तस्मात् देवासुरराजसंबन्धिनः गुणभोगान् तृणवत् परित्यजेत्, तस्मिन्परमं योगसिद्धिं सम्प्रसूतिं विन्दति। अथवा, यदि योगी लोकानुग्रहार्थं विचरितुमिच्छेत्, स गुणभोगान् स्वेच्छया सेवमानः पुनः मोक्षं प्राप्नोति। अधुना योगविधिं विस्तरेण प्रवक्ष्यामि, शृणु समाहितचित्तः। शुभे काले, शुभे स्थले, विशेषतः शिवक्षेत्रे वा, निर्जने जीवशून्ये देशे, मौनेन, निर्बाधेन च योगं आचरितव्यम्। स्निग्धेन सुरभिणा गन्धधूपैः सुगन्धितेन, नवपुष्पैः समर्चितेन, छत्रध्वजादिभिः शोभितेन सुखासनस्थले, कुशपुष्पसमिध्जलफलमूलैः संपन्ने, वह्निसमीपे वा, जले वा, शुष्कपत्रराशौ वा योगाभ्यासः कार्यः। किंतु न तत्र यत्र मक्षिकादंशकजंतीनि, न सर्पव्याघ्रादिभिः संकुलं, न दुष्टपशुविनिर्दिष्टं, न भीरुभिः परिवृतं, न च पापजनसंनिकृष्टम्। न च श्मशाने, परित्यक्ते वल्मीके, भग्नगृहे, चत्वरे, नदीनदीसमुद्रतीरे, मार्गमध्ये, न वृद्धोद्यानगोशालादिषु, न चापवित्रकुख्यातस्थले, न च जठरान्नविकारकाले, न च मलमूत्रयुक्ते स्थले योगः कर्तव्यः। न वमन्, न अतिसारे, नात्यशनकाले, न श्रान्ते, न च चिन्तायुक्ते, नात्याहारपिपासायाम्। न स्वकार्ये, न गुरुकर्मणि, योगाभ्यासः कर्तव्यः। आहारविहारयोः सम्यक् नियमनं, क्रियायाम् समता, स्वप्नजागरणयोः समत्वं, सर्वश्रमपरित्यागः च अपेक्षितः। मृदुसुखसंपन्ने विस्तीर्णे समशुद्धे चासने स्थित्वा, पद्मासनस्वस्तिकासनादिषु स्थित्वा, स्वगुरुजनान् क्रमशः प्रणम्य, उन्नतग्रीवशिरःकंठः, अनिमिषदृष्टिः, अल्पोन्नतशिराः, न च दन्तौ संलग्नौ। जिह्वां स्थिरां दन्ताग्रे स्थापयित्वा, गुल्फाभ्यां गुप्तेन्द्रियः, हस्तौ जानुपृष्ठे क्रमेण संस्थाप्य, दक्षिणहस्तपृष्ठं वामहस्ततले निधाय, मन्दमूर्धानं, दृढवक्षसं कृत्वा, नासाग्रदृष्टिः, सर्वदिक्पराङ्मुखः, संयतप्राणः स्थिरः शिलावत्, अन्तः शिवं ध्यायन्। हृदयपद्ममध्ये, ध्यानयज्ञेन पूजयेत्; मूलादौ, नासाग्रे, नाभौ, कण्ठे, तालुस्थले च क्रमशः स्मरेत्। भ्रूमध्ये, द्वारे, ललाटे, मूर्ध्नि वा, शिवस्य परमपीठं भगवत्याश्च यथाक्रमं स्थापयित्वा स्मरेत्। तत्रावृतावृतयोः, द्विपत्रषोडशपत्रद्वादशपत्रपद्मेषु, दशपत्रषट्पत्रचतुष्पत्रेषु, यथाविधानं शिवं स्मरेत्। भ्रूमध्ये द्विपत्रं पद्मं विद्युत्प्रभं विराजते। तस्मिन्पद्मे मध्ये, दक्षिणे वामे च, विद्युत्प्रकाशाभ्यां पत्रे, प्रत्येकं वर्णान्ते संस्थितम्। षोडशपत्राणि षोडशस्वराः, पूर्वाद्यनुक्रमेण संस्थिताः; एष पद्मः कन्दमूले स्थितः। कादितःथान्ताः वर्णाः पत्रेषु संस्थिताः; शुक्लपद्मे डादिफान्ताः वर्णाः; वह्निसदृशे पद्मे बादिलान्ताः वर्णाः; सुवर्णपद्मे वादिसान्ताः कन्दमूले पत्रेषु स्थापिताः। एतेषु पद्मेषु यत्र मनः विशेषं लीयते, तत्रैव स्थिरबुद्ध्या देवदेव्यौ ध्येयौ। शुद्धस्फटिकसदृशं, अङ्गुष्ठमात्रं, दीपशिखासमप्रभं, स्वशक्त्या समलङ्कृतं रूपं ध्येयम्। कदाचित् शशाङ्ककला, तारा, तण्डुलकण, कम्बुकण्ठिका, कदम्बगोलक, हिमबिन्दुसदृशं वा दृश्यते। पृथिव्याद्युपर्यन्तं भूतजयकाम्यया, तद्भूताधिष्ठातृदेवतां स्थूलरूपेण, ब्रह्माद्यष्टमपर्यन्तं, सृष्ट्यादिक्रमशः, सदा शिवपर्यन्तं, शिवशास्त्रे स्थूलरूपाणि, उग्र, मिश्र, शान्तरूपाणि, महर्षिभिः निर्दिष्टानि ध्येयानि। फलाभिसन्धिवर्जितैः योगविशारदैः, उग्ररूपध्यानात् पापरोगनाशनं, मिश्रशान्तरूपध्यानात् मोक्षः न शीघ्रं, न च दीर्घकाले, शान्तरूपेण तु मोक्षः, शमः, प्रज्ञा विशेषतः लभ्यते। अत्र सिद्धयः क्रमशः सम्प्राप्यन्ते, अत्र संशयः नास्ति। केचित् श्रीकण्ठस्मरणेन सर्वाभीष्टसिद्धिं शीघ्रं सम्प्राप्यते इति मन्यन्ते, त एव योगिनः। केचिद् मनःस्थैर्याय स्थूलध्यानं कुर्वन्ति; स्थूलनिष्ठे मनसि, सूक्ष्मेऽपि स्थिरता जायते। शिवध्यानात् सर्वसिद्धयः साक्षात् सिध्यन्ति; अन्येषु रूपेषु शिवं तत्रैव अन्तर्गतं ध्यातव्यम्। मनःस्थैर्यं निरीक्ष्य, पुनः पुनः तत्रैव ध्यानं कुर्यात्; आदौ सविषयं ध्यानं, पश्चात् निर्विषयं इति कथ्यते। विदुषां मतम्—निर्विषयं ध्यानं नास्ति; यः चित्तस्य सन्ततप्रवाहः, स एव ध्यानमिति निगद्यते। एवं योगमार्गः, स्थानविधानं, आसनप्रकारः, ध्यानविषयः, चित्तनिरोधनं, शिवोपासनाविधिः च शास्त्रेण यथाक्रमं निरूपितः।