शिवपुराणम्

श्राविष्टा-नक्षत्रे दिवसे, तदनन्तरं भाद्रपद-नवम्यां, पूर्वाषाढा-नक्षत्राधिष्ठिते दिने, स्नानसिक्ति-विलासं कर्तव्यम्। आश्वयुजे मासे क्षीरान्नं नूतन-धान्यं च निवेदयेत्; शतभिषक्-नक्षत्रे यथाविधि होमं कुर्यात्। कर्तिके मासे कृतिका-नक्षत्रे सहस्रदीपान् प्रदद्यात्; मार्गशीर्षे आर्द्रा-नक्षत्रे घृतैः शिवं स्नापयेत्। तेषु कालेषु यः अशक्तः स्यात्, स उत्सवमपि स्थापयेत्, आसनं स्थापयेत्, महापूजां वा विशेषार्चनां वा कुर्यात्। शुभकर्माणि समाप्तानि सन्ति, वा उत्तमकर्मणि मध्ये, यदि दुःखं, दुष्कृत्यं, अशुभस्वप्नः, वा अशुभदर्शनं जायते, अथवा आपद्, दुर्भाग्यं, गम्भीररोगः वा स्यात्, स्नानं, पूजनं, जपं, ध्यानं, होमं, दानं च कर्तव्यम्। एतानि विधिना, पूर्वसंकल्पपूर्वकं कर्तव्यानि; यदि शिवहोमः विघ्नितः स्यात्, पुनः स्थापयेत्। यः एवं शर्वधर्मे नित्यं यत्नशीलः तिष्ठति, तस्मै महेश्वरः एकजन्मनि मोक्षं ददाति। यः एतानि कर्माणि विधिपूर्वकं नित्यं च, नैमित्तिकं च करोति, स श्रीकण्ठनाथस्य दिव्यं परमं धाम प्राप्नोति। तत्र स महाभोगान् अनेकोत्तरकोटियुगान् भुक्त्वा, कालः आगते, तस्मात् गच्छति, उमा-कौमार-लोकं प्राप्नोति। वैष्णव-ब्राह्म-रुद्र-लोकान् प्राप्त्वा, तत्र दीर्घकालं स्थित्वा, यथोक्तभोगान् भुञ्जन्, ततः तस्मात् उत्तीर्य, पञ्चप्रदेशान् अतिक्रम्य, श्रीकण्ठज्ञानं लब्ध्वा, शिवपुरं याति। अर्धं कर्म यः आचरति, द्विः पुनराचरित्वा, पश्चात् ज्ञानं प्राप्य, शिवसंयोगं गच्छति। चतुर्थांशं यः आचरति, शरीरान्ते, ब्रह्माण्डं द्वौ लोकौ च अतिक्रम्य, परं अव्यक्तं गच्छति। तत्र पर्वतेश्वरस्य पौरुष-रौद्र-लोकौ प्राप्त्वा, सहस्रयुगानि नानाभोगान् भुञ्जन्। पुण्य-क्षये, पृथिव्यां महाकुले जन्म लभते; तत्र अपि पूर्वसंस्कारबलात् महातेजस्वी भवति। बन्धात्म-मार्गं परित्यज्य, शिवधर्मे रमेत; तस्य धर्मस्य श्रद्धया, ध्यायन्, शिवपुरं गच्छेत्। नानाभोगान् भुक्त्वा, विद्येश्वर-पदं प्राप्नोति; तत्र विद्येश्वरैः सह, क्रमशः नानाभोगान् भुञ्जन्। ब्रह्माण्डान्तरे वा बहिः वा, पुनः पुनः भ्रमति; ततः शिवज्ञानं, परमभक्तिं प्राप्त्वा, शिवतुल्यत्वं प्राप्य, पुनः न प्रतिनिवर्तते। यः शिवे परमभक्तः, मनः विषयेषु लीनम् अपि स्यात्, शिवधर्मं मनसा वा कर्मणा वा न कृत्वा अपि, मुक्तः भवति। एकवारं, द्विवारं, त्रिवारं भ्रमन्, पुनः प्रतिनिवर्तते। सः पुनः सार्वभौमः न भवति, शिवधर्मे अधिकारः न लभते; अतः शिवाश्रयः कर्तव्यः, यथा कारणम्। यदि परमहिते इच्छावान्, मनः शिवधर्मे स्थापयेत्। अत्र, कस्यापि कारणेन, कस्यापि उपेक्षा न कर्तव्या। आग्रहात्, अतिवादात्, स्वभावतः न आकर्षति; अन्येषां तु, पुण्यकर्मणः श्रद्धया आकर्षणं भवति। ये संसारस्य कारणं न नियंत्रितुं शक्नुवन्ति, ते स्वभावानुसारं एतत् विचिन्तयन्तु। यः शिवं स्वार्थे इच्छति, शिवधर्मं आचरितव्यम्। एवं हे प्रभो, तव मुखात् वेदसमं श्रुतं शिवेन स्वभक्तानां कृते नित्यनैमित्तिक-धर्मः। अधुना इच्छामि, शिवधर्माधिकारिणां विकल्पकर्माणि सन्ति वा, यदि सन्ति, तानि वक्तुम् अर्हसि। अत्र, किञ्चित् कर्माणि इह फलदायिनि, किञ्चित् परत्र; पुनः किञ्चित् उभयफलदायिनि, तानि पञ्चधा। किञ्चित् यज्ञरूपं, किञ्चित् तपोभावं। किञ्चित् जपध्यानरूपं, किञ्चित् सर्वेषां संयोजनं; यज्ञकर्म अपि पृथक्, दान-पूजानुक्रमेण। सर्वशक्तिसम्पन्नानां एव एतानि कर्माणि फलदायिनि; शक्तिः शिवस्य आदेशः, परमात्मनः। अतः द्विजः विकल्पकर्माणि आदेशानुसारं कुर्यात्; अधुना तानि विकल्पकर्माणि, इह परत्र च फलदायिनि, कथयिष्यामि। शैवैः महेश्वरैः च, कर्माणि अन्तः बहिः च, यथाक्रमं कर्तव्यानि; शिवः महेश्वरः—अत्र, पूर्णं भेदः नास्ति। यथा, शैवा महेश्वरा च न विभज्यन्ते; शिवभक्ताः शैवा इति कथ्यन्ते, ज्ञानयज्ञे रमन्ते। ये यज्ञकर्मे रता इह, महेश्वरा इति कथ्यन्ते; तस्मात् अन्तः शैवा, बहिः महेश्वरा भवेत्। यज्ञविधिः यः वर्ण्यः, तत्र प्रक्रियायाः परिवर्तनं न कर्तव्यम्; भूमिः गन्ध-रंग-रसादिभिः नियमेन परीक्ष्येत्। यत्र मनः इच्छति, तत्र सम्यक् लिप्तभूमौ, उपरि अधः च वस्त्रेण आच्छादिते, दर्पणसमान-सुष्ठिते। प्रथमं पूर्वदिशं शास्त्रविधिना चिन्हयेत्; ततः एकद्विहस्त-परिमितं चक्रं स्थापयेत्। तत्र शुद्धं अष्टदल-पद्मं मध्यबीजेन, रत्न-स्वर्णादि-चूर्णैः, यथासंभवम्, रचयेत्। एवं शिवधर्मस्य नित्यनैमित्तिक-विधानं, विकल्पकर्मणि च, श्रद्धया, नियमेन, शिवभक्तस्य जीवनयात्रा, पुण्यफलानि, लोकप्राप्तिः, मोक्षः च, शास्त्रविधिना वर्णितम्।