शिवपुराणम्

यदुवंशप्रिया! प्रथमं आवरणं तव सम्यक् वर्णितम्; अधुनाऽनुग्रहेण द्वितीयस्य आवरणस्य वर्णनं श्रद्धया शृणु। तत्र पूर्वपद्मे अनन्तं शक्तिसमन्वितं पूजयेत; तस्य वामभागे शक्तिं स्थापयेत्, सूक्ष्मदक्षिणपद्मे अपि अनन्तं शक्तिसहितं पूजयेत्। पश्चिमपद्मे परमशिवं शक्तिसमन्वितं पूजयेत; उत्तरे एकाक्षं प्रभुं पूजयेत्। उत्तर-पश्चिमपद्मे एकरुद्रं शक्तिसहितं पूजयेत्; दक्षिण-पूर्वपद्मे त्रिमूर्तिं शक्तिसमन्वितं पूजयेत्। दक्षिण-पश्चिमपद्मे श्रीकण्ठं वामभागे शक्तिं पूजयेत्; एवं उत्तर-पश्चिमपद्मे शिखण्डीशं पूजयेत्। द्वितीय आवरणे दिशेश्वराः सर्वे पूजनीयाः; तृतीय आवरणे अष्टमूर्तयः शक्तिसहिताः पूजनीयाः। अष्टदिशासु पूर्वाद्यनुक्रमेण भवः, शर्वः, ईशानः, रुद्रः, पशुपतिः पूजनीयाः। उग्रः, भीमः, महादेवः—एते अष्टमूर्तयः; तदनन्तरं महादेवः अन्ये च शक्तिसहिताः एकादशमूर्तिरूपेण पूजनीयाः। महादेवः, शिवः, रुद्रः, शङ्करः, नीललोहितः, ईशानः, विजयः, भीमः, देवदेवः, भवोद्भवः, कपर्दीशः—एते एकादशशक्तयः। तेषु प्रथमाष्टौ दक्षिण-पूर्वाद्यनुक्रमेण पूजनीयाः। देवदेवः पूर्वपद्मे, ईशानः अग्निस्थले, तयोः मध्ये भवोद्भवः, ततः परं कपालीशः। तस्मिन आवरणे वृषेन्द्रं पुरतः, नन्दिं दक्षिणे, महाकालं उत्तरदिशि पूजयेत्। शास्ता दक्षिण-पूर्वपद्मे, मातरः दक्षिणपद्मे, गजास्यः दक्षिण-पश्चिमपद्मे, षण्मुखः पुनः पश्चिमपद्मे पूजनीयाः। उत्तर-पश्चिमपद्मे ज्येष्ठः, उत्तरपद्मे गौरी, शास्तृ-नन्दीशयोः मध्ये चन्दमेश्वरस्थले वृषभमहर्षिः पूजनीयः। महाकालस्य उत्तरदिशि पिङ्गलः पूजनीयः; शास्तृ-मातरः मध्ये भृङ्गीश्वरः पूजनीयः। मातरः-विघ्नेशयोः मध्ये वीरभद्रः, स्कन्द-विघ्नेशयोः मध्ये सरस्वती पूजनीयाः। ज्येष्ठ-कुमारयोः मध्ये श्रीः शिवपादस्थ पूजिता; ज्येष्ठ-गणाम्बयोः मध्ये महामोति पूजिता। गणाम्बा-चन्दयोः मध्ये दुर्गा पूजिता; तस्मिन एव आवरणे पुनः शिवगणसमूहः पूजनीयः। एकाग्रचित्तः रुद्रं प्रथमं शक्तिसमेतं शिवगणमण्डलं च जप्यं ध्यानं च कुर्यात्। तृतीय आवरणं यथावत् स्थाप्य पूज्य च, ततः बाह्ये चतुर्थं आवरणं ध्यानं पूजां च कुर्यात्। पूर्वपद्मे सूर्यः, दक्षिणपद्मे चतुर्मुखः, दक्षिण-पश्चिमदिशि रुद्रः, उत्तरपद्मे विष्णुः पूजनीयाः। एतेषां चतुर्णां पृथक्-पृथक् आवरणानि; प्रारम्भे तेषां षडङ्गानि तेजोयुक्तानि पूजनीयानि। तेजस्वी, सूक्ष्मः, विजयः, मंगलः, कीर्ति, शुद्धः—एते अनुक्रमेण अपराजितः, विद्युत् च पूर्वाद्यनुक्रमेण सर्वतः स्थिताः। द्वितीय आवरणे चत्वारः रूपाणि पूर्वाद्यनुक्रमेण पूजनीयानि, ततः तेषां शक्तयः। आदित्यः, भास्करः, भानुः, रविः—एते अनुक्रमेण; अर्कः, ब्रह्मा, रुद्रः, विष्णुः—एते सूर्यस्य रूपाणि। विस्तारः पूर्वदिशि, सुतरः दक्षिणे, बोधन्यः पश्चिमे, आप्यायिनी पुनः उत्तरदिशि स्थिताः। उषाः, प्रभा, प्राज्ञा, संध्या—एते उत्तर-पूर्वाद्यनुक्रमेण द्वितीय आवरणे पूजनीयाः। सोमः, मङ्गलः, बुधः—श्रेष्ठः, बृहस्पतिः—महाबुद्धिः, भार्गवः—तेजःनिधिः, शनैश्चरः, राहुः, केतुः—भीषणः, धूम्रः—एते तृतीय आवरणे सर्वतः पूजनीयाः। अथवा द्वितीय आवरणे द्वादशादित्याः पूजनीयाः, तृतीय आवरणे द्वादशराशयः पूजनीयाः। सप्त सप्तकाः सर्वतः बाह्ये—ऋषयः, देवाः, गन्धर्वाः, नागाः, अप्सरःसमूहः, ग्रामाध्यक्षाः, यक्षाः, दानवाः, अश्वाः, सप्तछन्दःसमूहः, वालखिल्याः अपि पूजनीयाः। एवं तृतीय आवरणे सूर्यं पूज्य, ततः ब्रह्माणं त्र्यावरणसमेतं पूजयेत्। पूर्वदिशि हिरण्यगर्भः, दक्षिणे विराजः, पश्चिमे कालः, उत्तरदिशि पुरुषः पूजनीयः। हिरण्यगर्भः प्रथमः, ब्रह्मा पद्मसदृशः; कालः अञ्जनसदृशः, पुरुषः स्फटिकसदृशः। रजः, तमः, सत्त्वगुणयुक्ताः—एते चत्वारः प्रथम आवरणे स्थाप्यन्ते। द्वितीय आवरणे पूर्वाद्यनुक्रमेण सनत्कुमारः, सनकः, सनन्दः, सनातनः पूजनीयाः। तृतीय आवरणे पश्चात् अष्टप्रजापतयः पूजनीयाः; तेषां पुरतः पूर्वदिशि त्रयः अन्ये पूर्वाद्यनुक्रमेण पूजनीयाः। दक्षः, रुचिः, भृगुः, मरीचिः, अङ्गिराः, पुलस्त्यः, पुलहः, क्रतुः, अत्रिः, कश्यपः, वसिष्ठः—एते प्रजापतयः प्रसिद्धाः; तेषां पत्न्यः अपि तैः सह यथाक्रमं पूजनीयाः। एवं तत्र आवरणेषु देवतासमूहं शक्तिसहितं श्रद्धया पूज्य, ध्यानं च कर्तव्यम्।