शिवपुराणम्

शत्रवः जीवन्तोऽपि स्वजनसमेताः शवसदृशा भवन्ति, विपत्तिपीडितोऽपि तु तत्र नरः सर्वं दुःखं परिहृत्य स्वयमेवामृतत्वं प्राप्नोति। यत् सदैवामङ्गलं तदप्युपभुज्यमानं पुष्टिदं भवति, सुखं च पुनः पुनः सेव्यमानमपि नूतनत्वेनानुभूयते। अतीतानागतवर्तमाना वस्तूनि सर्वाणि हस्तस्थितफलवत् सुस्पष्टानि भवन्ति, सिद्धयः चाणिमादयः स्वयमेव लब्धानि स्यु:। किमधिकं वक्तव्यमस्ति? सर्वेषां कामानां पुरुषार्थानां च सिद्धौ, अस्य कर्मणः सम्यगनुष्ठाने, न किञ्चिदप्राप्यं भवति। अथ तेऽहं शुद्धं पारलौकिकं कर्म प्रवक्ष्यामि, यस्य समं किमपि कर्म त्रिषु लोकेषु न विद्यते। एतत् पुण्यतमं कर्म सर्वैर्देवैः कृतं, ब्रह्मणा, विष्णुना, विशेषतः रुद्रेण च। इन्द्रेण चान्यैश्च लोकपालैः, नवग्रहैः सूर्यादिभिः, विश्वामित्रवसिष्ठादिभिः ब्रह्मविद्भिः महर्षिभिः। श्वेताश्वतरागस्त्यदधीच्यादिभिः, शिवभक्तैः अस्माभिः, नन्दीश्वरमहाकालभृङ्ग्यादिगणपतिभिः च। पातालवासिभिर्दैत्यैः, शेषमुख्यैर्नागैः, सिद्धयक्षगन्धर्वैः, राक्षसभूतपिशाचैः च, सर्वैः स्वस्थानं प्राप्य, एतत्कर्म कृतं। एतेनैवोपायेन सर्वे देवाः स्वं दैवत्यमवापुः। ब्रह्मा ब्रह्मपदं, विष्णुः विष्णुपदं, रुद्रः रुद्रपदं, इन्द्रः च स्वमिन्द्रपदं प्राप्तवान्। एवमेव गणेशः अपि एतेनैव पद्धत्या गणेशपदं प्राप्तवान्—शिवलिङ्गं शीतलेन चन्दनतोयेन स्नाप्य, शुक्लैः सुमहापुष्पितैः पद्मैः पूजयित्वा, साष्टाङ्गं प्रणम्य। तत्र शोभनं पद्मासनं कल्याणलक्षणैः भूषितं निर्मातव्यं, शक्त्यनुसारं सुवर्णमणिमयमपि वा। तस्य पद्मकेशरे मध्ये लघुलिङ्गं स्थापनीयम्, सुगन्धिसर्वद्रव्यनिर्मितं, अङ्गुष्ठमात्रं, शोभनं शुभं च। दक्षिणे तद्विन्यस्य, बिल्वपत्रैः पूजनं कर्तव्यम्; दक्षिणेऽगुरु, पश्चिमे मञ्जिष्ठा स्थापनीया। उत्तरस्यां दिशि चन्दनं, पूर्वस्यां हरिद्रा दातव्या। विविधगन्धपुष्पैः सुरभिभिः पूजनं कार्यम्। सर्वत्र कृष्णागुरुधूपः गन्धेन सह गुग्गुलुना दातव्यः। उत्तमानि दीप्तवस्त्राणि समर्पणीयानि। सर्पिषा मिश्रितं क्षीरान्नं, सर्पिर्दीपांश्च समर्प्य, मन्त्रेण सम्यगुपहारान् दत्वा प्रदक्षिणं कर्तव्यम्। अन्ते भक्त्या देवदेवमभिवन्द्य स्तुतिं च कृत्वा, क्षमायाचनं विधाय, सर्वोपहारैः लिङ्गं समर्पयेत्। एवं दक्षिणामूर्तिम् उद्दिश्य शिवमन्त्रेण, यः कश्चिद् पञ्चगन्धनिर्मितं शुभलिङ्गं नित्यं पूजयति, स सर्वपापैः विमुक्तः शिवलोकसम्मानितः भवति। एष धर्मोत्तमः गुह्यतमः शिवलिङ्गव्रतः ते भक्तायोक्तः, न सर्वेषां प्रकाशनीयः, केवलं शिवभक्तायैव दातव्यः, यथा पुरा शिवेनोक्तम्। एषां लिङ्गप्रतिष्ठायाः सर्वनित्यनैमित्तिककाम्यकर्मणां सिद्धिः प्रतिपादिता, सर्वं तत् लिङ्गप्रतिष्ठया त्वरितं सिध्यति। लिङ्गेनैव विश्वं व्याप्यते, सर्वं तत्रैव प्रतिष्ठितम्; तस्मात् लिङ्गप्रतिष्ठायां सर्वस्य प्रतिष्ठा भवति। ब्रह्मणा, विष्णुना, रुद्रेण, अन्यैर्वा, लिङ्गप्रतिष्ठां विहाय स्वं स्वं स्थानं प्राप्नुवन्ति। किं वक्ष्यम् अन्यत्? स्वयं शिवेनापि लिङ्गस्य प्रतिष्ठा कृतैव, स एव कारणम्। तस्मात् सर्वयत्नेन लिङ्गं वा परमेश्वरप्रतिमा वा, अत्र वा परत्र वा, सुखार्थं स्थापनीया। किं तदेतद् लिङ्गं यदुच्यते? कथं च महेश्वरः लिङ्गधारी? कथं तस्य लिङ्गभावः, कुतः तत्र शिवस्य पूजनं? लिङ्गं तु अव्यक्तं त्रिगुणोत्पन्नं, अनाद्यन्तं, जगतः कारणं स्मृतम्। तदेव मूलप्रकृतिः, मायारूपं, व्योमस्वरूपा; तस्मात् सर्वं चराचरं जगदुत्पन्नम्। तस्मादशुद्धं शुद्धं शुद्धाशुद्धं च त्रिविधं, तत्रैव शिवः, महेशः, रुद्रः, विष्णुः, पितामहः च उत्पद्यन्ते। तत्रैव पंचमहाभूतानि, इन्द्रियाणि च जायन्ते, तानि च शिवाज्ञया विलयं यान्ति; तस्मात् शिवः लिङ्गरूपः, लिङ्गं सर्वस्य नियन्ता। तस्याज्ञया विना किञ्चिदपि न प्रवर्तते, तत्रैव सृष्टस्य जगतः लयः अपि स्यात्। एतस्मात् एव लिङ्गभावः तस्य, नान्यस्मात्; लिङ्गं तु शिवशक्त्यात्मकं, तयोः अधिष्ठानम्। तत्रैव शिवः सहाम्बया सदा पूजनीयः; लिङ्गं एव पीठं, देवी, साक्षात् महेश्वरः च। तयोः पूजया उभौ पूजितौ स्याताम्; वस्तुतः न तयोः कश्चिदपि मूर्तिरूपः लिङ्गस्य। यतो हि तौ विशुद्धौ, तयोः शरीरे केवलं लक्षणमात्रम्; तदेव शिवस्य परमशक्तिः, परमात्मा। शक्त्या आज्ञां लब्ध्वा सर्वं चराचरं सृज्यते; तस्य महिमानं शतवर्षैरपि न वर्णयितुं शक्यते। यस्य प्रभावात् प्रलयकाले ब्रह्मा नारायणश्चापि मोहं गतौ, यदा त्रयाणां लोकानां प्रलयः आसन्नः। विष्णुः सलिलशायी सुप्तः, अविचलितः, तत्रैव तदन्यस्मिन्काले ब्रह्मा लोकपितामहः आगतः।