शिवपुराणम्

सर्वपापैः विमुक्तः सः शिवलोकस्य सम्मानं प्राप्नोति। एष धर्मोऽत्यन्तगुह्यतमः, शिवलिङ्गस्य महाव्रतम्, भक्ताय ते सम्यगुक्तम्। नायं यथाकामं दातव्यः, केवलं शिवभक्तायैव दातव्यः, यथा प्राचीनकाले शिवेनोक्तम्। अत्र सर्वेषां नित्यनैमित्तिककाम्यकर्मणां सिद्धिरुक्ता; लिङ्गप्रतिष्ठया तत्सर्वमाशु लभ्यते। लिङ्गेनैव सर्वं व्याप्यते, तत्रैव सर्वमुपस्थितम्; तस्मात् लिङ्गप्रतिष्ठायां सर्वमुपस्थितम्। ब्रह्मणा, विष्णुना, रुद्रेण वा अन्येन वा, लिङ्गप्रतिष्ठां परित्यज्य स्वं स्वं स्थानं कुर्वतः। किं बहुना? स्वयमेव जगन्नाथः शिवोऽपि लिङ्गं प्रतिष्ठितवान्, एष कारणम्। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन सुखार्थं लिङ्गं वा परमेश्वरस्य प्रतिमां वा अत्र वा परत्र वा स्थापयेत्। किं तद् लिङ्गं यदुक्तं? कथं च महेश्वरः लिङ्गधारी? कथं च स लिङ्गभावं प्राप्नोति, किमर्थं च शिवः अस्मिन्रूपे पूज्यते? लिङ्गं तु अव्यक्तं त्रिगुणोत्पन्नम्, अनाद्यन्तं, जगतः कारणं स्मृतम्। तदेव मूलप्रकृतिः, मायारूपं, व्योमस्वरूपं; तस्मात् सर्वं चराचरं जगदुत्पन्नम्। तत्रैव अशुद्धं, शुद्धं, शुद्धाशुद्धं च त्रिविधं; तस्मात् शिवः, महेशः, रुद्रः, विष्णुः, च पितामहः उत्पद्यन्ते। तत्रैव तत्त्वानि इन्द्रियाणि च जायन्ते, शिवाज्ञया चात्रैव लीयन्ते; तस्मात् शिवः लिङ्गमित्युच्यते, लिङ्गेनैव सर्वमाज्ञाप्यते। यस्याज्ञया कर्मणः किञ्चिदपि नोत्पद्यते, तत्रैव सृष्टस्य जगतः लयः अपि भवति। एतेनैव तस्य लिङ्गभावः सिद्धः, नान्येन; लिङ्गं तु शिवशक्तिस्वरूपं, तयोः अधिष्ठानम्। तत्रैव शिवः अम्बया सहितः नित्यं पूजनीयः; लिङ्गं यज्ञवेदिः, सा च देवी, लिङ्गं च साक्षात् महेश्वरः। तयोः पूजया उभयोरपि पूजनं भवति; वस्तुतः न लिङ्गस्य कापि मूर्तिः तयोः। यतः एते शुद्धस्वरूपिणौ, तयोः शरीरं केवलं प्रतीकम्; तदेव परं शिवस्य शक्तिस्वरूपं, परमात्मा सः। यदा सा शक्ति आज्ञां लभते, तदा सर्वं चराचरं सृज्यते; शतवर्षेऽपि तस्य महात्म्यं वर्णयितुं न शक्यते। यस्य मायया आरम्भे ब्रह्मा नारायणश्च मोहितौ अभवताम्, यदा त्रैलोक्यस्य प्रलयः संप्राप्तः। तदा विष्णुः सलिलशायी, गाढनिद्रायाम् अवस्थितः, अकुपितः, तत्रैव पितामहः ब्रह्मा आगतः। सोऽपश्यत् पद्मनाभं शयानं, अकुपितं; शम्भुमायया मोहितः ब्रह्मा विष्णुम् उवाच। सः कोपेन माधवम् आहत्य, तम् उत्तिष्ठापयन्, 'कः त्वम्?' इत्युक्त्वा, हस्तेन तं तीव्रं ताडयामास। विष्णुः तत्क्षणात् प्रबुद्धः। स जागरूको विष्णुः, शय्यायाः उत्थाय, परमेष्ठिनं ददर्श; हरिः, अन्तः क्रुद्धः अपि, शान्तवत् तम् उवाच— 'कुतः आगतः त्वम्, वत्स? किमर्थं विक्षिप्तः असि? वद।' एवं विष्णोः वाक्यं श्रुत्वा, स्वात्मस्वामित्वं सूचयन्तं, रागद्वेषबद्धः ब्रह्मा पुनरुवाच— 'किमर्थं माम् 'वत्स' इति आचार्यः शिष्यं यथा संबोधयसि?' 'किं त्वं मां न वेत्सि, यः अस्य जगतः कर्ता? त्रिधा आत्मानं विभज्य अहं जगत् सृजामि, तिष्ठामि च।' 'अहमेव लयकारकः, अन्यः कर्ता नास्ति लोके।' इति उक्ते, अक्षयः विष्णुः अपि ब्रह्माणं प्रत्युवाच— 'अहमेव आदिकर्ता, संहर्ता, पालकः चास्य जगतः। त्वमपि मम शरीरे प्राचीनकाले उत्पन्नः, अक्षरात्।' 'ममाज्ञया त्वं त्रिधा विभज्य त्रिलोक्यं सृजसि, तं धारयसि, अन्ते पुनः लयं नयसि।' 'त्वं नारायणं विश्वेश्वरं च मामपि विस्मृत्य, एवमवज्ञां कृतवान्।' 'न ते दोषः, मम मायया मोहितः असि; मम प्रसादात् तव अयं मोहः शीघ्रं नश्यति।' 'शृणु सत्यम्, चतुर्मुख! अहमेव सर्वदेवानां ईश्वरः, कर्ता, पालकः, संहर्ता; मम तुल्यः कोऽपि नास्ति।' एवं ब्रह्मविष्ण्वोः विवादः अभवत्, भयानकः संग्रामः अपि, रोमाञ्चकारकः, उत्पन्नः। उभौ कोपद्वेषपूरितौ, मुष्टिभिः परस्परं घर्षयन्तौ, तयोः अहंकारनाशाय, बोधाय च, युद्धम् अभवत्। तयोर्मध्ये दिव्यं लिङ्गं अद्भुतं प्रादुरभवत्, सहस्रज्वलदग्निशिखाभिः शोभितम्, अप्रमेयम्, अतुल्यम्। न तस्य वृद्धिः, नापि क्षयः, नादिः, न मध्यं, न च अन्तः; तस्य सहस्रशिखाभिः ब्रह्मविष्णू मोहिता अभवताम्। तौ युद्धं परित्यज्य, 'किमेतत्?' इति चिन्तयन्तौ, तस्य तत्त्वं न बुभुधाते। ततः उभौ तस्याद्यन्तस्य अन्वेषणे धृतनिश्चयौ। तत्र ब्रह्मा हंसत्वं गत्वा, सर्वतोमुखपक्षः, मनसो वायोश्च वेगेन, ऊर्ध्वं गन्तुं प्रयत्नं चकार। नारायणः च, विश्वात्मा, अनन्तवराहरूपं गृहीत्वा, कालाञ्जनसंकाशः, अधः गन्तुं प्रववृते।