शिवपुराणम्

ततः सर्वयत्नेन केवलं भक्त्या शिवस्य पूजनं कर्तव्यं, यतः भक्तिहीनानां कस्यापि फलः नास्ति। अथ ते गुप्ततमं शिक्षां वक्ष्यामि, कृष्ण, मे वाक्यानि शृणु, यानि वेदैः, शास्त्रैः, वेदविद्भिः यथावत् निर्णीतानि। यदि ब्रह्महत्यां कृतवान्, सुरापानं कृतवान्, चौर्यं, गुरुपत्नीगमनं, मातृपितृवधं, वीरवधं, गर्भनाशं वा कृतवान्—एवं दोषयुक्तः अपि यदि शिवं भक्त्या सम्यक् मन्त्रेण पूजयति, सः शनैः शनैः द्वादशवर्षेषु तैः पापैः विमुक्तः भवति। अतः पतितः अपि सर्वयत्नेन शिवस्य पूजनं कर्तव्यम्; भक्तः यदि भवति, तस्य अन्यः कोऽपि नास्ति, भिक्षया जीवन्तः, इन्द्रियसंयमेन युक्तः। महत् पापं कृतवान् अपि, यदि भक्त्या पञ्चाक्षरमन्त्रेण देवदेवस्य पूजनं करोति, सः तस्मात् पापात् विमुक्तः भवति। ये केवलं जलवायुभिः वा अन्यैः कठोरैः व्रतैः जीवन्ति, तैः व्रतैः शिवलोकसाम्यं न लभ्यते। किन्तु यः शिवं भक्त्या पञ्चाक्षरमन्त्रेण एकवारं अपि पूजयति, सः शिवमन्त्रस्य महत्त्वात् शिवधामं प्राप्नोति। अतः सर्वाणि तपांसि, यज्ञाः, सर्वधनदानानि शिवरूपपूजनस्य कोट्याः अंशस्य अपि तुल्यं न। बद्धः वा मुक्तः वा, यदि पूजनं पञ्चाक्षरमन्त्रेण अनन्तरं करोति, भक्तः मुक्तः भवति—एषु विषये सन्देहः न कर्तव्यः। क्रोधरहितः वा क्रोधयुक्तः वा, यः शिवं स्तोत्रेण पूजयति, पतितः वा मोहितः वा, सः जनः मुक्तः भवति। अथवा, यदि देवं षडक्षरमन्त्रेण वा स्तोत्रमन्त्रेण वा पूजयति, शिवभक्तः क्रोधविजितः, प्राप्तः वा अप्राप्तः वा, निश्चितं सिद्धः भवति। अत्र अप्राप्तः अपि प्राप्तः एव गण्यते—एषु विषये सन्देहः नास्ति; ब्रह्मांशेन वा हंसेन वा सः मुक्तः भवति। अतः शिवं स्तोत्रमन्त्रेण भक्त्या नित्यं पूजनीयम्—एकवारं, द्विवारं, त्रिवारं, सर्वदा वा। ये महादेवस्य पूजनं कुर्वन्ति, तान् स्वयम् अधिपतिं ज्ञेयम्; शिवः, भगवत्, केवलं ज्ञानस्य माध्यमेन आत्मना अपि पूज्यः न। सः दीर्घकालं संसारसागरं दुःखमयम् अतिक्रामति; दुर्लभं मानवजन्मं प्राप्त्वा, मोहितः शिवं न पूजयति। तस्य जन्मं निष्फलं, मोक्षाय न युक्तम्; किन्तु ये दुर्लभं मानवजन्मं प्राप्त्वा पिनाकधारिणं पूजयन्ति—तेषां जन्मं फलदं, तैः पुरुषश्रेष्ठैः स्वार्थः साधितः, ये भवभक्ताः, येषां मनः भवाय नमितम्। ये भवस्मरणे प्रवृत्ताः, तैः दुःखं न अनुभूयते; रम्यगृहाणि, काममणीनि, स्त्रियः, धनं च—यद् असंतोषे समाप्तिः—एते शिवपूजनस्य फलानि, येषां महाभोगेच्छा वा देवालये राज्येच्छा अस्ति। ते सदा हरस्य पदपद्मं इच्छन्ति; शुभलक्षणं, सौन्दर्यं, तेजस्वी रूपं, चरित्रं, त्यागेन मृदुचित्तं—शौर्यं, यशः च लोके तस्य शिवपूजकस्य आगच्छति। अतः सर्वं त्यक्त्वा, शिवे एव मनः स्थापनं कृत्वा, यः शिवं इच्छति, तेन शिवपूजनं कर्तव्यम्; शीघ्रं जीवनं गच्छति, शीघ्रं यौवनं गच्छति। रोगः शीघ्रं आगच्छति; अतः पिनाकधारिणं पूजयेत्, यावद् मृत्युः न आगतः, यावद् वृद्धः न अभूत्। यावद् इन्द्रियाणि न क्षीणानि, तावद् शंकरं पूजयेत्; त्रिषु लोकेषु शिवपूजनस्य तुल्यं धर्मं नास्ति। एतत् ज्ञात्वा, साधाशिवस्य पूजनं यत्नेन कर्तव्यम्, द्वारपूजनं, यवनिका, गणेषु प्रदानेन च। नित्यं उत्सवः कर्तव्यः, यदि शक्यं, अनुग्रहकाले पूजनं कर्तव्यम्, होमं कृत्वा, स्वयम् वा गणः वा। अनुग्रहगणेषु यथाक्रमं दानं कर्तव्यम्, ततः वाद्यैः निर्गत्य, तस्यां दिशि स्थित्वा। पुष्पं, धूपं, दीपं, अन्नं, जलं च दातव्यम्; ततः महावेद्यां पूर्वेण स्थित्वा, बलिं दातव्यम्। अनन्तरं यद् अन्नं तथा अन्यानि पूर्वं देवाय समर्पितानि, सर्वं, शेषं वा अ-शेषं वा, चण्डाय समर्पयेत्। विधिसंयुक्तं होमं कृत्वा, शेषपूजनं सम्पूर्णं कर्तव्यम्; ततः विधिवत् पूजनं सम्पाद्य, मन्त्रं यथोक्तं पठेत्। नित्यं शिवशासनानुसारं उत्सवः कर्तव्यः, महद् प्रकाशितं पात्रं रक्तपद्मैः भूषितं योज्येत्। तत्र दिव्यं पाशुपतं अस्त्रं आवाह्य पूजयेत्; शिवपात्रं ब्राह्मणं अलङ्कृतं स्थापयेत्। अस्त्ररूपं तस्य उपरि स्थापयित्वा, दीप्तदण्डं धारयित्वा, देवालयात् बहिः, शुभध्वनिभिः सह। नृत्यगीतादिभिः, दीपध्वजादिभिः, त्रिः प्रदक्षिणं कर्तव्यम्—न अतिक्रमेण, न अति शनैः। महावेद्यां त्रिवारं प्रदक्षिणं कृत्वा, यजमानः द्वारस्थः अञ्जलिं कृत्वा पुनः प्रविश्य, अस्त्रं अन्तः गृहीत्वा, विसर्जयेत्। प्रदक्षिणं तथा अन्यानि कर्माणि पूर्ववत् कृत्वा, अष्टपुष्पाणि गृहीत्वा, पूजनं सम्पूर्णं कुर्यात्। अथ अग्निहोमविधिं वक्ष्यामि—कूपे, भूमौ, वेद्यां, लोहपात्रे वा नूतनमंगलमृत्तिकापात्रे वा। विधिसंयुक्तं अग्निं स्थाप्य, सम्यक् सम्पाद्य, महादेवस्य तत्र पूजनं कृत्वा, होमं कुर्यात्। अग्निकुण्डं द्विहस्तमितं वा, एकहस्तमितं वा, गोलं वा चतुष्कोणं वा, मण्डलवेद्यं अपि कर्तव्यम्। एवं शास्त्रवाक्यानुसारं शिवपूजनस्य विधिः, भक्त्या, श्रद्धया, यथाक्रमं कर्तव्यः, यः शिवस्य अनुग्रहम् इच्छति, सः शिवस्य परमं धाम् प्राप्नोति।