ततः यः सम्यक् अग्निहोत्रेण यजनं कर्तुमिच्छति, स उपयुक्तं द्वितीयमपि अग्निं यथाविधि आदाय, अग्निकुण्डं प्रदक्षिणीकृत्य त्रिवारं प्रणम्य, ससम्मानं तं स्थापयेत्। तत्र अग्नबीजमन्त्रं जपन्, अग्निं योनिमार्गेण वा, आत्मनः मुखेनाभिमुखं वा, आसने स्थापयेत्। ततः कुशलः साधकः सर्वमग्निकुण्डविन्यासं सम्यक् विधाय, अग्निं स्वनाभौ स्थितमिव, तस्माद् विवरात् ज्वालारूपेण निष्पन्नमिव स्थापयेत्। एवं निष्पन्ने सति, बहिर्गतं तं अग्निं चक्राकृतिस्वरूपं समाहितचित्तः पश्येत्, यावत् सर्पिषः शोधने सम्पूर्णे पूर्वकर्मानुसारं। स्वीयपरम्परानुसारं मन्त्रविद् बीजमन्त्रेण शिवस्वरूपं पूज्य, दक्षिणदिशतः कर्माणि कुर्यात्। ततः मन्त्रं सर्पिषि न्यस्य, गवामुद्रां दर्शयित्वा, सुवर्णनिर्मितौ स्रुचौ च गृह्णीयात्, न तु ताम्र-लोह-शिलानिर्मितौ। वा यजुर्वननिर्मितौ, शिल्पशास्त्रसम्मतः, वा पवित्रवृक्षपत्रनिर्मितौ, मध्ये प्रसूतौ, अखण्डितौ। तौ कुशैः संयोज्य, अग्नौ ताप्य, पुनरपि स्वपरम्परानुसारं शिवादिपूर्वकं सम्यक् प्रोक्षयेत्। अग्निशुद्धिसिद्ध्यर्थं अष्टबीजमन्त्रैः—"भ्रुं", "स्तुं", "ब्रुशृं", "पुंड्रं", "द्रं" इत्यादिभिः—हविर्देयानि कृत्वा, सप्तजिह्वाभ्यः सप्तबीजमन्त्राणि क्रमशः जपेत्। मध्यजिह्वा "त्रिशिखा" नाम्ना बहुरूपा ज्ञायते। जिह्वाः—रक्ता, आग्नेयी, नैरृति, कृष्णा, सुप्रभा, मरुत्जिह्वा च—स्वनामानुसारं दीप्ताः। प्रत्येकस्य बीजमन्त्रपश्चात् "स्वाहा" इति उच्चार्य, ताभिः जिह्वाभिः घृतं जुहुयात्। मध्यभागे "रं", "वह्नये", "स्वाहा" इति त्रिः घृतं जुहुयात्, ततो वा समिध्भिः प्रोक्षणं कुर्यात्। एवं कृतं सति, शिवाग्निः प्रतिष्ठाप्यते। तत्र शिवासनं ध्यात्वा, तत्रैव देवतां आवाह्य, अर्धनारीश्वरशिवं सम्पूज्य, दीपान्तं प्रोक्षणं कृत्वा, सम्यग् होमं विधायेत्। यज्यसमिधः पलाशादिवृक्षजाताः, द्वादशाङ्गुलपरिमाणाः, समवृत्ताः, अनुष्काः, त्वक्-सम्पन्नाः, निष्कल्मषाः, समदर्शाः स्यु:। वैकल्पिकं दशाङ्गुलपरिमाणाः, कनिष्ठाङ्गुल्या मिताः, वा तिलपरिमिताः, सर्वाः अग्नौ सम्प्रदायन्ते। ततः घृतस्य दूर्वातृणच्छिद्राकारं चतुरङ्गुलं भागं जुहुयात्, तदनन्तरं एकतण्डुलसमं खाद्यं जुहुयात्। तथैव लाजाः, सिद्धार्थाः, यवाः, तिलाः, भक्ष्य-लेह्य-चोष्यं च, यथासम्भवम्, घृतयुतं जुहुयात्। तत्र दश होमान्, वा पञ्च, वा त्रयः, वा एक एव शक्त्यानुसारं कारयेत्। स्रुचा वा, तदभावे हस्तेन, दिव्येन पात्रेण वा, ऋषिप्रसन्नेन जलपात्रेण वा, घृतं जुहुयात्। यदि एकमेव द्रव्यं स्यात्, श्रद्धया तदपि जुहुयात्। प्रायश्चित्तार्थं मन्त्रं जपित्वा त्रिर्जुहुयात्। ततः विशेषतः यज्ञार्थं सिद्धं घृतं स्रुचि पूर्य, पुष्पं अग्रे स्थापयित्वा, स्रुचं अधोमुखं धारयेत्। कुशैः आच्छाद्य, मूलभागं कृताञ्जलौ ऊर्ध्वं कृत्वा, यवच्छिद्रसमां धारां वहन्, "वौषट्" इति उच्चारयेत्। एवं सम्पूर्णाहुतिं कृत्वा, पूर्ववत् प्रोक्षणं कुर्यात्। ततः देवाधिपतिं विसर्ज्य, अग्निम् अपि रक्षेत्। तं विसर्ज्य, नाभौ पूजां कुर्यात्, प्रतिदिनं साधनानि स्थापयेत्; अथवा अग्निं आनयित्वा, शिवशास्त्रानुसारं प्रवर्तेत्। वाङ्मनसोद्भवम् अग्निं सम्यक् विधाय, नियमानुसारं पूजां कृत्वा, पुनः समिधः स्थापयेत्, परिधीं विन्यस्य। पात्राणि युग्मेन स्थापयित्वा, शिवं पूज्य, प्रोक्षणपात्रं शुद्धं कृत्वा, तानि जलप्रोक्षणेन शुद्धयेत्। उत्तरपूर्वदिशि जलपात्रं स्थापयित्वा, तेन घृतसंस्कारान्तं कर्म कुर्यात्। ततः माल्यं स्रुचं च शुद्धयेत्। ततः गर्भाधान, पौंसवन, सीमन्तोन्नयनकर्माणि पृथक् कृत्वा, नवजातमग्निं ध्यात्वा पूजां कुर्यात्। स तु त्रिपदः, सप्तहस्तः, चतुशृङ्गः, द्विशीर्षा, मधुशुक्लवर्णः, त्रिनेत्रः, जटिलः, चन्द्रशेखरः इति चिन्त्यः। रक्तवर्णः, रक्ताम्बरालङ्कृतः, रक्तलेपनः, माल्याभरणोपेतः, सर्वमंगललक्षणयुक्तः, यज्ञोपवीती, त्रिवलयधरः। शक्तियुक्तः, दक्षिणहस्ते स्रुचं च स्रुवं च धारयन्, शूलं, तालपत्रपिच्छं, घृतकुम्भं, अन्यानि च साधनानि धारयेत्। एवं जातरूपं ध्यात्वा, जातकर्म विधाय, जातदोषं शुद्ध्वा, क्षेत्रं विशुद्ध्य, नामकरणं न कारयेत्। शिवाग्निवन्मुखं तेजस्विनं कृत्वा, पूर्वं जुहुयात्, ततो पित्र्यकर्म, चूड़ाकर्म, उपनयनकर्म च कुर्यात्। आप्तोर्यामसमाप्त्यन्तं कर्म सम्यक् कृत्वा, तस्य संस्कारं विधाय, ततो घृताहुति, स्विष्टकृत् जुहुयात्। "रं" बीजमन्त्रेण प्रोक्षणं कृत्वा, ततः ब्रह्मणः, विष्णोः, शिवस्य, लोकनाथानां, लोकपालानां च प्रोक्षणं कुर्यात्। शस्त्राणि सर्वतो विधाय, यथाक्रमं पूजां कुर्यात्। धूपदीपादिसिद्ध्यर्थं होमाग्निं प्रज्वालयेत्। घृतपूर्वकानि द्रव्याणि सिद्ध्वा, आसनं पुनः विन्यस्य, तत्राग्निं पूर्ववत् आवाहयेत्। देवतां देव्या च पूज्य, समापनकर्म कुर्यात्; अथवा स्वाश्रमानुसारं शिवायाग्निहोत्रं समर्पयेत्। एवं ज्ञात्वा, शिवनिष्ठः साधकः कर्म कुर्यात्; अन्यः विधिः तत्र नास्ति। शिवाग्नेर् वा अग्निहोत्रोत्पन्नस्य वा भस्म सङ्गृह्येत्।