शिवपुराणम्

एवं चतुर्थं आवरणं विधिवत् पूज्य, ततः पश्चिमदिशि बहिः महेशस्य आयुधानि पूजयेत्। पूर्वदिशि ईशानस्य त्रिशूलं, इन्द्रदिशि वज्रं, अग्निदिशि परशुं, दक्षिणदिशि बाणं पूजयेत्। दक्षिण-पश्चिमदिशि खड्गं, वरुणदिशि पाशं, वायुदिशि अंकुशं, उत्तरदिशि पिनाकं पूजयेत्। पश्चिमदिशि क्रूरं क्षेत्रपालं सन्मुखं पूजयेत्, ततो पञ्चमं आवरणं पूज्य, बहिः पूजां कुर्यात्। सर्वेषां आवरणदेवताः बहिः, अथवा पञ्चमावरणे, महोक्षं मातृभिः सह पुरतः पूजयेत्। ततः सर्वा दिव्यपरम्पराः सर्वत्र पूजनीयाः—खगस्थाः, ऋषयः, सिद्धाः, दानवाः, यक्षाः, राक्षसाः। अनन्ताद्याः नागराजाः स्वस्वकुलोत्पन्नैः नागैः सह, डाकिन्यः, भूता, वेतालाः, प्रेताः, भैरवाधिपाः पूज्याः। अन्ये अधःस्थिता विविधकुलोत्पन्नाः, नद्यः, समुद्राः, पर्वताः, वनानि, सरांसि पूजनीयानि। पशवः, पक्षिणः, वृक्षाः, कीटाः, अन्ये च लघुसत्त्वानि; विविधरूपाः मनुष्याः, क्षुद्रकुलजाताः पशवः पूज्याः। अण्डस्थं जगत्, तद्बहिः अनन्तानि ब्रह्माण्डानि, अनन्तानि अण्डानि जगानि तेषां स्वामिभिः सह पूजनीयानि। ब्रह्माण्डधारकाः रुद्राः दशदिशासु स्थिताः; यत् गौडं, यत् मैमेयं, यत् शाक्तं, तदतिरिक्तं सर्वं पूज्यं। यद्वाच्यार्थं, चेतनं वा अचेतनं वा, सर्वं सम्यक् ज्ञात्वा शिवस्य पार्श्वे पूजनीयम्। सर्वे नम्रकराः, प्रसन्नमुखाः, सदा श्रीभगवन्तं देवीं च स्नेहेन पश्यन्ति। एवं आवरणपूजां कृत्य, चित्तविक्षेपशान्त्यर्थं, पुनः देवेशं पूज्य, अक्षरं मन्त्रं जपेत्। ततः शिवाय देवीश्च महाभिषेकं दद्यात्, शुद्धं, सुन्दरं, अमृतसदृशं, उत्तमद्रव्यैः अलङ्कृतं। मुख्यं नैवेद्यं द्वात्रिंशद्रव्यैः निर्मितम्, न्यूनं न्यूनैः; यथाशक्ति, श्रद्धया, तानि समर्पयेत्। ततः आचमनीयं जलं, ताम्बूलं, दीपार्चनादिकं च, शेषकर्म पूरयेत्। उत्तमद्रव्याणि एव भोग्यत्वाय योजयेत्; समर्थभक्तः कदापि कृपणत्वं, छलेन वा नाचरेत्। धर्मज्ञैः उक्तं—यो छलयुक्तः, प्रमादयुक्तः, द्विविधं कर्म करोति, तस्य कर्म न सिध्यति। अतः प्रमादं परित्यज्य, यथाशक्ति, इच्छितं कर्म यः फलप्राप्तिं इच्छति, सः सम्यक् कुर्यात्। एवं पूजां समाप्त्य, भक्त्या भगवन्तं देवीं च नमस्कृत्य, मनः स्थिरं कृत्वा स्तोत्रं जपेत्। स्तोत्रस्य अन्ते, पञ्चाक्षरं मन्त्रं सहस्रं अष्टोत्तरं जपेन्। मन्त्रं गुरुं च पूज्य, ततः यथाक्रमं, यथाश्रद्धं, सभ्यजनान् पूजयेत्। देवेशं सर्वावरणैः सहितं सम्यक् विसर्ज्य, मण्डलं पूजार्थद्रव्याणि गुरवे समर्पयेत्। अथवा सर्वं यथाक्रमं शिवभक्तेभ्यः दद्यात्, अथवा शिवतीर्थे शिवाय एव समर्पयेत्। अथवा शिवाग्नौ सप्तहोमं कृत्वा, सर्वावरणदेवताः विधिवत् पूजयेत्। एष योगेश्वरः त्रिलोक्ये प्रसिद्धः; पृथिव्यां एतत् यज्ञात् श्रेष्ठतरं न विद्यते। एतस्य द्वारा असाध्यं नास्ति; लौकिकं वा पारलौकिकं वा फलम्, तत् प्राप्यते। नियमेन नास्ति—‘एतत् फलम्, तत् न’; यत् परमहितरूपं, तस्य एष उत्तमः उपायः। अयं कर्म पुरुषेण वर्णनीयः न; यत् अत्र पूज्यते, तद् चिन्तामणिरिव यथायोग्यं फलम् ददाति। तथापि, लघुफले न प्रयोगः कर्तव्यः; लघुफलं इच्छन्, महानस्य अधमः भवति। महत् वा लघु वा, यद्यस्ति कर्म, तत् सिद्ध्यति; महादेवसंबन्धिनि कर्मणि प्रवृत्तिः कार्यम्। अतः अन्यथा अप्राप्ये फलार्थे—शत्रुजयाय, मृत्युविजयाय, दृश्ये अदृश्ये वा, बुद्धिमान् एतत् कुर्यात्। महाप्रसङ्गे—कामातिरेकः, भयम्, दुर्भिक्षम् इत्यादौ—शान्त्यर्थं एतत् विधिं कुर्यात्। किं बहुना? एष महेश्वरः शैवाय महोपद्रवपरिहाराय आयुधं उपदिष्टवान्। अतः एतत् व्यतिरिक्तं आत्मनः रक्षणं न विद्यते; एतत् चिन्तयन्, यः एतत् कर्म करोति, सः शुभं प्राप्नोति। यः शुद्धचित्तः केवलं स्तोत्रं जपेत्, इच्छितार्थाय, सः अष्टमांशं फलम् प्राप्नोति। प्रयोजनाय जपं कृत्वा, पर्वदिने उपवासनं वा, अष्टमी-चतुर्दशीदिने वा, सः अर्धं फलम् प्राप्नोति। यः पर्वदिने व्रतम् पाल्य, मासपर्यन्तं स्तोत्रजपं करोति, सः पूर्णं फलम् प्राप्नोति। अहं ते स्तोत्रं कथयिष्यामि, हे कृष्ण, पञ्चावरणमार्गानुसारं; एष पुण्यकर्म, येन योगः साध्यते।