यथा स्पर्शस्य प्रसिद्धं सम्प्राप्तिं संवेदनं, तथा दिव्यगन्धादिसंवेदनं ब्रह्मलोकाधिपतिपर्यन्तं प्रतिपद्यते। रत्नानि तत्र स्थिराणि, तानि च बहुलं दत्तानि भवन्ति; स्वयमेव नानाविधा मधुरवाणी उत्पद्यते। सर्वे रसायनानि च दिव्यौषधयः सिद्ध्यन्ति, श्रद्धया तु देवाङ्गनाः तानि प्रयच्छन्ति। योगसिद्धेः केवलं एकं दर्शनमपि मनसः मोक्षे स्थिरत्वं जनयति—“यथा एतद् दृष्टं मया, तथा मोक्षोऽपि स्यात्” इति। तनुत्वं, स्थूलत्वं, बाल्यं, वार्धक्यं, यौवनं च, तथा नानाविधा अतिमानुषरूपाणि—एतानि चतुर्विधानि शरीरधारणानि कथ्यन्ते। पृथिवीतत्त्वस्य विना सदा सुरभिगन्धानां समूहो दृश्यते; एवं पृथिवीतत्त्वे असुरभावस्याष्टगुणाः कथ्यन्ते। जलनिवासः, भूमेः उत्पत्तिश्च, इच्छया सागरपानं दुःखरहितं च सम्भवति। यत्र यत्र इच्छति लोके, तत्र तत्र जलस्य प्रादुर्भावः; घटाद्यभावेऽपि हस्ते जलस्य संहतिः धार्यते। यद् यद् निरसस्य भक्षणं कामयेत, तत् तद्रसयुक्तं भवति; अन्यत्र त्रिविधस्य शरीरस्य धारणा दृश्यते। शरीरं व्रणरहितं, पृथिव्यात्मकगुणयुक्तं च; एषा षोडशधा अद्भुतसिद्धिराज्यता कथ्यते। शरीरात् अग्निसृष्टिः, उष्णता-भययोः परिहारः; इच्छया लोकरोधनशक्तिः च किञ्चित् प्रयत्नं विना। जलेऽपि अग्निस्थापनं, हस्ते अग्निधारणं च; दग्ध्वा, सृष्टिः यथापूर्वं प्रवर्तते, मुखेऽन्नपाचनं च; द्वाभ्यां शरीरसृष्टिः सिद्धिसम्पन्ना राज्यता च। एषा चतुर्विंशत्यग्निसिद्धिरुच्यते—मनसः वेगेन, तत्त्वेषु क्षणेन प्रवेशः च। प्रयत्नं विना गिरिपर्वतानां महाभारस्य च धारणा, गुरुत्वं लघुत्वं च, हस्ते वायुधारणं च। अङ्गुलिस्पर्शादिभिः पृथिव्यपि कम्पिता भवति; एकेनैव शरीरेण, तेजसां भोगसहितेन। वायोः द्वात्रिंशद्विधाः शक्तयः पण्डितैः ज्ञायन्ते; तस्य प्रादुर्भावः छायारहितः, इन्द्रियाणि च अदृश्यानि भवन्ति। आकाशे इच्छया गमनं, विषयैः संयोजनं, अन्तरिक्षस्य उल्लङ्घनं, स्वशरीरप्रवेशश्च—एताः तस्य शक्तयः। आकाशस्य समूहाकरणं, शरीररहितत्वं, वायुसाम्राज्यसम्पद्वान्—एषा महती चत्वारिंशद्विधा शक्ति। एषा इन्द्रराज्यता इति कथ्यते; ताम् आकाशतत्त्वमपि वदन्ति। इच्छया सिद्धिरपि गमनं चात्र सन्निहितम्। सर्वेषां जयः, सर्वगुह्यार्थदर्शनं, कर्मानुसारं सृष्टिः, ऐश्वर्यं, सर्वेषां प्रियदर्शनं च। संसारचक्रस्य दर्शनं, इन्द्रभोगयुक्तत्वं—एषा सोमराज्यता, या मानसिकात् श्रेयसी। छेदनं, ताडनं, बन्धनं, मोचनं, संसारवर्तिषु सर्वेषां ग्रहनं च। सर्वेषां प्रसाददानं, मृत्युकालविजयः—एषा प्रजापत्यराज्यता, या अहंभावात् जायते। सोमभोगयुक्ता एषा महाशक्तिः षट् षष्ट्यधिकसप्तदशधा; केवलसंकल्पेन सृष्टिः, रक्षणं, लयश्च। सर्वेषां साम्राज्यं, प्राणिनां मनःप्रवर्तनं, सर्वत्र ऐक्यम्, पृथग्जगत्सृष्टिश्च। शुभाशुभकर्माणि, प्रजापतिशक्तिसंयुक्तानि; एषा चतु:षष्ट्यधिकषोडशधा ब्राह्मी राज्यता इति निर्दिष्टा। एतस्माद् परं द्वितीयं स्वाभाविकं साम्राज्यं बुद्धेः, या वैष्णवीति कथ्यते, तस्य क्षेत्रं जगदधारणा; तद् ब्रह्मणः परमं पदं अन्यैः वर्णयितुं न शक्यते। सः पुरुषः च द्वितीयं गणेशराज्यं—तस्य स्थितिः अन्यैः न ज्ञायते, विष्णुना अपि। सर्वे ज्ञानसिद्धयः खलु विघ्नयुक्ताः; ताः परिश्रमेण परमवैराग्येन निग्रहीतव्याः। येषां चित्तं मलिनविकारगुणेषु आसक्तं, तेषां परमा निर्भयाः सर्वकामसम्पन्ना राज्यता न जायते। तस्मात् देवासुरराज्यगुणभोगान् तृणवत् त्यजेत्; तस्य परमं योगसिद्धिः जायते। अथवा, यदि मुनिः लोकानुग्रहार्थं इच्छेत्, तदा स गुणभोगान् इच्छया सञ्चरन्, मोक्षं प्राप्नोति। अधुना योगविधिं कथयामि—शृणु समाहितः। शुभे काले, शुभे स्थले, विशेषतः शिवतीर्थे, अथवा निर्जने जीवशून्ये, मौने, विघ्नरहिते— सुगन्धिते धूपगन्धानुलेपनसुखे भूमौ, नूत्नपुष्पैः छत्रध्वजादिभिः अलङ्कृते—कुशपुष्पसमिध्जलफलमूलोपस्कृते स्थले, अग्निसमीपे, जलासन्ने, अथवा शुष्कपर्णचये अपि—न तु दंशनकृमिपूर्णे स्थले, न नागमृगाकीर्णे, न दुःशीलजनसंवृते, न भयस्थले, न च पापकृद्भिः परिवृते— न च श्मशाने, न चित्यां, न जीर्णगृहे, न चत्वरायां, न नदीतीरसमुद्रतीरे, न च मार्गमध्यस्थले—न जीर्णवाटिकायां, न गोशालायां, न च अशुभे, न निन्दिते स्थले; न च अम्लपाकयुक्तं, न मलमूत्रपंकिलं, न च वान्त्युदावर्तातिभुक्तक्लान्ते, न च चिन्ताक्रान्ते, नात्यल्पभुक्ते, नात्यर्थतृषिते— न च स्वकर्मगुरुकर्मनिमग्ने, न च अयुक्ते भोजनविहारकर्मसु—एवं युक्तः, योगाभ्यासं कुर्यात्।