। यदि कश्चन मर्त्यः मृत्युसमीपं वा दारुणानि लिङ्गानि वा दृष्ट्वा योगारम्भे मनो निधाय, शिवतीर्थे शरणं गच्छेत्। तत्र स्थित्वा, धैर्ययुक्तः जनः, व्याध्यादिकारणं विना अपि, स्वजीवनं परित्यजेत्। उपवासेन, शिवाग्नौ शरीरार्पणेन, शिवतीर्थोदके आत्मनः निमज्जनेन वा, यथा शिवशास्त्रे निर्दिष्टं, तेन विधिना देहत्यागः कृतः चेत्, सः मुक्तिमवाप्नोति। यदि व्याध्यादिभिः पीडितः शिवतीर्थे शरणं गतः मृत्युमवाप्नोति, सः अपि एवं मुक्तिमेति—अत्र न संशयः। यथा धर्मनिष्ठया, उपवासादिना उत्तममरणं, तथा शिवनिन्दकवधे वा, स्वयम् अपि क्लेशितः सन् यो जीवितं त्यजति, सः पुनर्जन्म न प्राप्नोति। यदि निन्दकं हन्तुं अशक्तः स्यात्, स्वयम् मृत्युमाप्नोति चेत्, सः एकविंशति: कुलान्यपि साकं मुक्तिमेति। शिवार्थे वा शिवभक्तार्थे वा जीवितं त्यजति यः, तादृशस्य मुक्तिपथे समः कोऽपि नास्ति। अतः तस्य संसारमोक्षः शीघ्रतरः; एतेन केनापि उपायेन यथाशक्ति प्रयत्नः कर्तव्यः। षड्गत्युत्तमशुद्धिं सम्यग्ज्ञात्वा मृत्युमाप्नोति चेत्, तस्य पशुवद् अनन्तरकर्म न विधीयते। आत्मनः पुत्रस्य वा अन्यस्य वा, यदि शिवाचार्यस्य वा शिवज्ञानार्थिनः वा मृत्युः स्यात्, तदा अशौचं नाचरेत्; तस्य शरीरं भूमौ निहित्य वा शुद्धाग्निना दग्ध्वा वा। जलं क्षिप्त्वा, शिवतीर्थे परित्यज्य वा, यथा दारुं काष्ठं वा, तदनन्तरं यथेष्टं कर्माचरेत्। यथाशक्त्या शुभं कुर्यात्, भक्तान् तर्पयेत्; यदि द्रव्यं शैवस्य स्यात्, तद् शैवाय दद्यात्, अथवा शैववंशाय। एवं वायुः, आत्मज्ञः, उपमन्युनः यदवादि यदवात् प्राप्तं ज्ञानं योगं च, मुनिभ्यः निवेद्य, आगतान् प्रणम्य, सायाह्ने दिवं त्वरितं जगाम। प्रभाते तु नैमिषारण्ये तपस्विनः सर्वे मुनयः, सोमयागस्य समाप्तौ, समार्तवस्नानाय समुपस्थिताः। तदा ब्रह्मणोऽज्ञया देवी सरस्वती स्वयं तुष्टा, पुण्या मधुरस्रवा नदी भूत्वा प्रवहन्ती दृष्टा। सरस्वतीं दृष्ट्वा, मुनयः हृष्टमनसः, यज्ञं समाप्त्वा तत्र सस्नुः। तैः पुण्यतोयैः देवान् पूजयित्वा, पूर्वकथां स्मृत्वा, वाराणसीं प्रति प्रस्थिताः। तदा दक्षिणगामिनीं भागीरथीं हिमवत्पादात् अवतरन्तीं दृष्ट्वा, तत्र स्नात्वा तस्याः तटात् प्रस्थिताः। वाराणसीं प्राप्य, सर्वे प्रमुदिताः, उत्तरगामिनीं गङ्गां प्रविश्य तत्र सस्नुः। अविमुक्तेश्वरलिङ्गं दृष्ट्वा यथाविधि पूजयित्वा, निर्गमिष्यन्तः, दिव्यं किञ्चित् तेजो व्योम्नि ददृशुः। तत् तेजः दिव्यं, कोटिसूर्यसमप्रभं, स्वप्रभया सर्वदिक् व्याप्य स्थितम्। तदा शतकशः सिद्धपाशुपतयोगिनः, विभूतिलेपिताङ्गाः, तत्रागत्य तस्मिन्नेव तेजसि लीनाः। तेषु महायोगिषु एवं लीयमानेषु, तत् अद्भुतं तेजः क्षणेनैव तत्रैव लीनमिव, अदृश्यत। एतदद्भुतं दृष्ट्वा, नैमिषारण्यस्य महर्षयः, किं तदिति न ज्ञात्वा, ब्रह्मावनं प्रति प्रस्थिताः। तत्र गच्छन्तः, वायुः, लोकपावनः, तान् नैमिषमुनीन् समुपेत्य, तैः सह संवादमकरोत्। तान् शिवे, गणपतौ, श्रद्धां बोधं च सम्यग्जनयामास; यज्ञकर्तॄणां च दीर्घयागस्य समाप्तिं चकार। ब्रह्माणं जगत्कर्तारं स्वकार्यं निवेद्य, अनुमतिं लब्ध्वा, स्वस्थानं प्रतिपेदे।