शिवपुराणम्

यदि कश्चित् पापकर्म वा हिंसादिकं कर्म अन्यस्मिन्कुर्यात्, तदा सः पश्चात्तापेन संतप्तः प्रायश्चित्तं कर्तव्यमिति निर्दिष्टम्। पूजाविधौ च, धनाढ्यो वा निर्धनः, शिलालिङ्गेऽपि पूजां कर्तुं शक्नोति; स्वयम्भू लिङ्गे, मुनिभिः प्रतिष्ठिते लिङ्गे, वेदविहिते लिङ्गे वा पूजार्चना विधेयैव। यदि सुवर्णं वा रत्नानि न सुलभानि, तर्हि मनसा वा विकल्पद्रव्यैः अपि तदनुष्ठानं कर्तव्यम्। यः यथाशक्ति किञ्चित् भागं कर्तुं समर्थः, अपरं न, सः यथाशक्ति यत्नेन कृत्वा फलं लभते। यदि अनुष्ठानात् पश्चात् फलं न दृश्येत्, तदा द्विवारं वा त्रिवारं पुनराचरेत्; सर्वत्र फलं दृश्यते। पूजायां यानि श्रेष्ठानि द्रव्याणि सुवर्णरत्नादीनि उपयुज्यन्ते, तानि सर्वाणि गुरवे दातव्यानि, पृथक् दक्षिणा अपि दातव्या। यदि गुरुः तान्युपहारान् ग्रहीतुं न इच्छति, ततः सर्वं शिवाय समर्पयेत्, अथवा शिवभक्तेभ्यः दद्यात्, अन्यस्मै न। यः स्वयमेव अनुष्ठानं सम्पूर्णं करोति, न गुरोः नान्यस्यापि साहाय्येन, सः अपि एवं कर्तव्यो, स्वयम् दत्तानि द्रव्याणि पुनः न गृह्णीयात्। यः तु लोभेन पूजायां उपयुज्यमानानि श्रेष्ठानि द्रव्याणि स्वयमेव गृह्णाति, सः मूढः काङ्क्षितं फलं न प्राप्नोति—अत्र न संशयः। यः पूजितं लिङ्गं, नूतनं वा पूर्वपूजितं, गृहित्वा प्रतिदिनं पूजयति, सः स्वयम् वा अन्येन वा तदनुष्ठानं कारयितुं शक्नोति। पूर्वोक्तविधिना विचलनं विना कर्तव्यम्; यदि फलं स्थिरं, तर्हि पुनरुत्साहनस्य किम् आवश्यकम्? तथापि अहं संक्षेपेण अस्य कर्मणः परमं सिद्धिं कथयामि—even यदि रिपुभिः पीड्यते, बहुभिः व्याधिभिः क्लिश्यते। मृत्युपाशेऽपि स्थितः सः विचलनं विना विमुक्तः भवति; दरिद्रः पूज्यः भवति, शून्यहस्तः कुबेरसमो जायते। विकलः अपि रमणीयः, वृद्धः युवा, शत्रुः सखा, विरोधी दासः भवति। मर्त्यं अमृतं भवति, विषं अमृततुल्यं, समुद्रः स्थलतुल्यः, स्थलम् अपि समुद्रसदृशम्। विवरं पर्वततुल्यं, पर्वतः विवरतुल्यः, पद्मह्रदः वह्निसदृशः, वह्निः वैश्वानरह्रदः इव। वनं उपवनं भवति, उपवनं वनं, मृगः सिंहतुल्यः, सिंहः मृगक्रीडनकम् इव। स्त्रियः कामिनीः भवन्ति, लक्ष्मीः सदाचाररूपा, वाणी सेविका, कीर्तिः गणिका इव। बुद्धिः स्वच्छन्दा, मनः वज्रसमं, शक्ति महावातवत्, बलं मदोन्मत्तद्विपतुल्यम्। दृढेन प्रयत्नेन, शत्रुपक्षीयानि अपि कर्माणि स्थग्यन्ते; सर्वे द्विषन्तः मित्राणि भवन्ति। शत्रवः जीवन्तः अपि स्वजनैः सहिताः शवतुल्याः, क्लेशेऽपि विमुक्तः स्वयम् अमृतः भवति। यदपि सर्वदा अहितं, तत् अपि भुक्त्वा हितं भवति; सुखं अपि सततं नूतनं इव अनुभवति। भूतं, भविष्यत्, वर्तमानं सर्वम् हस्तस्थफलवत् स्पष्टतया दृश्यते; अणिमादिसिद्धयः अपि सहजतया सम्प्राप्ताः। किम् अधिकं वक्तव्यम्? सर्वेषां कामानां पुरुषार्थानां च सिद्धौ, अस्य कृत्यस्य परिपूर्तौ, किञ्चित् अपि अप्राप्यं न अस्ति। अधुना अहं शुद्धं पारत्रिकं कर्म कथयामि; त्रिषु लोकेषु अस्य सदृशं कर्म नास्ति। परमपुण्ययुक्तं तद् सर्वैः देवैः कृतम्—ब्रह्मणा, विष्णुना, विशेषतः रुद्रेण। इन्द्रेण च अन्यैः लोकपालैः, आदित्यादिनवग्रहैः, विश्वामित्रवसिष्ठादिभिः ब्रह्मविद्भिः। श्वेताश्वतर, अगस्त्य, दधीच्यादिभिः, शिवभक्तैः अस्माभिः, गणपतिभिः नन्दीश्वरमहाकालभृङ्ग्यादिभिः। पातालवासिभिः दैत्यैः, शेषादिभिः महाभोगिभिः, सिद्धयक्षगन्धर्वैः, राक्षसभूतपिशाचैः अपि। सर्वे स्वं स्वं स्थानं प्राप्तवन्तः; सर्वे एषां विधिना कर्म कृतवन्तः। एतेनैव सर्वे देवाः दिव्यत्वं प्राप्तवन्तः। ब्रह्मा ब्रह्मपदं, विष्णुः विष्णुपदं, रुद्रः रुद्रपदं, इन्द्रः इन्द्रपदं प्राप्तवान्। गणेशः अपि एतेनैव विधिना गणेशपदं प्राप्तवान्—शिवलिङ्गं शीतलेन चन्दनतोयेन अभिषिञ्च्य, श्वेतैः पूर्णविकसितैः पद्मैः पूजयित्वा, नमस्कृत्वा। तत्र शुभं पद्मासनं निर्मातव्यम्, शुभलक्षणैः अलङ्कृतम्, शक्यते चेत् सुवर्णरत्नमयम्, अथवा यथाशक्ति। पद्मकेसरमध्यभागे, अङ्गुष्ठमात्रं सर्वगन्धमयम्, मनोहरं शुभं लिङ्गं स्थापयेत्। दक्षिणे स्थाप्य तल्लिङ्गं बिल्वपत्रैः पूजयेत्; दक्षिणेऽगुरु स्थापयेत्, पश्चिमे मञ्जिष्ठां स्थापयेत्। उत्तरदिशि चन्दनं, पूर्वदिशि हरितालं दद्यात्। सुगन्धिपुष्पैः विविधैः मनोहरैः पूजयेत्। सर्वत्र कृष्णागुरुधूपं, गुग्गुलुं च दद्यात्। अतिसूक्ष्मवस्त्राणि कान्तानि समर्पयेत्। क्षीरपायसं सघृतं, सघृतदीपांश्च दद्यात्। सर्वं मन्त्रेण समर्प्य, प्रदक्षिणां कुर्यात्। देवेशाय भक्त्या प्रणम्य, स्तुतिं च कृत्वा, अन्ते क्षमायाचनं कृत्वा, सर्वोपहारैः सहितं लिङ्गं समर्पयेत्। शिवमन्त्रेण दक्षिणामूर्तिरूपेण, यः पञ्चगन्धान्विते शुभलिङ्गे नित्यं भक्त्या पूजयति, सः परमां सिद्धिं प्राप्नोति।