शिवधर्मस्य चिन्तनं कृतं वा अकृतं वा, स एव मुक्तिम् आप्नोति; यः एकवारं, द्विवारं, त्रिवारं च पुनः संसारे भ्रमति, स पुनरावर्तते। सः पुनः कदापि न भूयात् सार्वभौमः राजा, यस्य धर्मे शिवस्य अधिकारः स्यात्। अतः शिवम् आश्रित्य, येन केनापि कारणेन, मनः शिवधर्मे स्थापयेत्, यदि परमश्रेयोऽर्थी स्यात्। अत्र कस्यचित् कापि बाधा न स्थाप्यते, न च कस्यचित् कारणेन प्रवर्तनम् अपेक्ष्यते। ह्यन्योन्यं विवादेन अथवा अतिप्रयत्नेन, स्वभावतः न कस्यचित् रतिः जायते; अन्ये तु पुण्यस्य श्रद्धया तत्र रतिम् आप्नुवन्ति। येषां संसारस्य कारणं निग्रहीतुं न शक्यते, ते स्वभावानुसारं एतद् समीचीनं विचिन्तयन्तु। यः आत्मनः शिवं इच्छेत्, सः शिवधर्मं आचरितुम् अर्हति। एतस्मिन्नन्तरे, एकः भक्तः उवाच— "भगवन्, त्वत्तः श्रुतवान् अहम् एतद् वेदसमानं, यत् शिवेन स्वभक्तानां नित्यनैमित्तिकं धर्मं निर्दिष्टम्। अधुना इच्छामि श्रोतुं, किं विकल्प्यं कर्म अपि अस्ति शिवधर्मिणां? यदि अस्ति, तर्हि तानि सम्यक् वक्तुम् अर्हसि।" भगवान् प्रत्युवाच— "सन्ति हि केचन कर्माणि, ये इह फलदाः, केचन परत्र, पुनः केचन उभयत्र; तानि पञ्चधा विभाग्यमानानि। केचित् क्रियात्मकानि, केचित् तपःस्वरूपाणि, केचित् जपध्यानरूपाणि, केचित् सर्वेषां संयुक्तानि; क्रियात्मकं कर्म अपि आहुति-दान-पूजनानुक्रमेण पृथक् परिगण्यते। एतानि कर्माणि केवलं सर्वशक्तिसम्पन्नानां फलदायकानि, न तु अन्येषां; सा शक्तिः ममाज्ञा—शिवस्य परमात्मनः। अतः द्विजः विकल्प्यं कर्म ममाज्ञया आचरितुम् अर्हति। अधुना तानि विकल्प्यानि कर्माणि कथयिष्यामि, ये इह परत्र च फलदायकानि। शैवैः महेश्वरैश्च कर्माणि अन्तः बहिश्च यथाक्रमं कर्तव्यानि; शिवः महेश्वरश्च—अत्र परमं भेदः नास्ति। येन केनापि प्रकारेण, शैवा महेश्वरा च न पृथग्भावम् आप्नुवन्ति; ये शिवभक्ताः, ते शैवाः, ज्ञानयागे रमन्ते। ये तु कर्मयागे रता, ते महेश्वराः; अतः अन्तः शैववत्, बहिः महेश्वरवत् आचरन्तु। परं तु यः कर्मविधिः उक्तः, सः न परिवर्तनीयः। भूमिं गन्धवर्णरसादिभिः यथानियमं परीक्षेत्। यत्र मनः इच्छति, तत्र सम्यक् लिप्ते भूमौ, उपरि अधः च वस्त्रविस्तीर्णे, मृदुले मृणालवद् भूम्नि, आदौ पूर्वदिक् शास्त्रविहितेन पन्था निरूप्य, ततः एकद्विव्यामयुतं मण्डलं निर्मायेत्। ततः रत्नसुवर्णादिपुष्पचूर्णैः, यथासम्भवम्, शुद्धं अष्टदलपद्मं मध्यबीजयुक्तं रेखयेत्। तत्र पञ्चावरणानि, महाशोभितानि, दलेषु सिद्धयः, तन्तुषु शक्तयः स्थापनीयाः। पूर्वदले वामाद्यष्ट रुद्राः, परिकर्यां वैराग्यम्, बीजेषु नवशक्तयः स्थापनीयाः। काण्डे शिवस्वरूपधर्मः, स्तम्भे शिवाधिष्ठितं ज्ञानम्, बीजमध्ये अग्निसूर्यचन्द्रमण्डलानि स्थापनीयानि। तेषां उपरि शिवतत्त्वज्ञानतत्त्वसत्तत्त्वानि त्रयाणि; सर्वासु पीठेषु विविधपुष्पैः शोभायमानं आसनं स्थापयेत्। पञ्चावरणयुक्ते तस्मिन्मण्डले, निर्मलया क्रौञ्चशिखरसम्युक्तया, शान्तया, शीतांशुतेजसा देदीप्यमानया अम्बिकया सह पूजां कुर्यात्। विद्युत्पुञ्जाभमूल्यजटामण्डलेन, व्याघ्रचर्मवसनया, सस्मितारुणपद्मवदनया, पादहस्ताधरारुणपद्मसदृशया, सर्वलक्षणसम्पन्नया, सर्वाभरणभूषितया, दिव्यायुधधारिण्या, दिव्यगन्धानुलेपनया, पञ्चवक्त्रया, दशबाहुया, शशिशेखररत्नमुकुटया, पूर्वे सौम्यया, उदयार्कप्रभया, त्रिनेत्रया, नवचन्द्रशेखरया, दक्षिणे मेघश्यामया, भ्रुकुटीरक्तलोचनया, विकटदंष्ट्रया, कम्पिताधरया, उत्तरदिशि विद्रुमवर्णया, कृष्णकेशविन्यस्तया, पश्चिमे लीलया, त्रिनेत्रया, शशिशेखरमण्डितया, पूर्णचन्द्रवदना, त्रिनेत्रया, पञ्चमे शशिशेखराधरया, मृदुस्मितया, स्फटिकप्रभया, सोमवंशदीप्त्या शोभमानेन, अतीव सौम्यया, विकसितत्रिनेत्रया, दक्षिणे त्रिशूलपाशवज्रखड्गदीप्तिभिः, वामे सर्पबाणघण्टापाशाङ्कुशैः विभूषितया, जानुपर्यन्तं संयमशक्त्या बद्धया, मानमात्रया प्रतिष्ठितया, ग्रीवापर्यन्तं ज्ञानावरणया, ललाटे शान्त्या, तस्योपरि परमशक्त्या शान्तातीतया भूषितया। सः पञ्चमार्गान् व्याप्नोति, पञ्चशक्तिरूपेण प्रकाशते, पुराणपुरुषः ईशानशिरोमणिः। तस्य हृदयं अघोरम्, वामगुह्यं महेश्वरः, पादः साध्यः, रूपं अष्टत्रिंशद्भिः शक्तिभिः समन्वितम्। ईशानः मातृभिः, पञ्चब्रह्मभिः, ओंकारेण, हंसशक्तिसंयुक्तेन च निर्मितः। एवं इच्छाशक्त्या मण्डले अधिष्ठितः, दक्षिणे ज्ञानशक्त्या, वामे क्रियाशक्त्या संयुक्तः, शिवस्वरूपो विराजते।