स्नानस्य विधिं कथयामि। प्रथमं, जलं देवांश्च मन्त्रेण नमस्कृत्य स्नानं कुर्यात्; यदि न शक्यते, ग्रीवा वा नाभिपर्यन्तं स्नानं कुर्यात्। जानुपर्यन्तं जलं प्रविश्य, मन्त्रस्नानं विधाय, तत्रैव विद्वान् देवादिभ्यः पवित्रं जलं अर्घ्यरूपेण समर्पयेत्। शुद्धं वस्त्रं गृहित्वा, पञ्चपुटं कृत्वा धारयेत्; सर्वेषु कर्मसु उत्तरीयमपि धारयेत्। नदी वा तीरथजलस्नाने वस्त्रं न प्रक्षालयेत्; तडागे, कूपे, गृहे च स्नानानन्तरं वस्त्रं प्रक्षालयेत्। शिलायां, तृणे, जले, भूमौ वा, पितृणां तुष्ट्यर्थं वस्त्रं प्रक्षालयेत्, द्विजश्रेष्ठ। ततः, जाबालमन्त्रेण भस्मना ललाटे त्रिरूपरेखा कुर्यात्; अन्यथा, जले कृत्वा नरकं प्राप्नोति। 'आपोहिष्ठ' मन्त्रं शिरसि जपित्वा, पापक्षयाय अभिषेकं कुर्यात्; 'यस्य' मन्त्रं पादयोः जपित्वा, सन्धिस्नानमिति कथ्यते। पादे, शिरसि, हृदि, पुनः शिरसि, हृदि, पादे च, हृदयं पादं शिरः अभिषिक्त्वा, विद्वान् मन्त्रस्नानं जानाति। स्पर्शे, रोगे, राजभीते, देशभीते, अतिप्रवासे च, मन्त्रस्नानं कुर्यात्। प्रभाते सूर्यअनुवाकेन, सायं अग्न्यनुवाकेन, जलपानानन्तरं, मध्याह्ने च, पुनः अभिषेकं कुर्यात्। गायत्रीजपसमाप्तौ, जलं ऊर्ध्वं पूर्वदिशं च क्षिपेत्; मन्त्रसहितं सूर्याय मध्यभागे एकमर्घ्यं दद्यात्, द्विजश्रेष्ठ। ततः, सायंकाले पश्चिममुखः भूमौ उत्तोल्य अर्घ्यं दद्यात्; प्रभाते मध्याह्ने च, अङ्गुलिभिः अर्घ्यं दद्यात्। अङ्गुलिविवरेण सूर्यं लम्बमानं पश्येत्; आत्मनः प्रदक्षिणं कृत्वा, शुद्धं आचमनं कुर्यात्। सायंसंध्या कालातीतं कृत्वा निष्फलम्; अनुक्रमेण दिनातीतं कृत्वा 'कालसंयम' इति कथ्यते। दिनातीतं गायत्रीं शतवारं प्रतिदिनं जपेत्; दर्पणकालातीतं शतसहस्रं गायत्रीं जपेत्। मासातीतं, पुनः नित्यं उपनयनं कुर्यात्; ईश, गौरी, गुह, विष्णु, ब्रह्मा, इन्द्र, यम। एवं, एतेषां देवस्वरूपाणां पूर्त्यर्थं तुष्टिं कुर्यात्; ब्रह्मणि हुत्वा, शुद्धं आचमनं कुर्यात्। पुण्यस्थलस्य दक्षिणे, मठे वा मन्त्रशाले, विद्वान् कुर्यात्; तत्र, देवालये वा गृहे, निश्चितस्थले। सर्वान् देवान् नमस्कृत्य, स्थिरचित्तः स्थिरासनः, प्रथमं प्रणवं जपेत्, ततः गायत्रीं जपेत्। जीवात्मा-ब्रह्मैक्यविषयं विज्ञाय, प्रणवं जपेत्—त्रैलोक्यस्य कर्ता, धारकः, अक्षरः। संसारस्य संहारकर्ता, रुद्रः, स्वप्रकाशः, तं वयं पूजयामः; ज्ञानेन्द्रियाणि, कर्मेन्द्रियाणि, मनः बुद्धेः क्रियाः च। धर्मे, ज्ञाने, भोगे, मोक्षे च प्रेरयेत्; बुद्ध्या तदर्थं चिन्तयन्, निश्चितं ब्रह्म प्राप्नोति। अथवा, ब्राह्मणत्वसिद्ध्यर्थं प्रतिदिनं जपेत्; श्रेष्ठब्राह्मणः प्रभाते सहस्रवारं जपेत्। अन्ये, शक्त्यनुसारं मध्याह्ने शतवारं जपेत्; सायं द्वादशवारं, अष्टशिखानां सहितम्। मूलस्थानात् आरभ्य, द्वादशस्थानपर्यन्तं, ब्रह्मा, विष्णु, शिव, जीवात्मा, परमात्मा, ज्ञानेश्वरान् चिन्तयेत्। बुद्ध्या ब्रह्मसंयुक्तः 'सोऽहम्' इति चिन्तयन् जपेत्; शिरसि ब्रह्मरन्ध्रे, शरीरबाह्ये च ध्यानं कुर्यात्। महत्त्वात् आरभ्य, शरीरं सहस्रगुणं; प्रत्येकं एकवारं जपेत्, क्रमशः। जीवात्मानं परमात्मना संयोजेत्; एषा जपस्य सारता। शरीरं शतदशपर्यन्तं, अष्टशिखाभूषितं वर्णितम्। एवं जपक्रमेण मन्त्रजपः ज्ञायते; सहस्रं ब्रह्मणः, शतं इन्द्रस्य। स्वरक्षणाय, अन्यतत्त्वात्, ब्रह्मणः गर्भे जन्म भवति; सूर्यसमीपं सदा अभ्यासं कुर्यात्। द्वादशलक्षसंयुक्तः पूर्णब्राह्मणः इति कथ्यते; शतसहस्रात् न्यूनं गायत्रीजपं वेदकर्मणि योजयेत्। सप्तदिनं नियमं पालित्वा, ततः संन्यासं कुर्यात्; प्रभाते संन्यासिनः प्रणवं द्वादशसहस्रं जपेत्। दिनप्रतिदिनं, समये यथाक्रमं जपेत्; मासारम्भे, मासातीतं, शतपञ्चाशत्सहस्रं जपेत्। ततः, कालातीतं पुनः प्रेषणं कुर्यात्; एवं दोषाः शम्यन्ते, अन्यथा रौरवं गच्छेत्। अतः, धर्मार्थकामयः यत्नं कुर्यात्; अन्यथा न। ब्रह्मविद्या मोक्षकामः ब्राह्मणः सदा अभ्यासं कुर्यात्। धर्मात् अर्थः, अर्थात् कामः, कामात् वैराग्यः; धर्मार्थाभ्यां प्राप्तभोगात् वैराग्यः जायते। विपरीतप्राप्तभोगात् आसक्तिः जायते; धर्मः द्विविधः, द्रव्येण च शरीरेण च। द्रव्यं—होमादिरूपम्; शारीरं—तीर्थस्नानादि। धनात् धनं लभ्यते; तपसा दिव्यरूपम्। निष्कामः शुद्धिं प्राप्नोति; शुद्ध्या ज्ञानम्—निश्चयः। कृतयुगे तपः श्रेष्ठम्; कलौ द्रव्यधर्मः। कृतयुगे ध्यानज्ञानसिद्धिः; त्रेतायां तपः; द्वापरे पूजया ज्ञानम्; कलौ मूर्तिपूजया।