शिवपुराणम्

संसारचक्रस्य अनुभूत्याः, इन्द्रस्य भोगैः सम्पन्नः, मनसोऽपि उत्तमः सोमराज्यः इति कथ्यते। तत्र सर्वेषां भूतानां, यः संसारचक्रे पतितः, तस्य छेदनं, आघातनं, बन्धनं, विमोचनं, ग्रहणं च क्रियते। सर्वेषां कृपां ददाति, मृत्युकालं जयति—एष आत्मभावात् उद्भूतः प्रजापति-राज्यः इति प्रसिद्धः। सोमभोगैः एष महाशक्तिः षड्षष्टिधा विभज्यते—इच्छामात्रेण सृष्टिः, तथा रक्षणं, लयः च। सर्वस्य अधिपत्यं, भूतमानसां नियमनं, सर्वेषु विषये एकत्वं, पृथग् जगत्सृष्टिः च अस्ति। शुभाशुभं कर्म, प्रजापति-शक्तिभिः युक्तः, ब्रह्मराज्यं षष्टिचत्वारिंशत् धा घोषितम्। तस्मात् परं, द्वितीयं स्वाभाविकं राज्यं बुद्धिसम्बद्धं वैष्णवं इति ज्ञायते, तस्य क्षेत्रं लोकपालनं। तद् ब्रह्मणः परमं पदं अन्यैः वर्णयितुं न शक्यते। सः पुरुषः च द्वितीयं गणेशराज्यं—तस्य अवस्था अन्यैः, विष्णुना अपि, न ज्ञायते। सर्वज्ञानस्य सिद्धयः बाधाभिः सह एव सन्ति; ताः परमवैराग्येन यत्नतः निग्रहणीयाः। येषां मनांसि मलिनरूपगुणेषु आसक्तानि, तेषां परमम् निर्भयम् सर्वकामम् राज्यं न उत्पद्यते। अतः देवदानवराज्ञां गुणभोगान् तृणवत् त्यक्त्वा, तस्य योगसिद्धिः उत्तमा जायते। अथवा, यदि योगी लोकस्य कृपां दर्शयितुम् इच्छति, सः गुणभोगान् इच्छया चरित्वा, ततो मोक्षं प्राप्नुयात्। अधुनाऽहं योगविधिं वर्णयिष्यामि; शृणु एकाग्रचित्तः। शुभे काले, शुभे स्थले, विशेषतः शिवक्षेत्रे, वा निर्जने जीवशून्ये स्थाने, मौनेन, विघ्नरहिते—सुस्निग्धे सुखे भूमौ, धूपगन्धैः सुरभिते, नूतनपुष्पैः विकीर्णे, छत्रालङ्कारैः शोभिते—कुशपुष्पैः, समिध्भिः, जलफलमूलैः युक्ते; अग्निसमीपे, जलसमीपे, वा शुष्कपर्णराशौ अपि। न तत्र यत्र दंशनकिटाः वा मच्छकाः सन्ति, न तत्र यत्र सर्पाः वा व्याघ्राः, न दुर्जनसम्पर्के, न भयस्थले, न च पापजनाकीर्णे। न श्मशाने, परित्यक्ते स्थले, जीर्णगृहे, चौरपथे, नदीनदीसागरतीरे, न मार्गमध्यस्थले। न जीर्णवाटिकायां, गोशाले, अशुभे वा अपकीर्तिते स्थले; न जर्जरभक्ष्ये, अम्लखाद्ये, मलमूत्रस्थले। न वान्ते, अतिसारिणि, अतिभुक्ते, श्रान्ते; न चिन्तायुक्ते, न अतिक्षुधिते वा अतितृषिते। न स्वकार्ये, न गुरुकर्मणि योगाभ्यासः कर्तव्यः; आहारविहारयोः युक्तः, कर्मणि समः। निद्राजागरणयोः समः, सर्वश्रमपरित्यागः; सुखस्निग्धविस्तीर्णशुचौ आसने उपविशेत्। पद्मासनं, स्वस्तिकासनं वा समाचरेत्; स्वगुरुजनान् कृताञ्जलिः क्रमशः नमेत्। ग्रीवाशिरःकक्ष्याः समः, दृष्टिः न स्थिरा, शिरः अल्पं उन्नतम्, दन्तौ न स्पृशेत्। जिह्वा स्थिरा दन्ताग्रेषु स्थाप्यते; गुल्फाभ्यां शिश्नं रक्षेत्। भुजौ सावधानम् जानुपृष्ठे क्रॉसयेत्, दक्षिणहस्तस्य पृष्ठं वामहस्तस्य तले स्थाप्येत्। पीठं शनैः उत्तोल्य, वक्षः पुरतः दृढं, नासाग्रं पश्येत्, सर्वदिशं दृष्टिं न कुर्यात्। श्वासप्रवाहं एकत्रितं स्थिरं च कुर्यात्, स्थाणुवत्, शरीरमन्दिरे शिवं अन्तः चिन्तयेत्। हृदयपद्ममध्ये, ध्यानयज्ञेन पूजां कुर्यात्—मूले, नासाग्रे, नाभौ, कण्ठे, तालुस्थले। भ्रूमध्ये, द्वारे, ललाटे, शिरसि वा, शिवस्य देवीच परमपदं क्रमशः स्थापयेत्। तत्र, आवरणयुक्ते वा रहिते, द्विपत्रे, षोडशपत्रे, द्वादशपत्रे वा, यथाविधि। दशपत्रे, षट्पत्रे, चतुष्पत्रे रूपे शिवं स्मरेत्; भ्रूमध्ये द्विपत्रं पद्मं विद्युत्प्रभं शोभते। भ्रूमध्ये पद्मे, दक्षिणे वामे च क्रमशः, विद्युत्प्रभे पत्रे, एकैकस्य अक्षरान्ते। षोडशपत्राणि षोडशस्वराः, पूर्वतः क्रमशः विन्यस्ताः; एष पद्मं कन्दमूले स्थितम्। क-थाद्याक्षराणि पत्रेषु क्रमशः। शुक्लपद्मे ड-फाद्याक्षराणि विन्यस्तानि। निर्व्याजाग्निवर्णे पद्मे ब-लान्ताक्षराणि स्थितानि; कन्दमूलस्थ सुवर्णपद्मे व-साद्याक्षराणि पत्रेषु क्रमशः स्थितानि। एतेषु पद्मेषु, यत्र विशेषतः मनः लीनं भवति, तत्र देवदेवीं स्थिरबुद्ध्या चिन्तयेत्। शुद्धं रूपं, अङ्गुष्ठमात्रं, सर्वतः दीप्तं, स्फटिकदीपशिखासदृशं, स्वशक्त्या समलङ्कृतं पश्येत्। तदर्धचन्द्रसदृशं, ताराकारं, तण्डुलरूपं, वा पद्मनालतन्तुसदृशं दृश्येत्। कदम्बगोलकसदृशं, हिमबिन्दुसदृशं वा; यदि भूम्याद्युपचारसिद्धिं इच्छेत्, एवं ध्यानं कुर्यात्।