शिवपुराणम्

शिवस्य आश्रमेषु भक्तजनाः शिवशास्त्रेषु निर्दिष्टलक्षणैः अलंकृताः, शान्ताः, स्मितमुखाः, समृद्धाः, सदाचारनिष्ठाश्च सन्ति। तत्र शिवभक्ताः, महेश्वराः, पूज्यद्विजातयश्च, यथाशक्ति अन्तः बहिश्च निर्मितेषु स्थानेषु निवसन्ति। शिलया, दारुणा, ईष्टकया, वा केवलमृत्तिकया निर्मिते स्थले, पवित्रवने, पर्वते, नदीषु, देवालये, अन्यत्र, देशे, शुभगृहे वा—धनाढ्यो वा दरिद्रो वा, स्वशक्त्या विमुखः न भूत्वा, धर्मेण उपार्जितेन धनैव भक्त्या देवमर्चयेत्। यदि अपि अधर्मेण उपार्जितेन धनैः भक्त्या शिवपूजा क्रियते, तत्र दोषो नास्ति, यतो भगवतः भक्तिप्रवणता एव बन्धनं भवति। यदि तु भक्तिरहितः धर्मेण उपार्जितेन धनैः अपि पूजां कुर्यात्, स फलम न प्राप्नोति; भक्तिरेव कारणम्। यत्किञ्चित् भक्त्या स्वशक्त्या शिवार्थं क्रियते—लघु वा महद्वा—समं फलम धनिकस्य च दरिद्रस्य च। अल्पधनः अपि भक्तिप्रेरितः कर्म कुर्यात्; अतिधनवान् तु यदि भक्तिरहितः स्यात्, न तस्य किञ्चित् करणीयम्। यदि भक्तिरहितः सर्वमपि शिवाय दद्यात्, स फले न भागी; भक्तिरेवात्र कारणम्। न तपसा महता, न च महायज्ञैः, शिवनगरं दिव्यं प्राप्यते, केवलं शिवस्वरूपिण्या भक्त्या विहीनम्। हे कृष्ण, शिवे परमेश्वरे भक्तिः अतीव गुह्यतरं; तया भक्त्या निःसंशयं भक्तो मोक्षं प्राप्नोति। शिवमन्त्रपाठः, ध्यानं, होमः, यज्ञः, तपः, स्वाध्यायः, दानं, सर्वविद्या—एतानि सर्वाणि अन्तःकरणस्य भावायैव; अत्र न संशयः। भक्तिरहितः पुरुषः सर्वं कृत्वापि न मुच्यते; भक्तिसम्पन्नः तु किंचिदपि अकर्त्वा विमुक्तः भवति। शिवभक्तस्य किं सहस्रशः चन्द्रायणव्रतैः, शतानि प्राजापत्यकर्मणाम्, वा अन्यैर्मासोपवासैः? ये जनाः भक्तिरहिताः, ते अस्मिन्लोके पर्वतगुहासु तपः कुर्वन्ति केवलं लघु भोगार्थम्; भक्तियुक्तः तु सच्चित्सम्पन्नः मोक्षं प्राप्नोति। सत्त्वगुणेन कृतं कर्म मोक्षदं भवति; योगिनः सत्त्वे स्थिताः। रजसा आच्छन्नाः कर्मणि सिद्धिदं कुर्वन्ति। असुरा राक्षसाश्च तमोगुणयुक्ताः, ते लोकसंपदर्थं प्रभुं पूजयन्ति। भक्त्या आश्रित्य, सत्त्वरजस्तमोगुणयुक्तः कश्चन भगवानं पूजयति, स एव शुभतां प्राप्नोति। भक्तिः पापसमुद्रात् उद्धरणाय नौरिव कल्प्यते; तस्मात् रजस्तमो गुणयोः भक्तियुक्तस्य किम् प्रयोजनम्? योऽपि अधमजातिः, पतिततमः, अज्ञः, हीनः, स शिवं शरणं यायात्, स देवैः असुरैश्च पूज्यः भवति, हे कृष्ण। अतः सर्वयत्नेन भक्त्या शिवमर्चयेत्; भक्तिरहितस्य कुतः फलं कुतःचित्। अद्य ते गुह्यतमं वक्ष्यामि, शृणु मे वचः, हे कृष्ण, यद् वेदैः, शास्त्रैः, वेदविद्भिश्च निश्चितम्। यो ब्रह्महत्यां, सुरापानं, स्तेयं, गुरुपत्न्यभिगमनं, मातृपितृवधं, वीरहिंसां, गर्भवधं वा कृतवान्—स भक्त्या यथामन्त्रं शिवं कारणं पूजयन्, द्वादशवर्षेभ्यः शनैः पापात् मुच्यते। अतः सर्वयत्नेन, पतितः अपि, भक्तः शिवमर्चयेत्; सन्न्यासी, जितेन्द्रियः, भिक्षया जीवन्, अन्यो नास्ति। योऽपि महापापं कृत्वा, भक्त्या पञ्चाक्षरमन्त्रेण देवानां ईश्वरं पूजयति, स तस्मात् पापात् विमुच्यते। ये जलवायुभक्ष्यादि व्रतानि कुर्वन्ति, तैः व्रतैः शिवलोकसायुज्यं न लभ्यते। यः तु भक्त्या पञ्चाक्षरमन्त्रेण एकवारं अपि शिवमर्चयति, स शिवलोकं यास्यति, शिवमन्त्रस्य महिम्ना। अतः सर्वाणि तपांसि, यज्ञाः, सर्ववित्तदानानि अपि, शिवमूर्तिपूजार्धांशेन तुल्यं न भवति। बद्धो वा मुक्तो वा, यः पञ्चाक्षरमन्त्रेण पूजयति, स भक्तः विमुच्यते—त्रैमात्रं न संशयः। कोपहीनो वा कोपयुक्तो वा, यः शिवमर्चयेत् स्तोत्रेण, पतितः वा मोहितः वा, स एव मुक्त्याय पात्रम्। अथवा, षडक्षरमन्त्रेण वा स्तोत्रमन्त्रेण वा, यः शिवभक्तः जितक्रोधः पूजयति, स प्राप्तोऽप्राप्तो वा सिद्धिम् अवाप्नोति। अत्र अप्राप्तः अपि प्राप्तः इति निश्चितम्; ब्रह्मभागेन वा हंसभागेन वा स मुच्यते। अतः सदा शिवं भक्त्या स्तोत्रमन्त्रेण पूजयेत्—एकवारं, द्विवारं, त्रिवारं, सर्वदा वा। ये महादेवं पूजयन्ति, ते एव स्वतः ईश्वराः ज्ञेयाः; शिवः केवलं ज्ञानमात्रेण आत्मनापि न पूज्यते। स दीर्घकालं संसारसागरे दुःखं भ्राम्यति; दुर्लभं मानवजन्म लब्ध्वा, मोहितः स शिवं न पूजयति। तस्य जन्म व्यर्थं, मोक्षाय न कारणम्; ये तु दुर्लभं मानवजन्म लब्ध्वा पिनाकपाणिं पूजयन्ति— तेषां जन्म फलदं, ते पुरुषश्रेष्ठाः कृतार्थाः, ये भावभक्ताः, भवं नमस्कुर्वन्ति। ये भवं स्मर्तुं प्रवृत्ताः, ते दुःखं न भुञ्जते; रम्यगृहाणि, रागशोभाः, स्त्रियः, धनं च, यत् अन्ते तृप्तिहीनम्—एतानि सर्वाणि शिवपूजाफलानि, ये महाभोगैश्वर्यकामा देवालये स्वर्गे च। एवं शिवभक्त्या, भक्तिप्रधानया, सर्वं साध्यं, सर्वपापविनाशकं, सर्वसंपद्विनियोगदं च भवति। शिवभक्तिः एव सर्वोत्तमा, सा हि मोक्षस्य कारणम्।