शिवपुराणम्

सर्वस्य सृष्ट्याद्यन्तं षड्गत्याः स्वभावं ततो हि परं धाम, तदधिष्ठानं पुरुषं च कथयन्ति। तत्र परमं ब्रह्म, निष्कलम्, शिवं, ईश्वरं, नित्यं बन्धबद्धात्मजगतां स्वामिनं विदुः। स साक्षात् निर्भयः, न वर्धते न च ह्रियते, अक्षयः, बहिरन्तरव्याप्तः, ताभ्यां तु विमुक्तः। सर्वातिशयवर्जितः, सर्वलोकातिरिक्तः सदा, निरुपलक्षितः, वर्णनातीतः, वाचामनसां गम्यः न। एकरूपप्रकाशस्वरूपः, शान्तः, प्रसन्नः, नित्यप्रभामयः, सर्वमङ्गलधाम, तादृश्यशक्तिसम्पन्नः सः। एवं तं विरूपाक्षदेवं ज्ञात्वा ब्रह्मा नारायणश्च, करौ शिरसि कृत्वा, भयभीतौ, नम्रभावेन इदं वचो बभाषाते। "अज्ञः किम्, विज्ञः वा, त्वया सृष्टोऽहं प्रभो आदौ; एवं मोहं प्राप्तोऽहं, कोऽत्र दोषी?" इति। "मम अज्ञानं तव सन्निधौ तिष्ठतु, प्रभो; स्वधर्मं परधर्मं वा निर्भयः को वदेत्?" इति। "नः विवादोऽपि देवदेव, मङ्गलः; तव पादार्चनं फलं ददाति, प्रभो।" "त्वां स्तोतुं वचांसि न सन्ति, तव महिम्नः कोऽपि न योग्यः; तव सन्मुखे भक्तानां मौनं दोषः न।" "किं कार्यं कर्तव्यं, न जानामि; यत् मनसि आगच्छति, तत् तव प्रणम्य वदामि।" "हे भगवन्, हेतुत्वं त्वया दत्तं, तव मायया विस्मृतं; मोहात् गर्वितः पुनरपि त्वया शिक्षितः।" "बहूनां वचसां किम्? त्वाम् अचिन्त्यं ज्ञातुं यत्नं कृत्वा, अहं भीतः, प्रभो।" "त्वां महादेव, भयार्तदुःखविनाशिनं, स्तुवन्ति; अतः मम अपराधं क्षमस्व, शङ्कर।" एवमुक्त्वा ताभ्यां तयोः महेश्वरः प्रसन्नः, सौम्यस्मितं कृत्वा, अनुकम्पया तौ उवाच। "ब्रह्मन् विष्णोः, मम मायया युवां मोहाविष्टौ, स्वशक्त्यभिमानेन परस्परं विरोधमागतौ।" "विवादं कृत्वा, युद्धपर्यन्तं ययातं, न निवृत्तौ; तस्मात् सृष्टिः स्थगिता, युयोरपि जगत्कारणयोः।" "अज्ञानगर्वाभ्यां विरोधः जातः; तस्य निवारणाय अहमेव युयोः गर्वं मोहं च प्रावर्तयम्।" "ततः लिङ्गाविर्भावलीलया निगृहीतौ; तस्मात् विवादं लज्जां च सर्वथा परित्यज्य," "द्वौ अपि निर्द्वेषौ, स्वं स्वं कर्म यथापूर्वं, ममाज्ञया, सर्वविद्यासमेत्य, आचरतम्।" "युयोः कारणत्वप्रतिष्ठायै, अहं पञ्चाक्षररूपं सुत्रमणिमणिं दत्तवान्।" "यत् मया उपदिष्टं, अद्य विस्मृतं; तस्मात् पुनः यथापूर्वं सम्पूर्णं दास्यामि।" "विना तेन, युयोः सृष्टिपालनशक्तिः नास्ति; इति उक्त्वा, महेश्वरः नारायणं ब्रह्माणं च सम्बोधितवान्।" स ताभ्यां मन्त्रराजं सर्वविद्यासहितं दत्तवान्; तौ च महेश्वरस्य दिव्यमाज्ञां प्राप्य, मन्त्ररत्नं सर्वकलाः च यथापूर्वं प्राप्तवन्तौ। तौ देवदेवस्य पादौ दण्डवत् प्रणम्य, निर्भयौ, हृष्टौ, प्रशान्तचित्तौ तस्थतुः। तस्मिन्नेव क्षणे, अद्भुतं मायामयं दिव्यं लिङ्गं कुतश्चित् अन्तर्धितम्। तौ लिङ्गं न क्वापि ददृशतुः; ततो ‘हा’ इति विलपन्तौ, स्नेहः तयोः सहसा भङ्क्तः। ‘किमेतदद्भुतं?’ इति परस्परं उक्त्वा, शम्भोः अचिन्त्यं महत्त्वं चिन्तयन्तौ, तयोः शोकः निरस्तः। परममित्रतां प्राप्तौ, परस्परं आलिङ्ग्य, तौ देवश्रेष्ठौ, जगत्कर्मणि प्रवृत्तौ। तस्मात् प्रभृति, सर्वे देवाः, असुराः, इन्द्रादयः, ऋषयः, मनुष्याः, नागाः, स्त्रियश्च, विधिपूर्वकं लिङ्गं स्थापयन्ति, लिङ्गे तं पूजयन्ति। ततः, "भगवन्, लिङ्गप्रतिष्ठायाः परं विधिं श्रोतुमिच्छामि; कथं च शिवेन मूर्तिलिङ्गयोः प्रतिष्ठा कृता?" इति पृष्टम्। शुभे दिने, शुक्लपक्षे, शिवशास्त्रविधिना, लिङ्गं सम्यग्विधाय स्थापयेत्। शुभस्थानं चिन्त्य, भूमिं परीक्ष्य, शुभलक्षणानां परीक्षणपूर्वकं दश पूजाविधीन् कुर्यात्। स्थलं शुद्धीकृत्य, सम्बन्धिनः कर्माणि कृत्वा, लिङ्गं स्नानस्थानं नयेत्। लक्षणानि यथाशिल्पशास्त्रे निर्दिष्टानि लिखेत्। लिङ्गं पीठेन सह, अष्टपञ्चमृत्तिकाजलैः, पञ्चगव्येन च शुद्धयेत्। पीठेन सह तं पूजयित्वा, दिव्यकुंभे नीत्वा, तत्राभिषेकं कुर्यात्। शुद्धे प्रतिष्ठागृहे, सर्वलङ्कृतं, तोरणपरिखायुक्तं, कुशमालाविभूषितं स्थापयेत्। अष्टदिग्गजैः, अष्टदिक्पालकुंभैः, अष्टमङ्गलद्रव्यैः, दिग्पालैः पूजितं कुर्यात्। मध्यभागे सुवर्णकाष्ठनिर्मितं पद्मचिह्नितं आसनं, महापीठं च स्थापयेत्। एवं, भगवतः लिङ्गप्रतिष्ठाविधिः, यथाशास्त्रं, सम्यगाचर्यम्।