शिवपुराणम्

श्रीशिवपुराणस्य सप्तमस्कन्धे द्वितीयाध्याये, भगवान् शिवस्य अद्भुतशक्तीनां तथा योगस्य उपायानां वर्णनं प्रवहति। तत्र परमेश्वरः स्वदेहात् अग्निं सृजति, तेन न तापः, न च भीः जायते। इच्छया सः सर्वं जगत् स्वल्पेन प्रयासेन दग्धुं शक्तः। अग्निं जलमध्ये स्थापयति, हस्तेऽपि धारयति; दग्ध्वा पुनः सृष्टिः पूर्ववत् प्रवर्तते। मुखेऽपि भोजनस्य पाचनं करोति। द्वाभ्यां शक्तिभ्यां देहसृष्टिः सिद्ध्यैश्वर्ययुक्ता भवति। एषा च चतुर्विंशतिधा अग्निसिद्धिः कथिता—मनसो वेगेन यथेष्टं तत्त्वेषु प्रवेशः। गिरिपर्वतानां भारादीनां च प्रयासरहितं धारणा, गुरुत्वलाघवयोः च स्वेच्छया अनुभवः, वायोः हस्ते गृहीत्वा धारणम्। अङ्गुलीनिर्घोषादिभिः अपि पृथिव्याः कम्पनं शक्यते; एकेनैव देहे अग्नितत्त्वभोगयुक्तः जीवति। तत्र मनीषिणः वायोः द्वात्रिंशदधिकाः शक्तयः विद्यन्ते इति जानन्ति—तस्य प्रादुर्भावः छायावर्जितः, इन्द्रियाणि च अदृश्यानि भवन्ति। आकाशे स्वेच्छया गमनम्, विषयरूपैः योगः, व्योम्नि प्लवनं, स्वदेहे प्रवेशः—एतानि तस्य बलानि। आकाशराशिरूपता, देहाभावः, वायुसाम्राज्ययुक्तत्वम्—एषा महती चत्वारिंशद्धा सिद्धिः। एषा इन्द्रसाम्राज्यम् इत्युच्यते, तद् व्योमतत्त्वम्; इच्छया सिद्धिः, इच्छया गमनं च तत्रान्वितम्। सर्वेषां जयः, गोपनीयार्थदर्शनम्, स्वकर्मणा सृष्टिः, ऐश्वर्यं, सर्वेषां प्रियदर्शनता—एतानि च। संसारचक्रस्य दर्शनम्, इन्द्रभोगयुक्तत्वम्—एषा सोमसाम्राज्यं, या मनसः अपि श्रेष्ठा। छेदनं, ताडनं, बन्धनं, मोचनं, सर्वसत्त्वग्रहणं च शक्यते। सर्वेषां प्रसाददानं, मृत्युकालविजयः—एषा प्रजापतेः साम्राज्यं, अहंभावात् उत्पन्ना। सोमभोगयुक्ता एषा महाशक्तिः षट्षष्टिधा प्रवर्तते; केवलसंकल्पेन सृष्टिः, रक्षणं, लयश्च। सर्वेषु ऐश्वर्यं, प्राणिनां मनसां नियमनम्, सर्वत्र विशिष्टता, पृथग्जगदुत्पत्तिश्च। शुभाशुभकर्मणि प्रजापतिशक्तिसंयुक्तः; षट्षष्टिधा ब्रह्मसाम्राज्यं तथा निरूपितम्। अतोऽपि परं द्वितीयं स्वाभाविकं साम्राज्यं बुद्धेः—तत् वैष्णवं, तस्य विषयः लोकपालनम्; तत् परं ब्रह्मणः पदं अन्यैः वर्णयितुं न शक्यम्। सः पुरुषः च द्वितीयं गणेशसाम्राज्यं—तस्य अवस्था अन्यैः, विष्णुना अपि, न ज्ञायते। सर्वे ज्ञानसिद्धयः विघ्नैः सह एव; ताः परिश्रमेण, परमवैराग्येण च निग्रहीतव्याः। येषां चित्तं मलिनविकारगुणेषु आसक्तं, तेषां परं निर्भयं सर्वकामसाम्राज्यं न जायते। तस्मात्, देवदानवराजानां गुणभोगांश् च तृणवत् परित्यजेत्; तस्य परमा योगसिद्धिः जायते। अथवा यदि मुनिः लोकानुग्रहाय इच्छति, तर्हि स्वेच्छया गुणभोगान् अनुभवन् विचरेत्, ततः मोक्षं प्राप्नुयात्। अधुना योगस्य विधिं प्रवक्ष्यामि, शृणु। शुभकाले, शुभदेशे, विशेषतः शिवतीर्थे, अथवा एकान्ते, जीवशून्ये, मौन्यां, निर्व्यग्रे च आसीत्। सुशोभने, सुगन्धिनिःश्वासपुष्पैः विचित्रिते भूमौ, छत्रध्वजादिभिः अलङ्कृते, कुसकुसुमसमिध्जलफलमूलैः संपूर्णे, वह्निसमीपे, जलसमीपे, शुष्कपत्रपिञ्जरे वा। न तु यत्र दंशमक्षिकाः, न सर्पव्याघ्रादिभिः आकुलं, न दुष्टपशुवृत्तिः, न भीरुभिः परिवृतं, न च पापजनाकीर्णम्। न च श्मशाने, परित्यक्ते स्थले, भग्नगृहे, चत्वरे, नदीतीरे, समुद्रतीरे, न च मार्गमध्ये; न च जीर्णारामे, गोशाले, अशुभे वा स्थले; न च कषायाम्लभोजनानन्तरं, न मलमूत्रयुक्ते स्थले। न वान्ते, न अतिसारिणा, न अतिभुक्त्वा, न क्लान्तः, न च शोकग्रस्तः, न अतिपिपासितः वा योगाभ्यासं कुर्यात्। न स्वकार्ये, न गुरोः कार्ये, न च योगः। युक्ताहारविहारः, युक्तचेष्टः, युक्तस्वप्नजागरः, सर्वप्रयत्नपरित्यागी, स्निग्धे सुखे विस्तीर्णे समे शुचौ चासने उपविशेत्। पद्मासनं वा स्वस्तिकं वा समाचरेत्; स्वगुरुजनान्, वरिष्ठान् च यथाक्रमं नमस्कृत्य। ग्रीवाशिरःकक्षः सम्यक् उन्नतः, दृष्टिः अनिमेषा, शिरः समुन्नतम्, दन्तौ न स्पृशतः। जिह्वा स्थिरा दन्ताग्रे स्थापनीया; गुल्फाभ्यां गुप्तेन्द्रियः। हस्तौ जानुपृष्ठे सम्यक् स्थाप्य, दक्षिणहस्तं वामतले निवेश्य। पृष्ठं शनैः उन्नमयेत्, वक्षः पुरतः स्थिरं, नासाग्रे दृष्टिं स्थापयेत्, न चान्यत्र पश्येत्। श्वासप्रवाहः संयतः, स्थिरः शिलावत्, अन्तः शिवं ध्यानयेत्। हृदयकमलमध्ये, मूलदेशे, नासाग्रे, नाभौ, कण्ठे, तालुमध्ये वा ध्यानयज्ञेन पूजयेत्। भ्रूमध्ये, द्वारे, ललाटे, मूर्ध्नि वा, यथाक्रमं शिवस्य परमपदं, देवी च, स्मरेत् संस्थापयेत्। तत्र, आवरणयुक्ते वा, अनावृते वा, द्विदलषोडशदलद्वादशदलपद्मे वा, यथाविधि स्मरेत् इति। एवं शिवपुराणे परमेश्वरस्य ऐश्वर्यसिद्धयः, योगविधिः च, श्रद्धया निरूपिताः।