शिवपुराणम्

शिवपुराणस्य सप्तमस्कन्धे द्वितीयाध्यायस्य एकत्रिंशद्विंशत्युत्तरद्वात्रिंशदशततमः श्लोकानुसारम्, विधिविशेषस्य कथा एवं प्रवहति— यत्र यज्ञादिकं कर्म विधायते, तत्र यथाकर्मणि साधनानि निश्चितानि। विनाशाद्यर्थं लोहमयः स्रुवा च चमसः योजनीयः, शान्त्याद्यर्थं तु सर्वतः सुवर्णमयः। दर्भा, घृतम्, गोदुग्धम्, मधु, घृतयुक्तं हविः, अथवा केवलं शुद्धं क्षीरम्—एतैः हविर्दानं कर्तव्यम्। मृत्युविजयाय तिलैः हविः दातव्यः; रोगशमाय घृतदुग्धाभ्यां, पद्मैः वा तैरेव। ऐश्वर्यकामः महादारिद्र्यशान्त्यर्थं हविः दद्यात्; वशिकामः जातिपुष्पघृताभ्यां। द्विजः घृतकरवीरपुष्पाभ्यां आकर्षणं कुर्यात्; तैलाभ्यां निष्कासनम्; मधुना स्तम्भनम्। स्तम्भनं तु सरिषपैः अपि साध्यते, अपसारणं लशुनैः; आघातः गर्दभकुन्जरयोः रुधिराभ्यां वा। विनाशनिष्कासनयोः रोहीबीजं तिलैः मिश्रयित्वा प्रयोज्यं; वैराय तैलं, कृष्यर्थं तद्वत्। सेना-बन्धनस्तम्भनं रोहीबीजैः, रक्तसरिषपमिश्रितं हविः। क्रूरकर्मणि यंत्रोत्पन्नतैलं तिक्तशिम्बिद्विजबीजास्थिभिः मिश्रयित्वा। क्रूरकर्मणि सरिषपतैलमिश्रितं हविः; ज्वरशमाय क्षीरं, शुभाय। सर्वसिद्धिदायकं होमं मधुघृतदधिक्षीरशाल्यादिभिः, अथवा शुद्धहविषा। शान्तिपुष्ट्यर्थं सप्तविधं समिधादि द्रव्यं होमे, वशीकरणाकर्षणाय अपि। बिल्वपत्रहविः विशेषतः वश्यता, आकर्षणं, ऐश्वर्यं, शत्रुविजयम्। शान्त्यर्थं पलाशखदिरादि काष्ठसमिधः; क्रूरार्थे करवीरार्ककंटककाष्ठानि। शान्तिपुष्ट्यर्थं शान्तचित्तः कर्म कुर्यात्; क्रूरार्थे निर्दयकोपयुक्तः। अत्यन्तदुःसाध्ये स्थितौ अन्योपायाभावे क्रूरकर्मणि शत्रौ योजनीयम्। स्वदेशाधिपे, श्रद्धालु धर्मिष्ठे, पूज्ये च, क्रूरकर्म न कर्तव्यम्। शिवभक्ते मनःकायवाचा क्रूरकर्म न कर्तव्यम्। स्वदेशाधिपे वा शिवभक्ते क्रूरकर्मणि कृतवान् त्वरितं पतति। अतः स्वसुखकामः स्वदेशाधिपं शिवभक्तं वा क्रूरकर्मणि न हिंसयेत्। अन्यत्र मरणादिकं कृतं तु प्रायश्चित्तं, दीनः शमं याचेत्। शिलालिङ्गे, दरिद्रे वा धन्ये, स्वयम्भू लिङ्गे, ऋषिस्थापिते, वेदलिङ्गे च, कर्म कर्तव्यम्। सुवर्णरत्नाभावे, मानसिकं वा विकल्पद्रव्येण कर्म। किञ्चिदंशं कर्तुं शक्नोति, अन्यं न, तत्र यथाशक्ति कृतं फलप्रदं। कर्मणि फलप्राप्तिः न दृश्यते चेत्, द्विः तृः पुनः कुर्यात्, सर्वत्र फलम्। पूजायाम् उत्तमद्रव्याणि, सुवर्णरत्नादीनि, गुरवे दातव्यानि, पृथक् दक्षिणा च। गुरुः न इच्छति चेत्, सर्वं शिवे वा शिवभक्ते दातव्यम्, अन्यस्मै न। स्वबलाद् कर्मसिद्धिः कृतवान् अपि, एवं आचरन्, द्रव्यं स्वयम् पुनः न गृह्णीयात्। लोभात् पूजितं उत्तमद्रव्यं स्वयम् गृह्णाति चेत्, तस्य इच्छितं फलम् न लभ्यते—न संशयः। पूजितं लिङ्गं, नूतनं वा पूजितं वा, गृहित्वा नियमितं पूजां कुर्यात्, स्वयम् वा अन्यः। पूर्वोक्तं कर्म यथावत् कर्तव्यम्; फलस्य न स्थैर्ये, पुनः प्रेरणा किम्? तथापि, संक्षेपेण परमसिद्धिं कथयामि—शत्रुभिः घ्न्यमानः वा रोगैः पीडितः। मृत्युप्रान्ते अपि विमुक्तिः; दरिद्रः पूज्यः, निष्किन्नः कुबेरतुल्यः। विकलः रम्यः, वृद्धः यौवनयुक्तः; शत्रुः मित्रः, विरोधी सेवकः। मर्त्यं अमृतं, विषं अमृतं; समुद्रः स्थलः, स्थलम् समुद्रः। गर्तः पर्वतः, पर्वतः गर्तः; पद्मवनं अग्निः, अग्निः वैश्वानरसरः। वनं उद्यानं, उद्यानं वनम्; मृगः सिंहः, सिंहः मृगक्रीडनम्। स्त्रियः कामिनीः, लक्ष्मीः धर्मः, वाणी सेविका, कीर्तिः गणिका। बुद्धिः स्वेच्छा, मनः वज्रसमः, शक्तिः वातमहान्, बलं मदोन्मत्तगजसमम्। दृढप्रयत्नेन, शत्रुपक्षीयं कर्म स्तम्भितम्; सर्वे विरोधिनः मित्रत्वं यान्ति। एवं शिवपूजायाः विधिविशेषः, द्रव्यप्रयोगः, फलप्राप्तिः च, शास्त्रानुसारं विवृतः।